Erkin Vohidov - Mening Yulduzim

Men jilg‘aman, Daryo bo‘lib to'lgim keladi. Ona yurtim, Senga o‘g‘lon bo‘lgim keladi. Bugun senga Faqatgina she'r bag‘ishladim, Kerak bo‘lsa Jonni fido qilgim keladi. ARMON Kecha kerak boMding, Bolalik chog‘im! Senga qoi uzatdim, Yo‘q, Yetolmadim, Oshkora girromlik qildi 0 ‘rtog‘im, Men: bor o'ynamayman, Deb ketolmadim. ONA TILIM 0 ‘LMAYDI Notiq dedi: “Taqdir shul: Bu jahoniy iroda, Tillar yo'qolur butkul, Bir til qolur dunyoda”. “Ey voiz, pastga lushgin, Bu gap chiqdi qayerdan!” kutubxonasi N avoiy bilan Pushkin Turib keldi qabrdan. Kim darg'azab, Kim hayron, Chiqib keldilar qator: Dante, Shiller va Bayron, Firdavsiy, Balzak, Tagor. “Va'zingni qo‘y, birodar, Sen aytganing bo‘lmaydi”. Barcha dedi barobar: “Ona tilim o‘lmaydi”. — Hey, bu qanday aqida! Qo‘lida tabarruk jom: Forsiy tili haqida Ruboiy aytdi Hayyom. Ehtirosli, otashdil Beranje so‘rdi nolon: — Nahotki farangi til Yo‘qolgusi bir zamon! Neruda, Lorka turdi Servantesning yoniga: — Kim qasd etib tig‘ urdi Ona tilim joniga! Fuzuliy yondi: — Ozar — Tili guldek so‘lmaydi. Barcha dedi barobar: “Ona tilim o‘lmaydi”. Kamalakdek rango-rang Bo‘lsin deb san'at, tillar, Asrlarcha qildik jang, kutubxonasi Armon qildik ming yillar. Beqadr bo'lsa nahot Tillardagi tarovat! Yo'qoldi bu kun, hayhot. Qabrlarda halovat. “Faust” yondi gurillab, “Xamsa” o‘tga tutashdi. Bir sado jahon bo'ylab Taraldi, tog‘lar oshdi. Bu sado yangrar hamon, Sira ado bo'lmaydi. Olam aytar: Hech qachon Ona tilim o'lmaydi! TOG‘ BILAN SUHBAT Deyman: Bulutlarga chulg‘angan, oppoq Tumanli boshingga quyosh to‘kar nur. Kimsanki, qarshimda yuksalib mag‘rur, Uzoq-uzoqlarga boqasan, o‘rtoq? Aks sado der:— Tog‘!.. Deyman: Qorlaringga qo‘yganman qadam, Ulkan qoyalaring quchib o'tganman. Ustingdan necha bor uchib o‘tganman. Kimmanki, shunchalar yuksak irodam? Aks sado:— Odam!.. Deyman: Quvonchingga tor kelur jahon, Tongdan boshlanarkan bag‘ringda gurung. Nimadir shunchalar faxring, g‘ururing, Ayt, nelar qilibdi qo'yningda makon? Aks sado der:— Qon... Deyman: Fanlar sari shahdam yo‘l oldim, Porloq istiqbolim ko‘z tutar menga. kutubxonasi Ishon, bir kun yana kelaman senga. Ammo kim bo'Iib — shu fikru xayolim. Aks sado:— Olim... Tilagim shu, o‘rtoq, haqlisan butkul, Ilmlar bor qarshimda hali, Javohirlar to‘la bag‘ring ochgali Quchog‘ingga yana kelaman, kutgil! Aks sado der:— Kel! CHANOQLARGA QO‘NGAN YULDUZLAR Tong yellari bilan o'ynashib, Ko‘k shamlari so‘nib qoldilar. Yo‘q, paxtazor vodiyga tushib, Chanoqlaiga qo‘nib oldilar. To‘lib oltin chanoqlariga Mayin jilva qilib kuldilar. Terimchi qiz quchoqlariga Oppoq paxta bo‘lib to‘ldilar. Yana qancha chevar qo‘llardan Pardoz olib bo‘ldilar ko'klam. Mehnat teri bilan yo‘g‘rilgan Yulduzlarga kiyindi o‘lkam... Haqli, agar o‘z kasbi bilan G'urur qilsa paxtazor ahli. Oq oltin ham shuncha sevinchdan Chanog'iga sig‘masa haqli. BULOQ Buloq ona yer siynasidan She'r singari qaynab oqadi. kutubxonasi Suvning kumush oinasidan Mehrim bo'lib quyosh boqadi. To'yib ichdim, suv bilan go‘yo Dilga singdi yurt muhabbati. Tashnaligim qondi-yu, ammo Yana ortdi qalb harorati. ONA TUPROQ Nega inson yemi qutlug' der, Tuproqni ham sanar muqaddas? Yo‘q, mo‘'tabar emas asli yer, Tuproq o‘zi tabamik emas. Dastlab o‘sha yer uzra odam To‘kkanida halol manglay ter, Gavhar undi ona tuproqdan, Qutlug‘ bo‘ldi muazzam bu yer. 0 ‘z muborak tuprog‘in inson Yot nazardan asrab har nafas, Uni quchib fido etdi jon, Qoni bilan qildi muqaddas. Yo‘q, mo‘'tabar emas asli yer, Qutlug‘ emas tuproq hech qachon. Muborakdir inson to‘kkan ter, Mo‘'tabardir qutlug‘ toza qon. * * * Kun tog‘ o‘rkachiga tirmashar asta, Nowot qoyalarda yaltiraydi qor. Yuksak cho‘qqilardan boshlangan bahor Shalolalar bilan intilar pastga. kutubxonasi To‘shab sohillarga jilvakor gilam, Daryo bo'lib oqar Amu, Siriga. Bahor o‘lkasining qon tomiriga Sharqirab kiradi fusunkor ko‘klam. QIZALOQ Qo‘g‘irchoqdan bir zum nari ketmasdan Erkalar, bag‘riga bosar qizaloq. Hayot nima, hali idrok etmasdan, Go‘dakligiga ham aqli yetmasdan, Ona bo'laman deb o‘sar qizaloq. Taajjub, kim solmish uning ko‘ngliga, Kirmoq qayda hali hayot yo‘liga, Ona allasiga qonmasdan hali, Ertaga shu uyga beka bo‘lgali Supurgi tutadi jajji qo‘liga. Halitdan onalik mehr-shafqatin Dilingga soldingmi, erka qizaloq? Totib ko‘rmay hayot bolu zaxmatin, Mushfiq onalikning bor mashaqqatin Bo‘yningga oldingmi, erka qizaloq? Gulzor yashagandek g‘uncha qatida, Tomchida quyoshning jamolin ko‘rdim. 0 ‘ylasam o‘y bitmas hayot haqida, Shu jajji qizaloq tabiatida Tabiatning buyuk kamolin ko‘rdim. CHUMOLI G ‘ayrat kamarini beliga bog'lab, 0 ‘zidan kattaroq cho‘pni ortmog‘lab, Manzilga tez yetmoq yolg‘iz xayoli — kutubxonasi So‘qmoq yo‘ldan borar Chumoli. Atrofiga boqmas, ishlar uzzukun, Ko‘pning xirmoniga qo‘shmoq uchun don... Yo‘q, Odam ajdodi bo‘lmagan maymun, Chumolidan tarqalgan inson. MENING YULDUZIM Yosh ko‘nglimda orzularim mo‘l, Quyosh erir yurak taflimga. Men osmonga uzatganda qo‘l, Sayyoralar qo‘nar kaftimga. Tafakkuming po‘lat qushida Ko‘z-ko‘z etib bu yoshlik ko'rkin, Cheksiz fazo — nur og‘ushida Yiroqlaiga uchaman bir kun. Parvonadek o‘ynab, parpirab, Atrofimni o‘rar yulduzlar. Hayrat ichra yonib, yarqirab Asta mendan so‘rar yulduzlar: “Qanday yorug' yulduzsan, ajab, Qanday porloq sayyoradirsan? Yoki biror turkumdan ajrab Biz yoqlarda ovoradirsan? Nechun kirding sho‘x davramizga 0 ‘tdek yonib hatto kunduzlar?..” Shunda deyman: Kimligim sizga Bayon etay, tinglang, yulduzlar. kutubxonasi Tafakkurim — sinmas qanotim, E'tiqodim — nur va oftob, Men insonman, mening hayotim Tarixlarda buyuk bir kitob. Men insonman, qalbimda otash, Quyoshdan toj, oydan taxt qurdim. Men insonman, ko‘hna, jafokash Tuprog‘imda mangu baxt qurdim. Yiroqlarda, moviy ufqda, Borlig‘imni band etib manim, Porlab turar dilbar bir nuqta, 0 ‘sha yulduz — mening Vatanim. Qayda parvoz etmayin o‘zim, Yodi bilan bo‘lurman xurram, 0 ‘sha mening tole yulduzim, 0 ‘sha mening muqaddas kurram... XORAZM QOVUNI Dasturxonda Xorazmning Qirqmasidan bir tilim, Yulduzli ko‘k sahnidagi Hilolaga o‘xshaydi. Bu qirqmalar bizga atab Sharbat to‘la limmo-lim — Muqaddas yer tutgan oltin — Piyolaga o‘xshaydi. Ne piyola, shu zaminim Qalbi deyman har birin, Ona yeming tomiriga Bandi payvand etilgan. Saxovatli Amudaryo Suvlaridan simirib, Bobodehqon qo‘llarida Oro topgan, yetilgan. kutubxonasi Ta'riflamay mazasini,— Totib ko‘ring siz bir bor, Hazoraspning boli kabi Labingizda erigay. Qirqma agar bo‘lsa arzir Toleidan minnatdor, Unga Vatan nasib boTmish Amudaryo yeriday. Har kun tongda olisdagi Do‘stlar uchun armug‘on — Xorazmdan poTat qushda Parvoz etar qovunlar. Balki uzoq qutbda ham Yozilganda dasturxon, Ko‘hna diyor dovrug‘ini Ovoz etar qovunlar. Shu oTkaning farzandiman, Faxrlansam arziydi, Qirqmasiga bol tomizgan Dehqon bilan barobar... Bu she'r asli qovun so‘ygan Bog‘bon otam qarziydi, “Ma'qul” desa, boshim boTur Osmon bilan barobar. OYGA — Osmon qizi suluv oydirman, Ko‘k sahnida oltin yoydirman. Tunlar fonus tutib qoTimga Termulaman sening yoTingga. Menga kelib yetarmisan deb, Yerga olib ketarmisan deb. — Tun qo‘ynida porlagan oysan, kutubxonasi Meni imlab chorlagan oysan. Senga borib yetganim bo‘lsin. Yerga olib ketganim bo‘lsin. Lekin bunda bor bir parivash Qarashidan dillarda otash. Yuzi uning mohi tobondir, Ko‘zi uning ofati jondir. U qarshingda ko‘rsatsa chiroy, Ko‘kka qaytib ketmaysanmi, oy? OTAM YO‘LIDAN “Qosh-ko‘zlaring otangga o‘xshar”, Deyishadi bilganlar doim. So‘ng xo‘rsinib, qo‘shib qo'yishar: “0 ‘xshamasin umring, iloyim”. Otam tutgan mash'alni ushlab, 0 ‘sha yo‘ldan boraman men ham. Qani endi otamdek yashab, To so'nggi dam unga o'xshasam. SADOQAT Keksa qarag'ayning Ildizin ochib, Tortdilar qo‘sh arqon solib belidan. Lekin u tuproqqa panjasin sanchib, Sira qo‘zg‘almasdi Ungan yeridan... Nihoyat, gurs etib yerga quladi, Butab, so‘ng ko‘tarib ketdilar, biroq — U o‘z panjasida olib jo‘nadi Yashagan yeridan Bir siqim tuproq. kutubxonasi INSONIYAT I'ARIXI (Sharq afsonasi) Soylar kelur kumush tog‘lardan, Gul bo‘ylari — chaman, bog‘lardan. Yer ko'ksidan oqar buloqlar, E1 naqlidan chiqar saboqlar. She'r quyilib yurakdan kelur, Ertak ezgu tilakdan kelur... 1 Juda qadim zamonda, Qobuliston tomonda Bir podsho o‘tgan ekan Davron surib jahonda. Butun umrin kechirib Kayf bilan, safo bilan, Ishi bo‘lmagan ekan “0 ‘tkinchi” dunyo bilan. Yillar o‘tib nihoyat Yoshi yetgach bir joyga, Barcha ulamo ahlin Chaqiribdi saroyga. Debdi: Olamga kelib Olam nedir, bilmadim, Odam bo‘lib yashadim, Odam nedir, bilmadim. Qirq yil podsholik qilib Umrim o'tdi g‘aflatda. Qolganini ilmga Sarf qilurman albatta. Shuning uchun farmonim Barcha bilimni to‘plab, Odam ahli yaratgan Barcha ilmni to'plab, kutubxonasi Insoniyat tarixin Jam qilib kitob yozing, Yozganda ham batafsil Va lekin shitob yozing. 2 Sohibqiron podshoning Farmonin bajo etib, Qirq faslda qirq olim Qirq tuya kitob bitib. Karvon bilan podshoning Saroyiga eltmishlar. Ta'zim bilan keltirib Shohga taqdim etmishlar. Demishlar, qullaringiz Yuragining qoni bu, Insoniyat tarixin Eng qisqa bayoni bu. Hayrat ichra debdi shoh: Ko‘p yozibsiz bunchalar. Insoniyat tarixi Uzunmidi shunchalar? Kimga darkor buncha gap. Sanjob qiling, ulamo, Ko‘pi bilan bir tuya Kitob qiling, ulamo. Yana ulug‘ podshoning Farmonin bajo etib, Insoniyat tarixin Qirq bor muxtasar bitib, Qirq donishmand saf chekib Saroy tomon yurmishlar. Podshoning qarshisida Ta'zim qilib turmishlar. Olimlarga debdi shoh: kutubxonasi Rahmat sizga, ulamo, Barchasini o‘qishga Umrim yetmaydi ammo. Shuning uchun, azizlar, Tafsilotni kam qiling. Bor ilmni yig‘ingu Bir kitobga jam qiling. 4 Qaytib yana qirq olim Qirq faslcha o'ltirmish. Qirq tuyalik kitobni Bir kitobga keltirmish. Ular yana saf chekib Yo‘l olganda shoh tomon, Shoh o‘lim to'shagida Yotar ekan bu zamon. Kitobni ko‘rib debdi: Rahmat sizga, ulamo. Bir kitobni o‘qish ham Endi menga muammo. Olimlarga boqibdi Podsho ma'yus ko‘z bilan: “Mazmunin aytib bering Ikki og‘iz so‘z bilan. Eshitib o‘lar bo'lsam Qolmas edi armonim”. Olimlar donishmandi Shunda debdi: Xoqonim, Odamlar tug‘iladi, G ‘am chekadi, o‘ladi. Insoniyat tarixin Mazmuni shu bo‘ladi. kutubxonasi Shundan buyon o'tmishdir Qancha-qancha asrlar. Qancha-qancha avlodlar, Qancha-qancha nasllar. Dunyoga ne olimlar, Ne fozillar kelmabdi. Hech kim bu haqiqatni 0 ‘zgartira bilmabdi. Zamon-zamonlar o'tib, Bizning zamon keldi-yu, Olamga quyosh bo‘lib, Istiqlolim kuldi-yu, Qadimdan qolgan bu gap Afsona bo‘lib qoldi. G ‘am-anduh odamlarga Begona bo'lib qoldi. Odamzod tarixida Ortga qaytish bo‘lmaydi. Odamlar tug‘iladi, Kurashadi, o‘lmaydi. Har bir inson yo‘lchidir Porloq asr yo‘lida. Haqiqat mash'ali bor Odamzodning qo'lida. SO‘NGAN YULDUZLAR Koinot qa'ridan Million yil yurib, Bukun derazamga Qo‘ngan yulduzlar! Ming yillar ilgari Taratgan nurin, Ming yillar ilgari So‘ngan yulduzlar! kutubxonasi Kirn aytar sizlarni Umri bitgan deb, Hamon ko‘k sahnida Porlab turibsiz. Jozibalar bilan Ko'zlarni tortib, Imlab, o‘zingizga Chorlab turibsiz. Sizga termilurman Kechalar bedor, Ajib qismatingiz 0 ‘ylab qolurman. Necha asrlarga Umri poyidor Buyuk ustozlarim Yodga olurman. Ular ham siz kabi Yongan bir zamon. Yonib ado bo'lgan Sizlardek, ammo Avlodlnr yo'lini Yoritar hamon Ular qachonlardir Taratgan ziyo. * * * Bahor. Barqut kiyib bezandi bog‘lar, Sahrolar ko'ksiga taqdi qizg'aldoq. Quyosh etagiga oq bulut bog‘lab, 0 ‘rik shoxlarida qovurdi bodroq. Yellar olib qochdi qishning xobini, Barglar chapak chalib, uyg'ondi shodon. kutubxonasi Butoqlarga qo‘nib, gul kitobini ? * Varaqlashga tushdi bulbul — g'azalxon... Bugun koinotda ezgu bir tashvish, G ‘uncha gul bo‘lay deb ko'zin ochadi. Musicha oldidan bir dona cho‘pni Chumchuq uyasiga olib qochadi. Xaydalgan daladan bir xas ortmoqlab — Chumoli yugurar — u ham tirik jon. Shoshilib chopadi tabib irmoqlar, Yeming tomiriga quymoq uchun qon... Ona tuproq esa kuz tashvishida, Yuksak xirmonlarga siynasi yuklik. Uning sokingina tin olishida Bordir onalarga xos bir buyuklik. UKAMNING “JANGI” Ukam minib “saman ot”ini, “Qilich” ushlab chiqipti jangga, Beshta dushman samolyotini Yiqitdim, deb maqtandi menga. Awaliga kuldim rosa ham, Hazildir deb ukam so‘zlari. So‘ng hovliga chiqib qarasam, Yotar edi besh o‘lik ari. OLMA Meva berdi yetilib bu yil Men bog‘imga o‘tqazgan nihol. Mevalarki, cho‘g‘day qip-qizil, Husni yoqut, shirinlikda bol. Lablaridan tomizib sharbat, 01, ye, deydi, armonda qolma! kutubxonasi Lekin shunga hayronman faqat, Nega uni deydilar “olma”? Olma eksa bog'iga har kim, Mehmoniga ol, ye, demasmi? “Olma” mening mehmondo'st xalqim Odatiga yot so‘z emasmi? Meva berdi yetilib bu yil Men ardoqlab o'stirgan nihol. Olmalarki, shafaqday qizil, Lekin nomi olma emas, ol! YANGI YIL ARCHASIGA Buncha ham chiroylisan, Yam-yashilsan har qachon. Yangi yilning ko'rkisan Sevimlisan, archajon. Qish boboning uyida Aziz mehmon — ko'klamsan. Bukun uning to'yida Ayniqsa soz — ko‘rkamsan. Ko'ylagingga juda ko‘p Zar tugmalar taqilgan, Shoxlaringda qizil, ko‘k... Lampochkalar yoqilgan. Bo‘yim yetmas shoxingga Lekin, ey, archajonim, Tabelimda bor senga Atab tizgan maijonim. Senga deb tizgan maijon A'lo baholarimdir. kutubxonasi Kel, taqib qo'yay, archam, ? Shoxlaringni egib tur. NUTQ HAQIDA Har so‘zida “bu”, “anu”, “Haligi”, “so'ng”, “anaqa”. “Bu-bu”, deydi — nima bu. “Unaqa”si — qanaqa? Tiliga kelib qolgan So‘zdan qayta olmasa, “Bu” qo‘shmasdan savolga Javob ayta olmasa. Gohi qovushmay so‘zi, Gapidan to'xtab qolsa. Yaxshi bilsa ham o‘zi, Zo‘rg‘agina “3” olsa. 0 ‘zingiz o‘ylab ko‘ring, Nima bu, qanaqasi? Qachon qolar 0 ‘tkiming “Nima”, “bu”, “anaqasi”? Odatlanganman deding, To‘g‘ri, hamma gap shunda. Lekin, axir, o‘z tiling 0 ‘zingga bo‘ysunsin-da! To‘g‘ri, aniq gap tuzib Javob bergin so'roqqa. Xizmat qilsin har so‘zing Fikringni to‘latmoqqa. Mazmun nomli mo‘ljalga So‘z — otilgan o‘q bo‘lsin. 20 kutubxonasi Nishonga tegmay qolgan Bitta o‘q ham yo‘q bo'lsin. Do‘stim 0 ‘tkirjon, buni Yodingda tut har doim, Otashin notig'ini Minbarlar kutar doim. CHEVAR QIZ Jajji Lola paxta terdi, Endi demang u go'dak. Bir hovuchmas, bir do'ppimas, Terdi rosa bir etak. Torozibon amakisi Olar ekan paxtani, Chevar qiz deb, shirin qiz deb, Asal qiz deb maqtadi. Jajji Lola uyga qaytar, Yengil uchar qadamlar. Nega, qancha terding, qiz, deb So'ramaydl odamlnr? Ko'zlariga qarab borar 0 ‘tgan-ketgan hammaning. Hech kim so'rmas, nima dedi Torozibon amaking? Ariqchadan yuzin yuvdi, Sochlarini taradi. So'ngra xurmat taxtasiga Sekin borib qaradi. Nomlari bor Gulsum opa, Nuri, Xayri xolaning. kutubxonasi Hamma boru, nimagadir, >■ Ismi yo'qdir Lolaning. Awal bir oz o'ksidi u, Keyin esa o‘yladi: Mayli, bir kun uning nomi Shu qatorda bo'ladi. Hozir xurmat taxtasida Mayli, nomin ko'rmasin. Bugun qancha terding qiz, deb, Mayli, hech kim so'rmasin. Baribir, u paxta terar, Chunki bilar, bu kerak. Terar har kun bir do'ppimas, Bir kuchoqmas, o‘n etak. Lolaxonni gazetaga Yozmasa ham bo‘ladi. U chevar qiz, u shirin qiz, Buni hamma biladi. KUNLAR SEKIN 0 ‘TADI So'raydi mendan ukam, Aka, kitob olib ber. So‘zin qaytarmay men ham, Olib berdim alifbe... Bukun tayyorlik ko'rar Ukam katta bayramga. Goh maktab vaqtin so‘rar, Goh tayinlar ayamga: — 0 ‘sha kun uxlab qolib Maktabdan kech qolmay-a, Ertalab tura solib, Meni uyg‘oting, aya. kutubxonasi Sevinch sig‘mas ichiga, 0 ‘quvchi bo'lar ukam. Uning bu sevinchiga Sherik bo'laman men ham. Xitoyi qog‘oz o‘rar Ukam kitob, daftarga. Go‘yo hozirlik ko‘rar Juda uzoq safarga. U maktab orzusida 0 ‘tkazadi tunlami. Hattoki uyqusida Sanab chiqar kunlami. Zo‘r quvonch bilan ukam Sentyabmi kutadi. Kutgan sari kunlar ham, Qarang, sekin o‘tadi. SHARQ ERTAGI Tun. G ‘arib kulbada G'amgin tebranar g‘am, Ko'zlarini yummaydi go‘dak. — Nima deysan, qo‘zim, Nima deysan, erkam? — Ona, menga so‘ylab ber ertak. Ertak, dostonlarga Qancha boy bu olam. Qanchalar ko‘p Sharqda afsona! Aytgan bilan bitmas — Ming bir kechalar kam, Qay birini so'ylasin ona?! Yo Bahrom ertagi, kutubxonasi Yoinki "Chor dmvesh”— Ozodbaxtning qissasinimi? Yoki Aloviddin Va yo Xusrav Parvez, Yo Jamila crk sasinimi?.. — Uxla, jonim, erkam, Uxla, ko‘zim nuri. Qo‘zichog‘im, ko'zlaringni yum. Men ertak so‘ylayin. Shirin tushlar ko'rib, Sen dilbandim, orom ol bir zum. “Uzoq-uzoqlarda Ko‘k dengizlar uzra Tomchilardan o‘q qilar bulut. Dahshat bilan kelib Tog‘ ustiga, so'ngra Qoyalarga do‘q qilar bulut. Oq soch cho'qqilaming Yoqasidan tutib, Chaqmoq bilan urib o‘tadi. TogMar bosh egmagach, G'uzab bilan bulut Qoyalarni o'qqa tutadi. Taslim bo‘l, der — QoMga qilich olib, Taslim bo‘1, der ko'tarib suron... Bulutning ketidan Ortiq dahshat solib, Hushtak chalib keladi bo‘ron. Deydi: “Men borliqni Tilka-tilka qilay, Qora koMka solayjahonga”... Ammo cho‘qqilar tik, kutubxonasi Boqar ishonch bilan Kelajakka, Quyoshga, Tongga... Bir nafas jim qoldi Ona nedir o'ylab. — So‘ng ne bo'ldi, so'yla, onajon? Sharq ertagin so‘ylab, Ona ko‘z oldida Ertagi Sharq bo‘ldi namoyon. “Mana quyosh chiqdi, Olam nurga to‘lib, Bulut uzoqlarga yo'qoldi. Etaklari uning Pora-pora bo‘lib Qoyalarda chuvalib qoldi”... Uxla, jonim erkam, Uxla, ko‘zim nuri. Qo‘zichog‘im, ko'zlaringni yum, Borliq jimjit. Go‘dak — Shirin tushlar ko‘rib Uyqusida qilar tabassum. OYGA UCHSAK... — Oyga uchsak, Xoljonni ham Olamizmi? — Hamma uchsa, axir oshnam, Qolamizmi? — Arg'imchoqdan qo‘rqding, Xoljon, Ko‘rmaysanmi! Uchar bo‘lsak Marsga tomon, Qo‘rqmaysanmi? kutubxonasi — Do'stlar sizni hech uyatga... / Qo‘yarmidim?! Anvar o‘zi qo‘rqitmasa, Qo'rqarmidim?! DARAXTLAR SUHBATI Qarag ‘ ay Bo‘yin cho‘zib Qarag‘ay Yon-atrofga Qaragay, Der u: Barcha daraxtdan Baland akang — Qarag‘ay. Terak Men terakman, Terakman. Men hammaga Kerakman. Osmon mening Yelkamda. Men olamga Tirgakman. Majnuntol Boshim egik Majnunhol, Majnuntolman, Majnuntol. Dam olsangiz Soyamda, kutubxonasi Men sizlardan Mamnun tol. Archa Men archaman, Archaman. Men xursandman Barchadan. Atrofimda Aylanib Hech charchamang, Charchamang! Olma Men sizlaming Olmangiz, Xomligimda Olmangiz, Nortojiga 0 ‘xshab so‘ng Voy qomim, deb Qolmangiz! O ‘ rik Qantak o‘rik Otim bor, Xo‘p mazali Totim bor. Mag‘izimga berkitgan Qantim bor, Nowotim bor. Shaftoli Sariq, oq shaftoliman, Zarg‘aldoq kutubxonasi Shaftoliman, / Maqtanib o‘ltirmayman, Manandoq Shaftoliman. Yong'oq Miya kabi Shaklim bor, Boshim to‘la Aqlim bor. Meni yegan Donishmand Bo‘lur degan Naqlim bor. Nashvati Meni derlar Nashvati, Sharbatlaming Sharbati, Mazalaming Mazasi, Lazzatlarning Lazzati. G ilos Men gilosman, Quloq sol, Rangim olu Totim bol, Topsang qo‘shalog‘imni Qulog‘ingga Taqib ol. kutubxonasi BIR YOLG‘ONDAN QIRQ YOLG‘ON Kaminai kamtarin — Falonchiyev Falonchi. Men bir o‘zim rostgo‘yman, Qolgan hamma — yolg‘onchi. Yoshimni so'rasangiz, Yuz oylik chaqaloqman. Qotmadan kelgan daroz, Pakana baqaloqman. Xush ko‘rganim muzqaymoq, Hammomga tushib yeyman. Ustiga murch sepib, Sho‘r bodring qo‘shib yeyman. Dimlab yesang — soz uzum, Xom yemakka sholg'omdir. Teskarisin aytsalar, Ishonmanglar, yolg‘ondir. Yana bir suyganim — ov, Amakim bilan birga Har yakshanba chiqamiz Baliq oviga qiiga. Qo‘shtig‘li miltiq bilan Sazanlami otamiz. Tunab qolsak, laylakning Uyasida yotamiz. Derlar: o‘g‘lon yoshidan, Menga haqiqat doya. Umrimni bir boshidan Qilay sizga hikoya. kutubxonasi Kelishim bo'lganda shart Men kamina olamga, Onamning vaqti bo'lmay Yalinibdi xolamga. Xolam buvimga aytib, Buvim yangamga aytib, Yangam ammamga aytib, Ammam hammaga aytib, Hammaning vaqti bo‘lmay, 0 ‘rtada chiqib janjal, Omadim kelmasa sal — Qolar edim tug‘ilmay. Otam sho‘rlik ayrilib Cho‘ntakdagi boridan, Meni sotib olibdi Chorshanba bozoridan. Xola, xolingiz qalay? Alam qilsin, ammavoy! Tug‘masangiz, tug‘ilmay Qolarmidi Jumavoy? Bilib qo‘ysin elu yurt, Men dunyoga kelgan kun 0 ‘ttiz birinchi fevral, Soat ikki kechqurun. Beshikda yotganimda Bir voqea yuz beigan. Aytib beray, Jumavoy Rost aytishga so‘z bergan. So‘rg‘ichim so‘rib yotsam, Eshikni ochib to‘g‘ri kutubxonasi Men yotgan uyga kirdi Qora barzangi o‘g‘ri. Taxtlangan ko'rpalami Bir-bir olib tashladi. Bisot sandiqni ochib, Shoshmay tita boshladi. Sho‘rlikning xabari yo‘q Qarab turgan kishidan, Men kuzatib turibman Govrapesh tirqishidan. Qulay fursat kelishin Mo‘ljallayman uzoqdan. Asta-sekin qo‘limni Bo‘shataman qo‘lbog‘dan. Sandiqni titib bo‘lib Kelgach beshik qoshiga. Sumak bilan tushirdim 0 ‘g‘rining qoq boshiga. Barzangi gurs yiqildi, So‘ng turib qochib qoldi. Shoshganidan eshik ham, Sandiq ham ochiq qoldi. — Ey, nomard,— deb qichqirdim,— Qochsang urib shataloq. Eshikni yopib ket-da, Shamollaydi chaqaloq... Bu birinchi hikoyam, Qurboningiz bo‘layin. Sizni bir bor aldasam, Til tortmayin o‘layin. kutubxonasi So‘zga bering e'tibor, “Bir bor” dedim, “ming bor”mas Meni aqli butunlar Yolg‘onchiga chiqarmas. Ichim to‘la hikoya, Qirqtasini aytaman. Dam olinglar, xozircha So‘zimni to‘xtataman. SH UM BOLA Shundoq dedi, qulluq qilib, Gapni qo‘yib joyiga Yangi zamon Shum bolasi Yangi zamon Boyiga: “Qoshingizga yana keldim, Quloq soling, Boy ota, Sidqidildan xizmat qilay, Ishga oling, Boy ota. Fazilatim ko‘pdir, yana Aybimni ham aytganman. Lekin endi yangi zamon Men yolg‘ondan qaytganman. Chunki endi yolg‘onni hech Aybgina deb bo‘lmaydi. Aldaganni balo urmas, Aldangan ham o‘lmaydi. Innaykeyin demay turing, Quloq soling, Boy ota. Sidqidildan xizmat etay, Ishga oling, Boy ota. kutubxonasi 0 ‘n kishilik mehnat qilib, Parcha nonga to‘yaman. Bir aybim bor, faqat ba'zan... Rost gapirib qo‘yaman. Boy otaning jahli chiqdi, Dedi, ko'nglim zormidi? Yolg‘oningga chidab edim, Rost gaping ham bormidi? Yo‘qol, seni ishga olsam Xonavayron bo‘laman. Yolg‘oningdan omon qoldim, Rost gapingdan o'laman! G ‘azab bilan hassasini Qo‘lga oldi Boy ota. Yangi zamon Shum bolasin Quvib soldi Boy ota. QUMURSQALAR JANGI Bir tup olma uzra kecha Juda katta jang bo‘ldi, Boshlar ketdi necha-necha, Necha oyoq lang bo‘ldi. Hasharotlar urushgani Dahshat ekan, Qaradim. Oxir bitta qumursqani Ushlab olib so‘radim: So‘yla, Nechun bu mojaro? Nimadandir bu nifoq? Qumursqalar ahli aro Zo‘r edi-ku ittifoq? kutubxonasi Qumursqavoy dushmanidan Uzib olgan oyoqni — Tuflab Odam tili bilan Tushuntirdi nifoqni. “Asli bizlar Bir tan, bir jon, Bir uyadan chiqqanmiz. Bir cho‘p topsak, Ko'rsak bir don, Bir kavakka yiqqanmiz. Shu paytgacha bir saf bo'lib, Ne ish qilsak teng qildik. Bugun bir ish sabab bo‘lib, Uch guruhga ayrildik. Kecha bir gap topdi bizning Tungi soqchi — tingchimiz. Eshitdigu hammamizning Barbod bo‘ldi tinchimiz. U tun bo‘yi bedor bo‘lib Ko‘kka qarab yuribdi. Unda sonsiz don sochilib Yotganini ko‘ribdi. Qumursqalar bugun tongda Eshitib bu xabami, Yo‘lga chiqdik o‘sha onda Kechiktirmay safami. Ahd qilganda yor deya baxt, Tuproq oshdik, Qum oshdik, Nihoyat, shu katta daraxt Tanasiga tirmashdik. kutubxonasi Maqsadimiz shu narvondan Yetmoq edi osmonga... Ammo bir yo‘l Nogahondan Bo‘lindi uch tomonga. Bir saf yo‘lni o‘ngga burdi, Boshqa yo‘lga boqmadi. Bir saf esa chapga yurdi, 0 ‘ng ularga yoqmadi. Men tanladim o‘rta shoxni, Eng to‘g‘ri yo‘l menga shul. Ergashtirib ming hamrohni Tik osmonga soldim yo‘l. Ammo qanot qoqdi darg‘a, G ‘azab bilan bong urdi. 0 ‘ngu so‘ldan ketganlarga. Qayting, deya buyurdi. So‘ng dedi: “Biz qumursqalar To‘g‘ri yo‘ldan yuramiz. Kim shu yo‘ldan yurmasa gar, Bitta qo‘yman qiramiz. Burg‘u chaldi bizning podshoh, Jangga kirdik barobar. Shundan daraxt boTdi janggoh, Mozor boTdi sarosar”. Diqqatimni tortdi shu payt Qanotli shoh qumursqa. Uchib-qo‘nib, u paydar-pay Chorlar edi urushga. Qarab turdim bir nafas tek, So‘zi qiziq ko‘rindi, kutubxonasi Yaqin borsam, Temuchindek. Ko‘zi qisiq ko'rindi. Uzoq-yaqin tarixlarga Meni xayol uchirdi. Ko‘p dahshatni mitti darg‘a Xotiramga tushirdi. Chidolmadim. Chertki solib Yo'qotdim bu badbaxtni. So‘ng Supurgi, ohak olib Oqlab qo‘ydim daraxtni. NAYNING QISMATI Nay dastawal navo bo'lib, Kirdi dilu o'ylarga. Hamma unga shaydo bo‘lib, Olib ketdi to‘ylarga. To‘ylarda u qildi nola, E1 undan zavq simirdi. Vaqt o‘tib nay — Kamtar bola 0 ‘zni qo‘ydi, semirdi. Bora-bora awalgidek Yonishlari qolmadi. Muxlislaming har galgidek Olqishlari qolmadi. Lekin taqdir uni oshno — Qilgan edi kuylarga. Sur nay nomin oldi, Ammo Boraverdi to‘ylarga. kutubxonasi Tug‘ilsa qay uyda go‘dak, Xabar topib beshikdan, Navo chalib, deb muborak, Kelaverdi eshikdan. Xotin-xalaj chuwos qilib, Bolalar shod zerikmay. Goh g‘iyqiUab, Goh bo‘g‘ilib, Kuylayberdi sobiq nay. Oxiri u qarib qoldi, Bo‘g‘ildiyu tamog‘i, Ham ovoz, Ham ko‘zdan qoldi, Bitdi tamom qulog‘i. Lek, baribir, Yoshlikdagi Iste'dodi uchun ham, Halol xizmat, Pok yuragi, Pok ijodi uchun ham — Saqlar uni el nazarda Hurmat qilib qo‘yadi, Kar nay katta sayllarda G ‘at-g‘at qilib qo‘yadi. SO ‘Z 0 ‘YINLARI Ikkichivoy ikki oldi, jilmaydi. Ikkinchi yil ikkinchidan jilmaydi. Oq olma yoz tugamasdan tugadi, Endi sho'rlik duvarak gul tugadi. kutubxonasi Hamma a'zodan burun Eshikdan kirar burun. Ayo do‘stlar, shuning-chun Burunning oti burun. Bizda pashsha g‘uj-g‘uj, talay-talaydur, Talay bo'lgach, ne qilardi, talaydur. Cho‘k deganda cho‘kadigan tuyadir, Chunki tuya tuyaligin tuyadir. Sen gapimga quloq solib qo‘y, uka, Tuya bo‘lma, qo‘ylikni ham qo‘y, uka. Qora daryo qora bo‘lib oqardi, Norin bilan qo‘shilgach, sal oqardi. Sirdaryoning mana shunda siri bor, Tiniqning loyqaga ta'siri bor. * * * Aytib boTdim so‘nggi qo‘shiqni, Jo‘nab ketdi quyosh ham asta. Alvon ko‘ylak kiygan ufqning Etagida qoldi guldasta. Quchoq ochar farahli bir tun, Ko‘z oldimda yana bir chaman — Xayrli kech — Tong bilan, do‘stim, Yana bir she'r o‘qib beraman.