Alisher-Navoiy.Garoyibus-sigar

Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 1 Alisher NAVOIY G‘AROYIB US-SIG‘AR TAHRIR HAY’ATIDAN Alisher Navoiy lirik mero sining mukammal nashri ilk bor 1959 -1960 yillarda O‘zb ekiston Fanlar akademiyasining A. S. Pushkin nomidagi Til va adabiyot ins tituti tomonidan ta yyorlangan va O‘zbekiston FA nashriyoti tomonidan amalga oshirilg an edi. «Xazoyin ul-maoni y» devonlari nashrini O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan fa n arbobi, Beruniy mukofoti laureati, filologiya fanlari doktori, professor Hamid Sulaymon tayyor lagan edi. 1956-1960 yillarda tayy orlangan ilmiy-tanqidiy tekst va transliteratsiya asosan sobiq Ittifoqdagi fondla rda saqlanayotgan qo‘lyoz malar (Leningraddagi Saltikov-Shchedrin nomli Davlat xalq kutubxonasi, inv. Xanikov-55, 904- 1498-1499 y., Toshkent, O‘zbekiston FA ShI, inv, No 677, XVI asr va Leningrad, DXK, inv. Dorn-558, 10 01-1004-1592-1596 y.) va boshqa nusxalar asosida tuz ilgan edi. Alisher Navoiy nomida gi O‘zbekiston Davlat adabiyot muzeyi, O‘zbekiston FA Qo‘lyozmala r institutining direktori, profe ssor Hamid Sulaymonning faoliyati bilan keyinchalik Alisher Navoiyning mo‘‘tabar i kki kulliyotining fotonusxas i qo‘lga kiritildi. Bular Alisher Navoiy kulliyotining Istanbul da, To‘pqopi saroyi fondida (inv. No 808) saqlanayotgan nusxasi, 901-902-1495-1497 yillari xatto t Darvesh Muhammad Toqiy tomoni dan Hirotda ko‘chirilgan hamda Parij Milliy kutubxonasida (inv. No 316—317) saqlanayotgan, 930— 933-1525—1527 yillarda kotib Ali Hijroniy tomonidan Hirotda ko‘ chirilgan ikki jildlik ku lliyot fotonusxalaridir. Har ikkala kulliyot kompozitsiya va mundarija jihatidan bir-biriga yaqin. Shundan so‘ng «Xazoyin ul-maoniy» ilmiy- tanqidiy tekstini professor Hamid Sulaymon Leningrad, Dushanba, Istanbul, Parij qo‘lyozma nusxa lari asosida qayta tuzib chiqdi. Alisher Navoiy «Xazoyin ul-maoniy»sining ushbu to‘ liq nashrini o‘sha ilmiy-tanqidi y tekst hamda avvalgi nashr va yuqorida zikr etilgan to‘rt qo‘l yozmaga muqoyasa qilib chiqildi va bosmaga tayyorlandi. Birinchi nashrda turli sabablarga binoan yo‘l qo‘yilgan ay rim nuqsonlar shu ish ja rayonida imkon boricha bartaraf etildi. Mazkur nashrning I va II tomlar idagi asarlar keyinchalik shoir tomonidan «Xazoyin ul-maoniy»ga kiritilgan. Shuning uchun ayrim she’rlarda shoir to monidan qilingan tuzatish va o‘zgarishlar bo‘lishi mumkin. Alisher Navoiyning «Xazo yin ul-maoniy» asari O‘zbekist on «Fan» nashriyo ti tomonidan chop etilmoqda bo‘lgan 20 jildlik shoir as arlarining to‘liq nashrida III (« G‘aroyib us-sig‘ar»), IV («Navodir ush-shabob»), V («Badoyi’ ul-vasat»), VI («Fa voyid ul-kibar») jildlarni tashkil etadi. «Xazoyin ul-maoniy»ga kirgan devonlarning qayta ko‘rilgan va to‘ldirilgan mazkur nashrini filologiya fanlari kandidati F. Q. Sulaymonova rahba rligi ostida filologiya fanlari kandidatlari M. Sh. Hamidova, Sh. U. Sharipov, L. N. Serikova va ilm iy xodimlar M. Inog‘omxo‘jaeva, M. Bahodirova, M. Xayrullaevalar amalga oshirdilar. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 2 G‘AROYIB US-SIG‘AR DEBOCHA Shukru sipos ul qodirg‘akim, chun adam osoyishg ohidin vujud oroyishi og ohlarig‘a jilva berdi, insonni soyir maxluqotdin nutq sh arafi bila mumtoz qildi. R u b o i ya: Ulkim, chu jahon xilqatin og‘oz etti, Sun’i kilkini naqshpardoz etti. Inson xaylin nutq ila mumtoz etti, Nutq ahlini nazm ila sarafroz etti. Va hamdi behaddu qiyos ul soni ’g‘akim, chun iborat javohirin nazm silkiga tortdi, ul gulshani Eramoyinni nazm ahli xomayi gavharafshoni bila ras hki nigorxonayi Chin va g‘ayrati xuldi barin yasadi. R u b o i ya: Chun xayli basharg‘a nutq komin berdi, Ul nutq ila nazm ihtiromin berdi. Nazm ichra balog‘at intizomin berdi, Tarkibida e’joz maqomin berdi. Jallat olouhu va ammat nuamou hu va lo iloha g‘ayruhu. Va durudi noma’dud ul anbiyo halqasining xotamig‘akim, inn ash- she’ra lahikmatun va inn al- bayona lasihrun nuktasi bila shua ro poyasin hukamo martabasig‘a chektiyu bayon rutbasin sehr manzilasig‘a tortti. R u b o i ya: Ulkim chu balog‘at etti da’vo, i’rob Ko‘rguzdilar ul da’vo aro ko‘p itnob. Chun nuktasida qildi a’yon gavhari nob, Da’vogari gavharlari bo‘ldi siymob. Va sallollohu alayhi va alo o lihi va ashobihi va sallam. Ammo ba’d so‘z bayt ul-haram ining bodiyapaymoyi va nazm sh ohbaytining zevaroroyi alfaqir-ul- haqir Alisher ul-mutaxallis bi-n-Navoiy sutira’uy ubuhu va g‘ufira zunubuh, andoq arz qilurkim, bu xoksori parishonro‘zgor kichik yosh din o‘zumni she’rning pa rishon savdosig‘a giriftor bo‘lg‘animniyu tufuliyyat zamonidin ko‘nglumni[ng] nazmning parokanda vasvosig‘a mash’ufu sheftavor bo‘lg‘anin va motaqaddam shuarosi malik ul-kalomlari dastur i bila jam’u tartibida sa ’y qilg‘animniyu necha martaba aning tadvinida murattablar irtikob qilib har sinf she’rg ‘a zebu tazyin va oroyishu oyin berganimning kayfiyatin burung‘i devonim fihras tidakim, «Badoyi’ ul-bidoya»-g‘a mavsumdur, sharh bila arz qilib erdim. Andin so‘ngra dag‘i ul jam’ u tartibdin boshqa yana ha r taqrib bila har nav’ Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 3 abyotkim, aytilib erdiyu har nav’ g‘azaliyotkim, yig‘ilib erdi, ul xayol shabistonining duraxshon axtarlarinu ul ko‘ngul maxzanin ing duraxshon gavharlarin dag‘i i kkinchi devonimdakim, «Navodur un-nihoya»g‘a mashhurdur, rabtu tar tib berib, debochasinda sharh bila aizzayi ashobu ajillayi ahbob xidmatlarida arz qilib erdim. A ndin so‘ngra xayolimg‘a kelur erdiyu ko‘nglumga evrulur erdikim, — R u b o i ya: Shoirlig‘ ila shuhra qilib otimni, Zoyi’ qildim she ’r ila avqotimni. Emdi tuzayin tengriga tootimni, Ko‘p elga mushavvash etmay abyotimni. R u b o i ya: Chunkim qaridim, umrni barbod etmay, Ko‘nglumni yigitlar g‘ amidin shod etmay, Har lahza birov ishqida faryod etmay, Holim sharhin nazm ila bunyod etmay! R u b o i ya: Ellik bila oltmishqa yetti qadamim, Ne ma’nokim, bo‘lmadi erkin raqamim, Ne turfaki, sabt etmadi erkin qalamim Kim, yo‘q biridin xotir aro juz alamim. — agarchi bu nigorish topqan ikki devon tartibida va guzorishqa ki rgan ikki daftar tadvinida ham bu faqiri nomurodu haqiri nosho dg‘a hech ixtiyor yo‘q erdi, nevc hunki barchasi sultoniy hukmlaru ehsonu tahsinlar va xoqoniy amrlar u ta’limu talqinlar bila erdi, a ndin so‘ngra xud xotirg‘a kelmas erdikim, bir g‘azal husn bahori g‘azolalari ta’rifi da yo ishq otashkasida sha-roralari tavsifida tugatgaymen, balki bir bayt bir sho‘xning jamo li dilfuruzi bobida yo o‘z ko‘nglumning dardu so‘zi sharhida nazm silkiga kiyura olg‘ay men yo xayolimg‘a kechura olg‘aymen. R u b o i ya: Komin qilur ermish odamiyzod xayol, Naqsh aylar emish ko‘ngliga yuz fikri mahol, Mundin g‘ofil qolibki, hayyi mutaol Kelturgusi tongla aning ollig‘a ne hol. R u b o i ya: Ham demagida yo‘q e’tibore kishiga, Ham qilmog‘ida yo‘q ixtiyore kishiga. Taqdir aro chun yo‘q iqtidore kishiga, Ne qilg‘anig‘a ne erk bore kishiga. Yana ro‘zgor havodisidin ul fikrlar barcha ko‘ng lumdin bordi va ishqi o jizkush zulmu bedodi ul Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 4 xayollarni xotirimdin chiqardi, o llimg‘a oncha dushvorlig‘lar yuzl andiyu tegramga oncha sa’b giriftorlig‘lar aylandi va sipehr boshimg‘a oncha balo toshi ottiy u ishq sipohining lagadko‘bi zaif paykarim bila so‘ngaklarimni oncha oyoq ostida ushattikim, ne so‘zumdin xa barimu ne o‘zlugimdin asarim qoldi. Ishqim oshubi tug‘yonida har suubatkim yuzlanur erdi, chun bir hamdard rafiqim yo‘q erdikim, dardimdin shammae izhor qilg‘aymen, biror bayt birla ul hol mazmunin nazm qilib ko‘nglumni xoliy qilu r erdim va jununum shiddati g‘alayonida har oshubkim, ollimg‘a kelur erdi, chun hamzabon mushfiqim yo‘q erdiki, maxfiy o‘tumni os hkoro etgaymen, biror matla’ bila ul ma’noni ado qilib, qattig‘ holimni shar h etar erdim. Bu vosita bila ko‘nglum o‘tig‘a orome va ishqim bedodi nohamvorlig‘ig‘a andome hosil bo‘lur erdi. Bu nav’ bila oz vaqt da ko‘p she’r aytildiyu ha r nav’ nazm tegramga yig‘ildi. Ishqim sho‘ru g‘avg‘osi vaqtida va jununum to roju yag‘mosi fursatida xud qa yda oncha taskinu somonim bor erdikim, aytilg‘an parishon abyotqa jam’u tartib bera olg‘aymen va yig‘ ilg‘an parokanda sharhi holotqa rabtu qoida qo‘ya olg‘aymen. Chun ul ta’ri xdin muddate o‘ttiyu ul vaqtdin fursate arog‘a kirdi, falak havodisining ul qattig‘ esadurg‘on sarsari taskin tutti va ul ranju tashvird in yillar ranjurluq tortqan tandek, balki jonidin mahjur qolg‘an badandek chiqti m, nabzimg‘a harakat ma’dumu nafasimning kirar-chiqari noma’lum, tanim o‘n qatla andi n zaifroqkim nol va ko‘nglum bir zamon o‘z holida bo‘lsa, yana o‘n soat behol. Va ikki murattab bo‘lg‘an devonlardin yangi aytilg ‘an abyot adadi aksar va har bayti lafzu ma’no bila darjlig‘ gavhar demaykim shu’ lalig‘ ozar; xotirg‘a kelur erdikim, agar bu avroqqa rabtu tartib berilmasa, bir havodis t undbodi eskach, har sahfasin bir yon s ovurg‘ay va agar bu gulbarglarni zebu oyin bila bir guldasta bog‘lanmasa, bir navoyib nasimi yetkach, har va raqin bir yon uchurg‘ay. Va agar rabtu tartibini havas qilsam, havasimg‘a qayda ul quv vatki, ikki baytni bir-biriga marbut bog‘lashtura olg‘ay va xayolimda qayda ul jamiyatu holatki ikki lafzin bir-biriga yarashtura olg‘ay. Bu ajzdin xomam tili lolu bu zab unluqdin o‘z tilim shik asta maqol erdikim, nogah i noyat nasimi hidoyat gulshani royihasin yetkura kirishti va saod at munhiysi davlat ravzasi mujdasin keltura boshladi, ya’ni hukmi qazojarayonu farmoni vojib ul-iz’on bu banda otig‘a ul Sultoni sohibqirondin yetishtikim, qullari hukmidin azim ush-sha’n salotin bosh torta olmasl ar va bandalari farmonidin nofizi farmon xavoqin bo‘yun to‘lg‘ay olmaslar. R u b o i ya: Shohiki, falakka yetsa farmoni aning, Topmoqqa sukun sur’ati davroni aning. Gar hashrg‘a tegru bo‘lsa poyoni aning, Qilmoq harakat bo‘lmag‘ay imkoni aning. R u b o i ya: Ming bandasi xoqon bila qaysar yanglig‘, Yuz chokari Dorovu Sikandar yanglig‘. Ham taxtig‘a poya charxi ahzar yanglig‘, Ham tojig‘a qubba mehri anvar yanglig‘. R u b o i ya: Mavrusiy qul jinsi baniy Odam anga, Meros ila mulk jumlayi olam anga, Hayron karamu jud is hida Hotam anga, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 5 No‘shirvon adl ichinda tobi’ ham anga. R u b o i ya: Fa’’oli qazo hukmig‘a anboz kelib, G‘addori qadar amrig‘a damsoz kelib, Bazmi aro Zuhra nag‘mapardoz kelib, Anjomi zamon davrig‘a og‘oz kelib. R u b o i ya: Haq ko‘nglin aning bilikka maxzan aylab, Har fanda arig‘ zotini yakfan aylab, Johi taxtin[i] charxi musamman aylab, Tufroqdek ul o‘zin furutan aylab. R u b o i ya: Iqbol anga davlat mayi payvast tutub, Bu boda bila jonin aning mast tutub, Haq ani sipehrdin zabardast tutub, Tufrog‘din ul vale o‘zin past tutub. R u b o i ya: Ham qiblayi iqbol harimi johi, Ham Ka’bayi omol biyik dargohi, Shahlarning dardmandiyu ogohi, Bu turfaki, dardmandlarning shohi. As-sulton-ubnu-s-sulton va-l -xoqonu-bnu-l-xo qon, muizz-us-saltana va-d-dunyo va-d-din Abulg‘ozi Sulton Husayn Bahodurxon xa llada-l-lohu ta’olo mulkahu va sultonah va afoza’al-al-olamin birrahu va ihsonah. R u b o i ya: Bo‘lg‘ancha sipehr davri komi bo‘lsun, Aflok uza bazm ihtishomi bo‘lsun. Ham dargahi shohlar maqomi bo‘lsun, Yilda bir alarg‘a bori omi bo‘lsun. R u b o i ya: Har lahza qil anga yuz inoyat, yo rab, Ollig‘a yorut sham’i hidoyat, yo rab, Ham umrini ayla benihoyat, yo rab, Ham davlatig‘a yeturma g‘oyat, yo rab. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 6 Bu yanglig‘ falaktazyin dargohdinu bu nav’ arshoyin bargohdin xitobi sadmatomizu hukmi hayratangiz yetishti. Mazmuni buki m, ey qadimiy bandayi xosu ey boyiriy xodimi zaviy-ul-ixtisos, burung‘i ikki devonkim, bizning hu kmu xitobimiz bila murattab qildin g va kulliyotu juzviyotin bizning mashvaratu ta’limu istisvobimiz b ila tuzattingkim, birining ishqomiz a byotidin bu eski dayrning rafi’ toqida ushshoqning sho‘ru g‘avg‘os idur va yana birining shavqangiz g‘azaliyotidin bu qadimiy mani’ gunbad ravoqida muhabbat ahlining xo‘yu alolos i. Andin so‘ngra yig‘il g‘an ash’orningu nazm rishtasig‘a tortilg‘an durri shahvorni ng adadi burung‘i devonlardin ortqan chog‘lig‘durur va bu latofati sifoti xo‘blar va malohati simoti mahbublar bila ya na ikki devon tartib bersa bo‘lurdek ma’lum bo‘ladur. Netgungdurkim, bu is hdin dilbandroq bo‘lg‘ayu ne qilg‘ungdurkim, bu shug‘ldin sudmandroq bo‘lg‘ay. Emdi avlo budurkim, bu g‘arib ishga ko‘ngul kelturga ysen, balki hukm bu erurkim, bu ajib amrg‘a xoma su rgaysenu tafakkur xilvatgohida xa yol sho‘xu ra’nolari bila bazm tuzgaysen va to falak gardish qilur bashar jinsining xayolig‘a kelmagan a’ju bani elga ko‘rguzgaysen. O‘zung bilursenkim, nazm harimini ng xoslariyu she’r bahrining g‘a vvoslarikim, ruhparvar navolig‘ anfoslaridin zamona bazmi to‘lubtur va xayol daryosidin chiqarg‘on qiymatiy guharlaridin davron libosi javohir bila murassa’ bo‘lubtur, hech qaysi olamning rub’i maskunin ola olmaydur va to‘rt gavhardin murakkab bo‘lg‘an bashar xayli hech qaysidin to‘rt devon yodgor qolmaydur. Bir o‘z asrida ganji ma’naviy Amir Xusrav Dehl aviyni derlarkim, sulton Malikshoh Alp Arslon otig‘a to‘rt devon murattab qilmish bo‘lg‘ayu xotimas ini aning oti bila muzayyal et mish bo‘lg‘ay va bu ishi ul zamonning yaxshi-yomoni qulog‘iga ye tmish bo‘lg‘ay, agarchi bu so‘z mazkurdur, ammo ul devonlar ma’dumdur va ul ma’dumlarning agarchi asomiysi mavjuddur, ammo vujudi noma’lumdur. Xayolig‘a o‘tkarib, varaqqa nigorish qilmag ‘anmu erkin, yo tiliga kechurub, ta rtib yuzidin nasaqqa guzorish bermaganmu erkinkim, «Xamsa»siyu soyir manzum kutubu rasoili o‘z holi bila mavjuddur. Bu to‘rt devoni zamon ahlidin mehru va fo va insofu muruvvatde k nobud. Chun senga ta vfiq madad qilipturu bu maqsudning hech kimga yig‘ilmag‘a n moddasi yig‘iliptur, tilarbizkim, fu rsatni g‘animat bilgaysenu bu muddao husulig‘a rag‘bat qilg‘aysen. Bu hukm chun qulog‘img‘a yetishti, ajzu zabu nluq o‘tining dudi ko‘nglumdin dimog‘img‘a yetishtikim, hukm qaviy erdiyu mahkum zaif va amr bag‘oyat kulliy erdiyu ma’mur asru nahif va ra’sha paykarimg‘a tazalzul soldiy u xavosu xayolim xay li bir-biridin qo‘zg‘al di. Ne uzr ayturg‘a zahravu jur’atim va ne qabul qilu rg‘a havsalavu quvvatim , agarchi uzr dilpazir emas erdi, ammo o‘z ajzi holimni arzg‘a yetkurmakdin ham guzir emas erdi. R u b o i ya: Dedimki, bu ishdakim, bo‘lurmen ma’mur, Har nechakim tutmasam o‘zumni ma’zur, Lek ishtaki, ajdahog‘a kelturgay zo‘r, Zo‘r etkay o‘ziga, istasa qilmoq mo‘r. Ul humoyun zamirning oyinayi getiynamoyida ravs hanu paydodur va ul po kiza ko‘ngulning jomi jahonoroyida mubarhanu huvaydokim, bu bandayi faqirg ‘a ne notavonlig‘lar shikast berdiyu bu zarrayi haqirg‘a ne sargardonlig‘lar dast berdi. Agar chi marazimg‘a sihhat umidi paydo bo‘luptur, ammo hanuz g‘izo bila sharbatkim, ichilu r, yeyilur, misqol tarozusi bila to rtilur va tongdin aqshomg‘acha soat shishasig‘a ko‘z tikilur va agar chi za’-fimg‘a quvvat imkoni zohi r bo‘luptur, ammo hanuz buzug‘ koshonamdin chiqarg‘a qo‘pmoq tilasam, osilg‘an idbori ankabut torlari dastgirim bo‘lub madad yetkurmaguncha, tebranmakka tobu tavon va haraka tqa maqdur, balki imkon yo‘qt ur; pashsha yuz pili damon torta olmag‘an yukni nechuk tortqay, bataxsiskim, majruhu ra njur dag‘i bo‘lg‘ay, mo‘rcha ming sheri jiyon qila olmag‘an ishni nechuk qila olg‘ay , xususankim, bemoru sihhat tariqidin mahjur dag‘i bo‘lg‘ay. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 7 R u b o i ya: Avval ikki devong‘a chu qildim rag‘bat, Ham erdi yigitlik madadim, ham sihhat, Bo‘ldum chu qariyu xasta, yo‘q ul quvvat Ko‘rguzgali andoq nimalarga jur’at. Kulliyragi bukim, ul davovin ta rtibida Sultoni sohibqironning oliy tab’ining islohu ihtimomi behad va har juzviy nuktada tag‘yiru ta’limi mo lo kalo mi beadad erkan jihatdin ul ish saranjom suvratin paydo qildi va iftohidin ixtitomig‘ a deguncha tartib raqami chekildi. Bu za’fu notavonlig‘im zamonida bu ajzu zabunluqu besomonlig‘i m tug‘yonida Sultoni sohibqiron ning ra’yi olamoroyiyu zamiri xurshidta’siri go‘yokim ba’zi avqotda olam kishva ri fathig‘a azmsozu ba’zi holotda kishvar ahli obodonlig‘ig‘a sehrpardoz va ba’zi zamonda ayshu nishot bila iligi zar poshu ba’zi avonda toatu ibodat bila ko‘zi guharposhliqka muta ammilu mushtag‘il uchun bu xosh ok daryodek ko‘ngliga kirmasu bu zarra quyoshdek zamirig‘a paydo er mas. Va Sultoni sohibqironning himmat yuzidin ihtimomiyu sa’y g‘oyatidin ta’limi bardavomi bo‘ lmasa, mundoq dushvor ish ilgari bormog‘i mutaassir, balki xayolimg‘a kechurmag‘i mutaazzirdur. Mundoq hukm bo‘lg‘andin so‘n gra gah-gohi holimdin ogoh bo‘ lmasa netkaymenu lahza-lahza ahvolimdin xabar tutmasa neta olg‘aymen. Qumurs qa Sulaymonning xotirig‘a kelmasa, ne mahalli taajjubu tahayyur, Suho charxi gardon sathida ko‘r unmasa, ne mahalli hayratu taazzur. Bu xoksor chun bu dardi dillarimni izhoru nomurod lig‘larimni oshkor qildim va m azallat tufrog‘ig‘a tazallum bila yiqildim, inoyat borgohidin sado keldiyu hidoya t korgohidin nido yetishtikim, ko‘nglungni solma va bu nav’ savdovu vasvos xayolig‘a qolmakim, biz hech holda sening hol ingdin g‘ofil emas erkandurbiz, ammo bu holdin sen g‘ofilu ko‘ngl umizdin hargiz yoding zoyil erma s erkandur va bu ma’no sening ko‘nglungdin zoyil. Ando qki burung‘i ikki devonin g takmilida rioyatdin hech nav’ tag‘oful voqi’ bo‘lmadi va rahnamolig‘u inoyatdin hech turlug takosul suvrat bog‘la madi, emdi dag‘i hamul dastur bila, balki andin ham ortug‘roq, munda ham hamul qonun bila, balki andin ham afzunroq, ahvolingdin xabar tutulg‘usidur va haroz va qtda sarvaqtingg‘a yetilgusidur. Chun za’fi holing bizga zohiru paydodur, shafqatu bandanavozlig‘lar bila ne yerda qolsang o‘tkaril gusidur va chun shikast ahvoling bizga ravshanu xuvayd odur, marhamatu navosozlig‘lar bila ha r mushkiling bo‘lsa ha l qiling‘usidurur. R u b o i ya: Shahdin chu bu nav’ lutfu ehson toptim, Ummid dag‘i behadu poyon toptim, Zulmat aro erdim, obi hayvon toptim, Io‘q-yo‘qki, o‘lub erdim, yangi jon toptim. Ko‘nglumga o‘zga quvvat kirdi va tab’img‘a o‘ zga javdatu jalodat hosil bo‘ldi, kilkim jardayi tezkomig‘a o‘zga ravonlig‘u xa yolim sahobi barqxiromig‘a o‘zg a gavharafshonlig‘ yuzlandi. Qabuli barmog‘in ko‘zumgavu minnat iligin ko‘ksumgavu jonparvar so‘zumga qo‘ydum va zamir xilvatgohini xavotir g‘avg‘osidin muarrovu ko‘ngul zistgohini vasovis hujumidin mubarro qildim. Xoma uchin tez ettimu tab’ obi hayotin otashangiz . Va o‘tgan ayyomda aytilg‘an matla’lar subh i bidoyatin maqta’lar shomi nihoyatig‘a payvastavu k echkan hangomda bitilgan pari shon abyot gavharlarin takmil rishtasig‘a tortmoq bila payvasta qila boshladim. R u b o i ya: Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 8 Kun bor erdikim bir g‘azalu ikki g‘azal, Bal uch g‘azalu to‘rt g‘azal ba’zi mahal. Mahvashlardek bori latofatda masal, Bog‘lab kiyibon yuzga hila to‘ng‘a hulal. Bu nazohat shabistonining pard anishinlari yuz ming zebu ziynat b ila tab’ xilvatxonasidin jilvai noz qilib chiqib, soyir abnoyi jins silkiga kirarlar erdi va bu maloha t nigoristonining nozaninlari ming tuman oroyishu namoyish bila xa yol xilvatxonasidin xiromi dilna voz bila harakat ko‘rguzub, yana abkori fitnaosorg‘a qo‘s hulurlar erdi. Chun bu mavzun hara katlik dilkashlaru bu matbu’ sifatlik sho‘xvashlar ellik, oltmish yo yuzga yaqin bo‘lsalar erdi, bu faqir savdoyiy bir tojir dekkim, malik-ut- tujjor desa bo‘lg‘ay,— R u b o i ya: Yuz hur sifat barchasining nozu fani, Kashmiriyyu rumiyyu xitou xo‘taniy, Kim bir shah uchun keturgay ul toyifani, Tojir o‘zin aylarga baho birla g‘ani. — kashmiriysi sehrsozlig‘da dilrab ovu dilkash va rumiysi turktozli qda kofiroyinu farangiyvash va xitoyisi xunrezlig‘da novakzanu sher shikor va xo‘taniysn fitnaangizlig ‘da sherafkanu g‘izolakirdor, bu shamoyilu oyin bila va bu zebolig‘u tazyin bila Sultoni s ohibqironning harami saroyig‘a kiyurur erdim va birin-birin ul hazratning kim yoasar nazarig‘a yetkurur erdim. Va ul hazrat inoyat ko‘zi bila ul ra’nolarni ko‘rub va iltifot nazarin ha r biriga yetkurub, qaysi birining hariru xullasida qusure ko‘runsa yo ul hullavu harirni murassa’ qilg‘an javohirda adami munosabat sababidin future zohir bo‘ lsa, ul liboslarni chiqarib, xizona yi xosdin munosib ranglig xazu debo liboslar barcha qiymatiy gavharl ar bila tarsi’ qilg‘on kelturub ul sho‘xlarg‘a kiydurur erdi va har qaysini o‘z munosabatig‘a ko‘ra tar tib bila o‘z oliy majlisida o‘lturtu r erdi, ya’ni aytilg‘an abyot barcha latoyifosor va sabt bo‘lg‘an ash’ or barcha zaroyifshiorkim, ellik, oltmish yo yuz g‘azalg‘a yaqin yig‘ilsa erdi, hazrati Sultoni sohibqironning firdavso so suhbatidavu sipehrfars o hazratida hozir qilib arzg‘a yetkurur erdim va ul hazrat alarg‘a shafqa t yuzidin boqib, qaysi ma ’no sho‘xiningkim tarkibi xil’atida va alfozi kisvatida betaka llufluq ko‘rsa, o‘z ganjinayi zamiri xizonasidin munosib alfoz bila ul liboslarg‘a tag‘yir berib va ul alfoz kisvatida sanoyi’ javohiridi n nomunosiblig‘ ma’lum qilsa, o‘z xizonayi xotiri ganjxonasidin yoqu tu la’li rangin va gavharu durri samin bila ul zebu ziynatqa tabdil yetkurub, har g‘azalni tartib yuzidin o‘z o‘rnig‘a raqam qilur erdi. Va bu faqiri bebizoatu bu faqiri beistitoat ul ta’limlarni o‘zu mga dastur qilib hamu l dastur bila ul zabtu tartibg‘a shuru’ qilur erdim. Mundin boshqa dag‘i ul hazratning ko‘p xossa ma’nolari xayolotinu g‘arib mazmunlari maqolotin va dilpazir tashbihlar i nazokatinu benazir tanbihlari jazolatin burung‘i ikki devonim debochasi da sharh bila mazkur qilib erdimu tafsil bila mastur etib erdim. Bu devonlarda dag‘i hamul dastur bila maoniy ja vohiri shohvoridin va alfoz naqs hu nigoridin va tarkib salosatu latofatidin va choshniy holatu haro ratidin hech juzve juz’ iyyotdin yo‘qturkim, ul hazratning muborak tab’ining anda kulliy daxli bo‘lmam ish bo‘lg‘ay. Balki asli xayol ul hazratning bo‘lub , bu banda ham ul hazratning buyrug‘i ta’limi bila anda juzviy daxle qilmish bo‘lg ‘aymen. Bu jihatdin bo‘laolg‘ayki, bu devonlar ul hazratning adils iz tab’idek benaziru har shoh bayti o‘z humoyun zotidek olamgir bo‘lg‘ay. Chun bu ma’no gavharlari barcha ul hazratning tab’i bahrid inu zehni konidin hosil bo‘ldi va alfozu iborat xazoyini hamul ma’ nolar gavharidin to‘ldi, bu ma’nodin aning otin X a z o y i n u l-m a o n i y qo‘yuldi. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 9 R u b o i ya: Yo, rab, bu xazoyinki, men ettim ma’mur Kim, xozini jannat anga xushtur ganjur. Chun keldi futurluq ko‘ngullarga surur, Berma andin ko‘ngul sururig‘a futur. R u b o i ya: Bu bahrki, ganji lomakoniy dedilar, Har qatrasin obi zindagoniy dedilar. Shah maxzani tab’id in nishoni dedilar Kim, ani «Xazoyin ul-maoniy» dedilar. Agarchi xurshidi olamtobning fa lakni bir davra qilg‘an zamonig‘a yil ot qo‘yupturlar va yilkim, iborat to‘rt fasldindur, har faslg‘a dag‘i bir ot ta’y in qilibdurlar. Bu nayyiri a’zam falakni bir davra qilg‘anining monandikim, bahriy (u] koniyu nabotiyu hayvoniyning na toyiji anda zohir bo‘lur, munda dag‘i jami’ ul natoyijdin dalilu asar topsa bo‘lur. To‘rt faslining muqobalasi dakim, to‘rt devon voqi’ bo‘luptur, har qaysig‘a bir — munosib ot darboyist edi, ul sababdin avvalg ‘i devonnikim , tufuliyyat bahori g‘unchasining ajib gullari va sig‘ar gulzori ning bog‘chasining g‘arib chechaklari bila orosta bo‘lub erdi, «G‘ a r o y i b u s-si g‘ar» deyildi. Va ikkinchi de vonnikim, yig‘itliku oshuftalig‘ va shabobu oliftalig‘ yoziyu dashtida yuz langan nodir vaqoyi’ bila piyros ta bo‘lub erdi, «N a v o d i r u sh-sh a b o b» ataldi. Va uchun chi devonnikim, vasat-ul — hayot mayxonasida ishq bila shavq paymonasidin yuzlangan badii’ nisho tlar kayfiyatin yozilib erdi. «B a d o y i ‘ u l-v a s at» ot qo‘yuldi. Va to‘rtunchi devonnikim, umrning oxirlarida yuzla ngan ishq dardu ranji foyidalarikim, jonso‘z oh urmoqu jon topshurmoqdurkim, anda sabt bo‘lubtu r, «F a v o y i d u l-k i b a r» laqab berildi. Umid ulkim, bu to‘rt devonkim, Sultoni sohibqiron oti bila muzayy aldururu alqobi bila mutarraz, ham aning otidek rub’i maskunda to‘lg‘ayu ham ani ng alqobidek to‘rtunchi ko ‘kka degincha muntashir bo‘lg‘ay. Shukrkim, bu banda nazm vasilasiyu she’r vositasi bila tamom umrumni ul hazratning madhi bila kechurdum va barcha hayoti mni aning duosi bila o‘tkardim. Tufuliyyat avonikim, yetti — sekkiz yoshdin yigirma yoshqacha chin asa bo‘lg‘aykim, umr fusulining navbahori va hayot gulsh anining shukufavu gulzoridur, anin g madhida «G‘aroyib us-sig‘ar» bila sarf qildim. Shabob zamonikim, yigirmadin o‘ttuz besh gacha desa bo‘lg‘aykim, ham bu fusulning yozidururkim, yigitlik ch ashmasorining hayot baxshlig‘ining og‘ozidur, an ing vasfida «Navodir ush- shabob» bila kechurdim. Va kuhulat ayyomikim, o‘ttuz beshdin qirq bes hga degincha qiyos qilsa bo‘lg‘aykim, bu fusulning xazonidurkim, tiriklik bog‘ining ba rgrezining nishonidur, aning ta’ri fida «Badoyi’ ul-vasat» bila o‘tkardim. Va qirq beshdin — oltmish yaqi nig‘achakim ta’yin qilsa bo‘lg‘ayki m, bu fusulning qishidurkim, kishining xam qad bila adam yo‘lig‘a kirib, zamon ahli b ila xayrbod qilishidur, aning duosida «Favoyid ul-kibar» bila nihoyatqa yetkurdum. R u b o i ya: Sarf ettim anga umr bahorin dag‘i, Bo‘stoni hayotu lolazorin dag‘i, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 10 Ollida xazoni zarnisorin dag‘i, Kofurfishon qish bila qorin dag‘i. Va bu avqot mobaynida har miqdorkim, fursat toptim, xoh «Xamsa» na zmidinu xoh «Nazm ul- javohir» va «Majolis un-nafoyis»u «Zubdat ut-tavorix» va soyir tasnif lar ishtig‘olidin ham ul hazrat duoyi davlatig‘a avqotimni sarf qi ldim. Va bihamdilloh andoq murodlar kasb ettimkim, mening abnoyi jinsimning yuzidin biriga muyassa r bo‘lmaydur va andoq maqsudlarg‘ a yettimkim, alarkim, mendek yuz, balki ming qullari bor erdi, biri ning sog‘ari orzusi menga nishot yetkurgan may bila to‘lmaydur. Bihamdillohi taoloki, bu avqotdakim umr vodiysining ko‘prag in aning davlatidin murodlar bila qat’ etibmen va hayotning nihoyatig‘a komlar, balki kom ronlig‘lar bila yetibmen, hech turlug armon xotirimda qolmayduru hech nav’ or zu ko‘nglumda sing‘anin xayolim topa olmaydur. Har ne dunyo murodiyu zohir komronlig‘idur suru bmen va so‘zumning siytu sados in aning madhida yetti falakka yetkurubmen. Ulcha orzu haysiyyatid inu armon jinsidin qoliptur, oxirat yo‘lining suhulatu osonlig‘i va botin mulkining iyolatu komronlig‘idur. Va ul vobasta dur haq subhonahu va taoloning tavfiqi bila amri itoatig‘a va rasul sallallohu alayhi va sallam shaf oatiyu shariatinnng mutobaatig‘a. Umidim uldurkim, ul hazrat davlatidin bu iqbolg ‘a dag‘i sarbalandu bu saodatqa dag‘i bahramand bo‘lg‘aymen. Bu bobda bir necha so ‘z o‘z arzi holimni tilarmenkim, z ohir qilg‘aymenu ul nishotim guli ochilg‘andin men ham nishotdin g‘unchadek ochi lg‘aymen va ul arzadoshtim savodin bu debocha zaylida sabt etkaymenu bitkuchilarga ham bu fihras tdin bu arzadoshtni ayirmasqa vasiyyat etkaymen, to kun so‘ngi bu debochani o‘qug‘ an elga bu arzadoshtim bila bu muddaomg‘a yetkanim nishonae bo‘lg‘ay vozihu dalile bo‘lg‘ay loyi h. Bu jihatdan to olam inqirozi bo‘lg‘usidur Su ltoni sohibqiron davlatig‘a duo qilg‘aylar va shafqa tu bandaparvarlig‘ig‘a sano degaylar. Qulluq arzadosht ulkim, bu bandag‘a yosh ulg‘ayg‘ an chog‘da za’fe yuzlandi , va ul za’f rishtasi rishtadek za’flig‘ paykarimg‘a andoq chirmandikim, ul quyoshdek zamirg‘a ra vshandur. Holo mizojim istiqomatdin munharifu badanimda necha marazi muxtalifdur va a tibbo ilojimdin ojizu ma’zul va ahibbo mizojimdin mutaajjibu ma lul. Dimog‘im parishonlig‘idin so‘zum nomarbutu xayolim oshuftalig‘idin holim nomazbut. Bag‘rim qizig‘ anidin jismimda hummoyi lozim va ko‘nglum ozg‘anidin boshim aylanmog‘iyu ko‘ zum qorarmog‘i doyim. Ne tongd in aqshomg‘acha o‘zumga bir dam g‘izodin kom, ne aqshomdi n tongg‘acha tarfat-ul-ayne ko‘z umga uyqudin orom. Xotirim savdoomiz xayollardin mushavvash, besarudilliqdin har necha dilkash so‘z bo‘lsa ko‘nglumga noxush. Me’damning hazm qilur g‘izosi zamona ahlining izos i, ko‘nglumning nishot bazmida mayi nobi falak tiyg‘i oqizg‘an bag‘ir xunobi. Notavo nekim, yuqori mazkur bo‘lg‘ande k g‘izo qilur, oshi misqol toshi bila bo‘lg‘ay, agar gohi zaif xotiri sh arbat mayli qilg‘ay, ul dag‘i bu to sh tarozusi bila tortilg‘ay, kishi qo‘ldamayin yerdin qo‘parida ko‘p ozor bo‘lg‘a yu aso madadi bo‘lmag ‘uncha yerdin qadam ko‘tarmagi dushvor, sayr havosin qilsa iki insong ‘a otlandurur — tush ururida hammolvashliqu otlang‘andin so‘ngra paykari yukidi n bir hayvonga murdakashlik, tushka ndin so‘ngra bu sayr ko‘ftidin a’zosi nokor, bu ozurdalig‘d in yana bir kecha-kunduz tebrana olma y, andoqki bir yilliq bemor, issig‘ nafaslaridin hayotining guli pajmurdavu nafasi ning og‘ir kirar-chiqaridin zaif tani ozurda. R u b o i ya: Har shomu saharg‘a te gru ingranmoq ishi, Bu yonidin ul yoni g‘a aylanmoq ishi. Gah-goh isitma o‘tidin yonmoq ishi, Gah to‘ngdururidin ya na chirmanmoq ishi. R u b o i ya: Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 11 Ne jismida tobu ne tanida quvvat, Ne ko‘nglida xushluq, ne o‘zida sihhat. Mundoq kishining munosibidur uzlat, Vayronasidin chiqmoq anga ne nisbat. Sultoni sohibqironning in’omi bag‘oyatidinu ehsoni benahoyatid in umrin bu davlatlig‘ dargohdavu hayotin bu saodatlig‘ borgoh da yuqori o‘tkan sharh bila sa rf etkan bandaning iltimosi budurkim, mazkur bo‘lg‘an taraddudu mashaqqatlardin ozod bo ‘lg‘ay va g‘amgin ko‘ngli bu nav’ za’f ayyomida nisbatsiz qayg‘ulardin shod, mundoq umrd akim, bukun tonglalig ‘ ma’lum ermas,— M i s r a ‘: Ish tengriga tavbayu inobat bo‘lg‘ay, — va o‘tkan umr ma’siyat bila uzr taqsirida to atu nadomat. Bu holatda dag‘i avqotning pokizasida ul hazratning duosig‘a mash’uf bo‘lg‘usidur va duovu niyozi naqdining xulos asi aning farxunda ro‘zgorig‘a masruf. Umid ulkim, ul hazrat davlatidin andoqkim dunyo iqbolu komidin mustafid bo‘ldum, oxirat komu iqbolidin ham noumid bo‘lmag‘ay[men]. Ul ostonning qu llarining bu qul bila yo rlig‘ nishoni uldurkim, Sultoni sohibqiron inoyatidin bir yorlig‘ nishoni bitilgay va bu banda ni sultoniy imor atning bayt-ul- mag‘firasida soyir jorubkashlarid in birining o‘rnig‘a mansubu sa rafroz etilgaykim, bu uftodalig‘ ayyomida bore ul ostonada yiqilg‘aymen. Quvvatim bo‘lg‘anda supurgu olib, ilgim bila va quvvatim bo‘lmag‘anda supurgu o‘rnig‘a kirpigim bila ul ostonani supurur bahonasi bila ko‘zumni ul munavvar ravza tufrog‘idin yorutg‘aym en va ul ostonani bu supurgu birla arig‘u bu uyin ul surma bila yorug‘ tutqaymen va bu xidmatni dunyo vu oxiratim sharafi bilgaymen. So‘zum uzaldiyu ado qiladurg‘an ma qsudum yiroq qoldi. Agarchi xomamning gavharafshonlig‘ig‘a nihoyat yiroqdur va lekin d uo gavharfishonlig‘i bila ix tisor qilmoq yaxshiroq. R u b o i ya: To dahr uza bu gunb adi davvor o‘lg‘ay, Ul gunbad uza sobitu sayyor o‘lg‘ay, To sobitu sayyorg‘a osor o‘lg‘ay, Tengri bori holingda nigahdor o‘lg‘ay. R u b o i ya: Taxting bo‘lsun sipehri axzar chog‘lig‘, Chatring rif’atda mehri anvar chog‘lig‘. Mulkung baru bahr ar o Sikandar chog‘lig‘, Lekin umrung Nuh pa yambar chog‘lig‘. R u b o i ya: Ham dargahing iqbol makoni, yo rab, Ham boshing uza toji Kayoniy, yo rab. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 12 Jomingda ziloli zindagoniy, yo rab, Andin sanga umri j ovidoniy, yo rab. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 13 G‘AZALLAR ALIF HARFINING OFATLARINING IBTIDOSI «G‘AROYIB»DIN 1 Ashraqat min aksi sham sil-ka’si anvorul-hudo, «Yor aksin mayda ko‘r» deb, jomdin chiqti sado. G‘ayr naqshidin ko‘ngul jomida bo‘lsa zangi g‘am, Yo‘qtur, ey soqiy, mayi vahdat masallik g‘amzudo. Ey, xush ul maykim, anga zarf o‘lsa bir sing‘an safol, Jom o‘lur getiynamo, Jamshid, ani ichkan gado. Jomu may gar buyladur, ul jom uchun qilmoq bo‘lur, Yuz jahon har dam nisor, ul may uchun ming jon fido. Dayr aro hush ahli rasvo bo ‘lg‘ali, ey mug‘bacha, Jomi may tutsang meni devonadin qil ibtido. Toki ul maydin ko‘ngul jomida bo‘lg‘ach jilvagar Chehrai maqsudi mahv o‘lg ‘ay ham ul dam moado. Vahdate bo‘lg‘ay muyassar may bila jom ichrakim, Jomu may lafzin degan bir ism ila qilg‘ay ado. Sen gumon qilg‘andin o‘zga jomu may mavjud erur. Bilmayin nafy etma bu mayxona ahlin, zohido. Tashnalab o‘lma, Navoiy, chun azal soqiysidin «Ishrabu, yo ayyuhal-atsh on» kelur har dam nido. 2 Zihe husnung zuhuridin tushub har kimga bir savdo, Bu savdolar bila kavnayi bozorida yuz g‘avg‘o. Seni topmoq base mushkil durur, topmaslig‘ osonkim, Erur paydolig‘ing pinhon, vale pinhonlig‘ing paydo. Chaman otashgahiga otashi n guldin chu o‘t solding, Samandardek ul o‘tdin kulga botti bulbuli shaydo. Ne ishka bo‘ldi beorom ko‘zgu aksidek Majnun, Yuzi ko‘zgusida aksini gar ko‘rguzmadi Laylo. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 14 Quyoshqa gah qizarmoq, go he sarg‘armoq erur andin Ki, sun’ung bog‘ida bor ul sifat yuz ming guli ra’no. Nedin yuz gul ochar ishq o‘tid in bulbul kabi Vomiq, Vomiq Yuzingdin gar uzori bog‘ida gul ochmadi Azro. Kalomingni agar Shirin la bida qilmading muzmar Nedin bas la’l o‘lur Farh odning qon yoshidin xoro. Jamoling partavidin sham’ o‘ti gar gulsiton ermas, Nedin parvona o‘t ichr a o‘zin solur Xaliloso. Malohat birla tuzdung sar vqadlar qomatin, ya’ni Ki, mundoq zeb birla ul alifni aylading zebo. Qanoatning dalilin inzivo qilding yana bir ham Dalil ushbuki qoni’ harfidin xalq aylading anqo. Navoiy qaysi til birla sening hamding bayon qilsun, Tikan jannat guli vasfin q ilurda gung erur go‘yo. 3 Ey, safhayi ruxsoring azal xattidin insho, Debochayi husnungda abad nuqtasi tug‘ro. Zarrot aro har zarraki bor, zikringa zokir, Amtor aro har qatraki, bor, hamdinga go‘yo. Mashshotayi sun’ungdurur ulkim, nafas ichra Kun ko‘zgusin aqshom kulidin qildi mujallo. Kun shakli yuzing sajdasidin bo‘ldi mushakkal, Tun turrasi qahring yelidin bo‘ldi mutarro. Sun’ung qilibon subhni ul nav’ musha’bid Kim, mehr o‘tin og‘zidin etar har nafas ifsho. Go‘yoki kuyar og‘zi ul o‘t hirqatidinkim, Anjumdin o‘lur obila lar girdida paydo. Muhtoj sening dargahinga xusravu darvesh. Parvarda sening ne’matinga johilu dono. Gul yuzida bulbul sening asroringa notiq, Sham’ o‘tida parvona se ning husnungga shaydo. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 15 Ushshoq aro, yo rabki, Navoiyg‘a maqome Bergilki, sening hamdinga bo‘lsun tili go‘yo. 4 Ey hamd o‘lub mahol fasohat bilan sanga, Andoqki, qurb taqvovu toat bilan sanga. Topmoq ajib fikru tahayyul bila seni, Yetmak mahol aqlu farosat bilan sanga. Chun koyinot zubdasi ojiz ko‘rub o‘zin, Hamd ayta olmas oncha balog‘at bilan sanga. Izhori ajz bizdin adab tarkidur, base Yuz ming qusuru nuqsu kasofat bilan sanga. Har tiyra ro‘zgorki, vaslingg‘a yo‘l topib Sendin, yetib charog‘i hidoyat bilan sanga. Lutfung rafiqim o‘lmasa ne hadki yetkamen Boshdin ayog‘ gunohu zalolat bilan sanga. Lutf aylagilki mu mkin emas qilmasang qabul, Yetmak tamomi umr ibodat bilan sanga. Chun sendin o‘zga yo‘q panahim qochmayin netay Jurmu gunahdin ohu nadomat bilan sanga. Isyoni ko‘p Navoiyni ngu yo‘q uyotikim, Istar yetishsa muncha xijolat bilan sanga. 5 Iloho, podshoho, kirdigoro, Sanga ochug‘ nihonu oshkoro. Sabur ismi bila qilsang tajalliy, Qilib Namrudg‘a yuz ming mudoro. Qachonkim zohir etsang «tanzi’-ul-mulk», Sikandarning bo‘lub mag‘lubi Doro. Yo‘lung muhlik toshi yoquti ahmar, Eshiging tiyra gardi mushki soro. Suho bo‘lsa shabistoningda toli’, Bo‘lub nuri quyoshdek olamoro. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 16 Navoiy nafs zulm otig‘a qolmish, Sen o‘lmay Xizri rah chiqmoq ne, yoro?! Qiyomatda gunohin afv etarga Rasulingni shafi’ et, kirdgoro. 6 Ey, nubuvvat xaylig‘a xotam baniy Odam aro, Gar alar xotam, sen ul otkim, erur xotam aro. Yuz eshiging tufrog‘ig‘a surta olg‘aymenmu deb, Charx qasridin quyosh ha r kun tushar olam aro. Anjum ichra orazing me’roj shomi uylakim, Tushsa durri shabcharog‘e har taraf shabnam aro. Ne uchun kiymish qora haryon solib jaybig‘a chok, Furqatingdin Ka’ba gar qolmaydurur motam aro, Sof ko‘nglida yuzung mehrini go‘yo asramish, Tush chog‘i har kun quyosh aksi emas Zamzam aro. Mash’ale bo‘lmish malak ilgida ravzang boshig‘a, Oy charog‘i kechalar bu nilgun toram aro. Qum emas Bathodakim, me hri jamoling hajridin Zarra-zarra jismi bir-birdin to‘kuldi g‘am aro Yo‘l emas, Yasribda yir tibdur yuzin tirnog‘ ila Maqdaming to yetmadi ul vodiyi xurram aro. Itlaring maxsusu mahzundur Navoiy, koshki Kirsa bu mahrum ham ul zumrayi mahram aro. 7 Zihe javlongahing aflok u za maydoni «av adno», Buroqingg‘a to‘quz gunbad bu to‘qquz gunbadi xazro. Qilib chun xay gulobi mayl na’layning, bo ‘lub andin Malak ra’nolarining jabha sig‘a charx sandalso. Esib rahmat nasimi chun damodam sunbulung sari, Bo‘lub ruhoniylar jaybi labolab anbari soro. Falak qolib buroqingdin, em as vasfi falaksur’at, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 17 Qamar yorub jamolingdin, em as na’ting qamarsiymo. Yuzungdin anju m, anjumdin quyosh nur iktisob aylab Aningdekkim, quyoshdin oyu oydin qiyrgun g‘abro. Falak vodiylari qat’ig‘a azm ing chun surub markab, Xirad paykiga ham avval qa damda ranj o‘lub paydo. Rafiqing toyir andoqkim Su laymon ollida hudhud, Buroqing soyir anjum shohi ustinda sipehroso. Qilib bu sayr aro ma’shu q vasli ko‘yida manzil, Tilab sargashta ushshoqig‘a ham rahmat uyin ma’vo. Navoiy xush ko‘rar olamni oting zikridin, yo‘qsa, Anga do‘zax aro o‘tdek durur dunyovu mo fiho. 8 Har gadokim, bo‘ryoyi faqr erur kisvat anga, Saltanat zarbaftidin hojat emas xil’at anga. Kim fano tufrog‘ig‘a yotib qo ‘yar tosh uzra bosh, Taxt uza ermas muzahha b muttako hojat anga. Shah yurub olam ochar, darvesh olamdin qochar; Ham o‘zung insof bergilk im, bu ne nisbat anga Har ne, shah maqsudidur, darveshning mardudidur! Ko‘r ne himmatdur munga, ne nav’ erur holat anga. Faqr ko‘yi tufrog‘in shah mulkiga bermas faqir, Mulk ko‘rkim, teng emas tufrog‘ ila qiymat anga. Shah sipah cheksa, faqir ahvolig‘a yetmas futur, Bu vale chekkach nafas, barbod o‘lur hashmat anga. Shah emastur bir nafas os uda do‘zax vahmidin, Ey xusho darveshkim, mardud erur jannat anga. Shahg‘a sidq ahli damidin mash’ali davlat yorur, Mehrdekkim, subh anfosi ochar tal’at anga. Shohg‘a shahlig‘ musallamdur, agar bo‘lg‘ay mudom, Shohlig‘ tarkin q ilib, darvesh o‘lur niyyat anga. Mumkin ermas shahlar ichr a buyla niyatlig‘, magar Shohi G‘oziykim, muyassar bo‘ldi bu davlat anga. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 18 Shohlar darveshiyu darv eshlar shohiki, bor Shohlig‘ suvrat anga, darveshlik siyrat anga. To shahu darvesh bo‘lg‘ay aylagil, yo rab, ayon, Shohdin xidmat munga, darveshdin himmat anga. Gar Navoiy so‘z uzatti faqrdin ermas demang, Bo‘lmag‘uncha hukm shahdi n qayda bu jur’at anga?! 9 Ul parivashkim, bo‘lubmen zoru sargardon anga, Ishqidin olam menga hayr onu men hayron anga. O‘qlaringdin dambadam taskin topar ko‘nglum o‘ti, Bordurur bir qatra su go‘yoki har paykon anga. Bir dilovardur ko‘ngulkim, g‘am sipohi qalbida, Ohi novak, toza dog‘idur qizil qalqon anga. Novakining parru paykonida rangin tus erur Yoki ko‘nglumdin chu parr on o‘tti yuqmis h qon anga. Nomai shavqum ne nav’ ul oyg‘a yetkay, chunki men El otin o‘qur hasaddin yozmadim unvon anga. Xizri xattingning ajab yo‘q sa bzu xurram bo‘lmog‘i, Labbalab chunkim berur su chashmayi hayvon anga. Ey xusho, mug‘ ko‘yikim, rif’at bila ziynatda bor Mehr anga bir shamsavu ko ‘k toqidur ayvon anga. Istamish bulbul vafo guldin magarkim joladin Bag‘ri qotmish g‘unchaning, baskim erur xandon anga. Qilmamish jonin fido jonong‘ a yetmas der emish, Ey Navoiy, ushbu so‘z birla fido yuz jon anga 10 Sinsa ko‘nglumda o‘qung surtub isig‘ qondin anga, Pay masallik chirmag‘aymen rishtayi jondin anga. Bodayi la’ling mizoji ruhparvardur base, Go‘yiyo mamzuj etibsen obi hayvondin anga. O‘qi ko‘nglum shu’lasin gah sokin etti, goh tez, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 19 Gah o‘tun bo‘ldi, gahe su urdu paykondin anga. Dardu g‘am bo‘stonining to vusidur ko‘nglum qushi, Gul bo‘lub jismimda keskan na’l har yondin anga. Ne kabutar yeta olur ul quyoshqa, ne nasim, Ey ko‘ngul, holingni e’lo m ayla afg‘ondin anga. Ko‘zga to kirmish xayolin g sovug‘ ohim vahmidin, Bog‘lamish men qo‘re har sori mujgondin anga. Ey Navoiy, yig‘lamoq ohimg ‘a taskin bermadi, Vah, bu ne o‘tdurki, yo‘ q ta’sir to‘fondin anga. 11 Vahki ishqing zohir etsam vahm erur o‘lmak manga, Gar nihon tutsam dag‘i jon xavfidur beshak manga. Kelgan ermish ul Masih o‘lganlarin tirguzgali, Men tirig, vah, yaxshiroq bu umrdin o‘lmak manga. Juzv-juzvumni, fig‘onkim, munfak etti tiyg‘i hajr Bir-biridin lek o‘zidur juzvi loyanfak manga. Ko‘nglum o‘tidin yig‘och kul dur, bashok bir qatra su. Nogah ul sho‘xi jafokesh otsa bir novak manga. Oltun ezinib-erib kuygan «soyu» xolis bo‘lur, Ne ajab sarg‘arsa yuz, yetkan soyu emgak manga. Chok aylarmen yoqa ul qoshi yoni ko‘rgach-o‘q, Kim xadangin otsa hoyil bo‘lmag‘ay ko‘nglak manga. Boda hajridin oqarmish ko‘zlarim, ey piri dayr, Aylagil may shishasidin sindurub aynak manga, Sarsari hijron, vujudum xirmanin andoq sovur Kim, fano yo‘lida sarsar bo‘lmasun hamtak manga. Ey Navoiy, gar manga ko‘prak emas ummidi vasl, Bas nag‘u ushshoqidin javri erur ko‘prak manga. 12 Garchi hajringdin erur yuz g‘amu ozor manga, G‘am emas vaslingga ummid agar bor manga. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 20 Bir buzug‘ uzra junun qushlari qo‘ng‘an kebidur, Toshkim, yog‘durur ul sho‘xi sitamgor manga. Zohid uchmog‘ni etar vasfu men ul oy ko‘yin, Gulshani xuld anga, ul gulli ruxsor manga. Telba andog‘ki pariy jilv asidin oldarag‘ay, O‘t solur har taraf ul turfa namudor manga. Baski qonimni yalarlar, adadi ko‘p yaradin, Itlarin qildi muloyim tani afgor manga. Ko‘nglum istar yana maqsud jamoli aksin, Soqiyo, tut qadahi oyinakirdor manga. Subha torini yig‘, ey sh ayxki, bir lahza burun Taqtilar mug‘bachalar rishtayi zunnor manga. Solg‘il, ey ishq, vuju dumg‘a fano o‘tinikim, Yopti maqsud yuzin pardayi pindor manga. Chun vafo ahli zamon zotid a yo‘qtur, ne ajab, Har zamon qilsa jafo ul buti ayyor manga. G‘arazim bir necha kun shohidu maydur, yo‘q esa, Ey Navoiy, bu fano da yrida ne bor manga? 13 Ul malohat ganji hajrida buzug‘ maskan manga, Uyladurkim, jondin ayru yuz yaralig‘ tan manga. Mehr ila mah partavidin ko‘zni ravshan qilmadim, Bo‘lg‘ali mehri ruhung mohiyyati ravshan manga. Bo‘ldi ravzan-ravzan ul qotil xadangidi n ko‘ngul, Jon qushi chiqmoqqa bir yo‘l angla har ravzan manga. Men o‘larmen g‘amdinu, yig‘lab kuyub boshimda sham’ Dudidin chirmab qora har tun tutar shevan manga. Rahm etib holimg‘a dushman do‘ st bo‘lmoq, vah, ne sud. Do‘st chun rahm aylamay bo‘lm ishturur dushman manga. G‘am tuni zulmida xandon bo‘lmadi holimg‘a subh, Subhdek ne tongki, bo‘lg‘ay chok pirohan manga. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 21 Ey Navoiy, ishq mushkil deb nechuk tarkin tutay, Elga gar bu ish hunar bo ‘lsa, bo‘luptur fan manga. 14 Shahr bir oy furqatidin bayt ul-ahzondur manga, Bir guli ra’no g‘amidin bog‘ zindondur manga. Bazmi ishrat ichra siz may no‘sh eting, ey do‘stlar Kim, nasib ul la’li lab hijronidin qondur manga. Chiqti ahlu fahm ila sabr u ko‘ngul tan mulkidin, Chiqmayin har lahza zahmat berguchi jondur manga. O‘qi baskim tandadur, tegmas tanimg‘a o‘zga zaxm, Ulki o‘q deb nola qildim, emdi qalqondur manga. Uyla rasvomenki, ko‘yu ko‘chada holim ko‘rub, Ba’zi el giryonu ba’zi xalq xandondur manga. Hajridin bag‘rim sudur, ul su aro bolig‘ kebi, Dardu mehnat o‘qidin bir necha paykondur manga. Hur mujgonin agar surtay desa qilman qabul Kim, ayog‘da orzu xori mug‘iylondur manga. May ichib toatni favt et mangki ul o‘t tobidin, Necha boqsam bahra holo dag‘i hirmondur manga. Ey Navoiy, xalq der: jon beru yo kech ishqidin, Garchi bu dushvor erur, lekin ul osondur manga. 15 Menmudur menkim sening vas ling muyassardur manga, Baxti gumrahdin qachon bu qissa bovardur manga. Haq tanuqturkim, tiriklikdin manga sensen murod, Yo‘qsa olamning yo‘qi- bori barobardur manga. Ey ko‘ngul, g‘avvosi bahri va sl o‘lubmen, ne ajab, Gar nasib emdi o‘shul pokiza gavhardur manga. Ne uchun bazmi visol nchinda ichmay bodakim, Ko‘ziyu og‘zi bugun bodomu shakkardur manga. Oyu xurshidingni yig‘, ey charxi gardunkim, bu dam Hamdam ul oy chehralig xurshidpaykardur manga. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 22 Sarvni o‘rtab, sumanni yelga ber, ey bog‘bon Kim, bugun hamsuhbat ul sarvi sumanbardur manga. Qo‘rqaram hirmon sahobin yopmag‘ay fahm etsa charx Kim, shabiston mehr sham’idin munavvardur manga. Ey Navoiy, hech bilmonki m topibmen vaslini, Yo magarkim jumlayi olam musaxxardur manga. 16 Ko‘rgali husnungni zoru mubtalo bo‘ldum sanga, Ne balolig‘ kun edikim, oshno bo‘ldum sanga. Har necha dedimki kun-kundi n uzay sendin ko‘ngul, Vahki, kun-kundin batarrak mubtalo bo‘ldum sanga. Men qachon dedim vafo qilg‘il, manga zulm aylading, Sen qachon deding fido bo‘lg‘il manga, bo‘ldum sanga. Qay pari paykarg‘a-dersen-te lba bo‘ldung bu sifat, Ey pariypaykar, ne qilsa ng qil manga, bo‘ldum sanga. Ey ko‘ngul, tarki nasihat ayladim avvora bo‘l, Yuz balo yetmaski, men ham bir balo bo‘ldum sanga. Jomi Jam birla Xizr suyi nasibimdur mudom, Soqiyo, to tarki joh aylab gado bo‘ldum sanga. G‘ussa changidin navoe t opmadim ushshoq aro, To Navoiydek asiru benavo bo‘ldum sanga. 17 Qahring o‘lsa, barcha ishi mdin malolatdur sanga, Lutfung o‘lsa, yuz menin gdekdin farog‘atdur sanga. Ey meni sargashtadin gah forig‘u gohi malul, Qahring ul, lutfung bu, yor abkim, ne odatdur sanga? Lutfung ozi jon olur, qahr ing ko‘pi ham o‘lturur, Bul’ajab holedurur, oyo ne holatdur sanga. Pand eshitmay sevding ani, ey ko‘ngul, chek dardu ranj, Ozdurur har lahza gar yuz muncha ofatdur sanga. Vahm et ohim o‘tidin, ey gulki, davron bog‘ida Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 23 Ko‘z yoshimdin bu qadar lutfu tarovatdur sanga. Ey quyosh, mehr ahlini kuydurma bu vodiydakim, Garmravlar ohidin muncha haroratdur sanga. Ey Navoiy, istama vasl ul quyoshdin zarradek, Chun necha ul qilsa istig ‘no, haqoratdur sanga. 18 Ey alifdek qomating mayli buzulg‘an jon aro Ganji husnung javhari bu xotiri vayron aro. Kulmaging ichra malohat uyladurkim, sho‘xlar O‘ynamoqdin yuz yoshurur lar guli xandon aro. Gar kalomingni Masih anfosi dedim, ey habib, Ayb qilmakim, g‘alat gohe tushar Qur’on aro. O‘qlaringdin jon toparm en, go‘yiyo paykonlari Su icharda g‘o‘ta topmis h chashmayi hayvon aro. Xasta ko‘nglum ohi ko‘nglungga dedim qilg‘ay asar, Qayda o‘ltursun vale bemor o‘qi sandon aro. Boshta gavhar go‘yining fi kridin ortar dardisar Kimki, kechti boshidin go ‘y urdi bu maydon aro. Uyki, adno tebranur soki nga xotir jam’ emas, Ne ajab, gar amn yo‘qtur gunbadi gardon aro. La’ling olg‘an ko‘nglum a hvolin munajjim chun ko‘rar, Aytur ul avvora bo‘lg‘an g‘oyibingdur qon aro. Ey Navoiy, ishq dardi ko‘rg an el ko‘nglin buzar, Har xaroshekim, unung zohir qilur afg‘on aro. 19 Kimki ko‘rsa mushki nob ul sunbuli serob aro, Bir qora tufrog‘ degaykim tushti mushki nob aro. Qoshing ichra rishtayi joni mg‘a chirmang‘an ko‘ngul, Ankabutedurki, aylab dur vatan mehrob aro. Ul quyoshdin ayru ashkim yomg‘urining barqidur, O‘t tutashqan rishta yanglig‘ jismi pechu tob aro. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 24 Ul labi unnobgun ko‘nglumga ekkan tuxmi mehr, Ko‘nglum ichra yoshurundu r donadek unnob aro. Uyqu saydi qasdig‘a otqa n toshingdindur nishon, Ko‘z qorasi demagil bu diydayi bexob aro. Charxi doyir bahridin el tutmasun sohil umid, Kim qutulmas har kishikim, tushti bu girdob aro. Gar Navoiy yodini q ilmoq habib imkon emas, Basdurur mazkur ham bo‘ lsa gahe ahbob aro. 20 Zavraq ichra ul quyosh sayr aylamag Jayhun aro, Axtari sa’de hilol ichra kezar gardun aro. Anglamon Jayhunda ul oy ke ma birla sayr etar Yo hilolu mehr aksin el ko‘rar Jayhun aro. Kemadin har dam chiqib rangin su ko‘zum qonidek, Anda yor andoqki mardum diydayi purxun aro. Borg‘il, ey Majnunki, ul oy zavraqidek tez emas, Jungkim Laylo amoriysin chekar homun aro. Olma xum girdobidin bir la hza sog‘ar zavraqin, Bahri g‘amdni istasang maxlas bu dahri dun aro. Bahr mavjidin mushavvash bo‘lmasun deb xotiring, Mavj urar yuz bahri g‘am bu xotiri mahzun aro. Dur bo‘lur bahr ichra pinhon , nazmidin shah madhida Bahr yoshurmish Navoiy har duri maknun aro. 21 Ming zaxm urdi xanjari ishqing bu tan aro, Bu tanni hajr tashladi yuz ming tikan aro. Lek ul tikanlar ichra xa yoling bila ko‘ngul O‘ynar magar gul uzrayu ag‘nar suman aro. Jism o‘yidin ko‘ngul tila r ul ko‘yni, valek G‘urbat suubatin kishi bilmas vatan aro. Ermas uchug‘ labingdaki ul yuz Suhaylidin Rang olmadi bu qatra aqiqi Yaman aro. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 25 Jonim labing shahidi ekanga tonug‘ durur Har ol rishta qong‘a bo ‘yalg‘an kafan aro. Bulbul ne kuymasunki, bi r o‘t yoqti qasdig‘a Har otashin gul ushbu vafosiz chaman aro. Ko‘rdung Navoiy ul sari zulf uzra yuz shikan, Ko‘r emdi yuz shikasta ko‘ngul har shikan aro. 22 Ikki barmog‘ birla tuttum la ’lin ul ruxsor aro, Uylakim bulbul tutar gul yafrog‘in minqor aro. Xatda ruxsoring su erkinm u yoshung‘an sabzada, Yo‘qsa ko‘zgudurki, qolmish har taraf zangor aro. Ko‘hi g‘am tortarg‘a xasdek jism ila bel bog‘ladim, Ostig‘a qolmishmen andog‘kim samon devor aro. May dema qushlar qanotin ing yelidin bo‘lg‘usi Naxli qadding moyil o‘lmoq har taraf raftor aro. Shakkari la’li xayolidin sarosar mo‘rdurur. Sochida ermas tugun uzra tugun har tor aro. Kofiri ishq o‘lg‘an avlo demasa iymon so‘zin, Xo‘b emas tasbih tori rishtayi zunnor aro. Vusma uzra zarvaraqliq ikki qoshing yuz uza, Jilvagar bo‘lg‘an iki to vus erur gulzor aro. Qomatim gullar ochilg‘an bir tikan shoxi durur, To‘lg‘ali paykonlaring qonlig‘ tani afgor aro. Gulshan ichra chun butar gul, sho‘ra yerdin sho‘razor, G‘ayri g‘adr ahli ne bo‘lg‘ay olami g‘addor aro. Davr eli bedodidin gar ma xlas istarsen, mudom Kup ayog‘idin bosh olma kulbayi xammor aro. Haq tilar bo‘lsang Navoiy silk dunyodin etak, Ishqing o‘lsa pok, o‘zni qo‘yma bu murdor aro. 23 Ko‘nglum o‘rtansun agar g‘ ayringg‘a parvo aylasa, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 26 Har ko‘ngul hamkim sening shavqungni paydo aylasa. Har kishi vaslin tamanno aylasam navmid o‘lay, Har kishi hamkim sening vasling tamanno aylasa. O‘zgalar husnin tamosho aylasam chiqsun ko‘zum, O‘zga bir ko‘z hamki husnungni tamosho aylasa. G‘ayr zikrin oshkoro qilsa lol o‘lsun tilim, Qaysi bir til hamki zikr ing oshkoro aylasa. Rashkdin jonimg‘a har nargis ko‘zi bir shu’ladur, Bog‘ aro nogax xirom ul sarvi ra’no aylasa. Yo‘q og‘izdin nu kta aytur mahvashimdek bo‘lmag‘ay, Gar quyosh har zarrasidin bir Masiho aylasa. Ofiyat jonimg‘a yetti, ey xush ul mug‘kim, meni Bir qadah birla xarobot ichra rasvo aylasa. Kelturung daf’i jununumg‘a pariyxon, yo‘q tabib Kim ul ansabdur pari har kimni shaydo aylasa. Subhdek bir damda gardun qo‘ymag‘ay osorini, Nogah ahli sidq ko‘ngli mehrin ifsho aylasa. Dahr sho‘xig‘a, Navoiy, sayd bo‘lma nechakim, Kun uzori uzra tun zulfin mutarro aylasa. 24 Erur ishq ahli go‘ristoniyu yuz ming mazor anda, Fano shahriyu lavhu miyldin toqu manor anda. Ajab shahreki uy go‘r o‘lg‘a yu sukkoni jonsiz tan, Muoshir motamiylar, navha ahli nag‘magor anda. Ko‘ngullar toza-toza dog‘ ila qon ichra aylang‘an, Ko‘rarsen loladin gah-gah guzar qilsang bahor anda. Giyoh ermaski ishq ahli shahidi bag‘rig‘a qong‘on, Bo‘luptur barcha zahrol ud nishtar oshkor anda. Magar tavsan minib, sanchib etak, tortib qilich har dam, Ulus qatlig‘a javlon qilmis h ul chobuksuvor anda. Bu o‘lganlarga umri Xizr bergay, gar yana nogah, Masihim obi hayvon yanglig‘ etsa bir guzor anda. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 27 Ko‘runglar ishq dashtinkim, nasimu loladin har yon, Gahe jonbaxsh salqindur, gahe muhlik sharor anda. Erur ishq oyatekim, nuqtas ining donasin ko‘rgach, Tushar arvohi qudsiy qushlari beixtiyor anda. Navoiy, dayr aro kir, gar fano jomi tilar ko‘nglung, Riyodur xonaqah ahlida, borma zinhor anda! 25 Dog‘larkim, qo‘ydum ul oy furqati ozorida, Dudi har birning erur dog‘e falak ruxsorida. Za’fim ichra qasri tomig‘a tayang‘andekdurur, Har somon ko‘rsang yopushqan ko‘yining devorida. Bir musulmong‘a erur din qasdi etkandin hisob Har tugunkim, ko‘rsang ul kofir sochi zunnorida. Gulshan ichra ko‘p binafsha ngdin dema, ey bog‘bon, Nil ila, ko‘r, xollar har yon yuzi gulzorida. Qo‘ydi gulgun muhrlar jon pardasida qon ila, Vahki, solur muhri, yo gulmu ekin dastorida. Tang‘a jon kirgan kebi jononni yetkur, ey tabib, Emdikim, jondin ramaq zohir emas bemorida. Vahki, bir qotilg‘a oshiqm enki jonning biymi bor, Ishqining joy ichra ham ixfosi, ham izhorida. Topmasang davr ahlidin mehru vafo, ayb etmakim, Butmamish bu meva davron bog‘ining ashjorida. Ey Navoiy, aqlu din yag‘mo qilur davron mayi, Chiq ravon bu bazmdin filjumla hushung borida. 26 Ey ko‘ngul, gar kimsa ah volim demas yor ollida, Xotirim kimdin malul o‘ lsun, kimim bor ollida?! Ul ko‘z ollida halokim desalar, yo‘q bok hech, Garchi o‘lmakdin demak yo‘q shart bemor ollida. Ne jafokashmen ko‘rungkim, bor anga qilmoq jafo, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 28 So‘z vafodin zohir etsa m ul jafokor ollida. Ollig‘a gullarki, sanchibd ur, mushobihdur anga Kim, tushar gohe mulavvan muhr dastor ollida. Ko‘zlaring qonim g‘izo qilsun agar yolg‘on desam, Bir qoshuq qonim bihil ul ikki xunxor ollida. May berur bo‘lsang manga dayr ichra ber, ey mug‘bacha Kim, qo‘yay boshim ni qo‘ysam piri xammor ollida. Ey Navoiy, er esang dunyo arusin qil taloq, Bir yo‘li bo‘lma zabun bu zoli makkor ollida. 27 Dahr elidin naf’ agar yo‘qtur, zarar ham bo‘lmasa, Marham ar yo‘qtur, ko‘ngu lga nishtar ham bo‘lmasa. Olam ahlidin agar yo‘q tur jigargun sog‘are, Koshki yuz ming qadah xuni jigar ham bo‘lmasa. Mahvashekim bo‘lmag‘ay vaslidin ummidi hayot, Xushtururkim jong‘a hajridin xatar ham bo‘lmasa. Bedilekim, bexabar tus hkay birov hijronig‘a, Ne balodur gah-gahe andin xabar ham bo‘lmasa. Soqiyo, netkay meni ul nav’ qilsang mastkim, Aqlu hushumdin nishon, balkim asar ham bo‘lmasa Kim, tuzay mastona Shohi G‘oziy avsofida savt, Bu ko‘ngul gar bo‘lsa o‘z holida, gar ham bo‘lmasa. Ey, Navoiy, sen chekarsen oh, lekin yaxshidur Ul pariyning zulfi bu yel birla darham bo‘lmasa. 28 Ne xush bo‘lg‘ay ikovlan mast bo‘lsaq vasl bog‘inda, Qo‘lum bo‘lsa aning bo‘ynidavu og‘zim qulog‘inda. Dame vasl ichra volalig‘ bila ruxsorim egnida, Yana bir dam niyozu aj z ila boshim ayog‘inda. Tutub gohe zanaxdonin mukarrar aylasam bot-bot, Ko‘rub gullar ochilg‘an bodadin ruxsori bog‘inda. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 29 Shimib yutsam gahe hayvon suyidek zavqdin ko‘rgach, Tarashshuh bodadin gul ya frog‘i yanglig‘ dudog‘inda. Gahe ko‘z surtarimda, yo‘qs a har yon shodlig‘ ashkim, Gul uzra qatra shabnamlar kebi siymin saqog‘inda. Gahe bexudlug‘umdin seskanib tutsam adab rasmi Beliga chirmashurda sha vqning ifroti chog‘inda. Ne kelsa tongla kelsun, bir t un usruk yotsa ham xushtur Kishi gul chog‘i bir gul xirm anin tortib quchog‘inda. Qachon davron manga bir buyl a ishratni ravo ko‘rgay Ki, o‘rgatmish meni o‘rtar ga hijron dardu dog‘inda. Navoiy, sen kimu ishrat mayi bilmasmusenkim, it Agar qon ichsa ham boshi keraktur o‘z yalog‘inda. 29 Yor tutar ko‘nglumda gardun din judo bo‘lg‘an balo, Jondadur devona ko‘nglum din xato bo‘lg‘an balo. Istamankim, ishq mendin o‘zgani qilg‘ay asir, Hech kishiga bo‘lmasun, yo rab, manga bo‘lg‘an balo. Shod yuzlanmang balolar bi zgakim bo‘lmas xalos, Bu ko‘ngul zindoni ichr a mubtalo bo‘lg‘an balo. Vaslida rashk o‘lturur, hajrida — g‘am, vahkim, manga Vasl aro bo‘lg‘an balodur hajr aro bo‘lg‘an balo. O‘ltururlar hamdaming bo‘ls am, o‘larmen, bo‘lmasam, Bo‘lmag‘an, jono, sening birla balo, bo‘lg‘an balo. Nosiho, oshiqlig‘imni man’ qilding, bilmading Kim, nasihat birla daf’ o‘lmas qazo bo‘lg‘an balo. Chun balosiz kom yo‘q topmas baqo komin magar Kimki, ani o‘rtamas oti fano bo‘lg‘an balo. Ey Navoiy, toki bordi yo r, bildim hajr emish Shiddat ichra har baliyat din sivo bo‘lg‘an balo. 30 Xil’atin aylabmudur ul sho‘xi siyminbar qaro, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 30 Tun savodi birla kiyga ndek mahi anvar qaro. Ul pariy hindusimen men telbakim, uryon tanim Tifllar toshidin iynak bo‘ldi sartosar qaro. Ashkdek oqti qora su ko‘zlarimdin hajrida, Tong yo‘q idbori m chu bo‘lmishdur manga axtar qaro. Kosh o‘yub yoqsang qora bo‘lg‘an ko‘zumning mardumin, Xoli maygunungni qilg‘ancha qo‘yub anbar qaro. Ishq raf’ o‘lg‘ach ko‘ngulga yo‘qturur juz tiyralik, Ul sifatkim shu’lasi o‘chkach bo‘lur axgar qaro. G‘ayrdin qilg‘il zamiring sa fhasin pok, ey faqih, Tobakay qilmoq firebu ma kr ila daftar qaro. Dudi ohidin qora ermas Navoiy kulbasi Kim, qiliptur xonumonin bir pariypaykar qaro. 31 Ham ramad tekkan ko‘zungga chashmi bedorim fido, Ham uchuq chiqqan labingg‘a joni afgorim fido. Ashkkim, andin tomar, giry on ko‘z aning sadqasi, Qong‘akim mundin chiqar bu chashmi xunborim fido. Ul ko‘zu bu labg‘a umrum bog‘u gulzorindag‘i Nargisu gul bargi, yo‘qki m, bog‘u gulzorim fido. Ko‘zu og‘zingdin ketarga boru yo‘q oshubu ranj Sabru ishqim sadqa, ya’nik im, yo‘qu borim fido. Gar ko‘ngul ohu ko‘zung ollida loyiq bo‘lmasa, Itlaringga bo‘lsun, ey sho‘xi sitamgorim, fido. Jon agar shirin labingg‘a o‘lgali darxo‘r emas, Aylay alfozing uchun, ey talx guftorim, fido. O‘zlugumning qaydidin bir ma y bila qilding xalos, Vah ne dey, ey mug‘, sanga but birla zunnorim fido. Boda mir’otida shohid ak si zohir bo‘lmadi, Bodavu shohidqa bo‘lmay naqd pindorim fido. Ey Navoiy, demakim jonu ko‘ngulni naylading, Ayladim javlon qilib ch iqqanda dildorim fido. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 31 32 Davr el sog‘arini qildi mayi nob to‘la, Juz mening eski safolimniki, xunob to‘la. Jomi maydek to‘la qon bo‘ldi ichim bermay dast, YoYer bazmi aro ber jomi mayi nob to‘la. Vahki, har kirpigi bir nishtar erur zahrolud, Garchi bor ul iki nargisda shakarxob to‘la. Jolalar tushtimu gul bargi aro, yoxud erur, Huqqayi la’ling ichinda duri serob-to‘la. Orazing aksi durur ko‘zd agi yosh ev ruladur, Bog‘i jannat gulidin bo‘ldi bu girdob to‘la. Menu mug‘ dayri aro mug‘ bacha boshida g‘ulu, Senu zuhd ahli bila masjidu mehrob to‘la. Ey Navoiy, necha oz-ozg ‘ina may madrasada, Dayr aro kirki, ichar shayx to‘la, shob to‘la. 33 Oncha davron birla ko‘rdum ahli davrondin jafo Kim, ko‘zumga to‘tiyodek bo‘ldi jonondin jafo. Bu jafo daf’in ne yanglig ‘ aylagaymenkim, yetar Aylasam kimdin jafo man’in tama’, andin jafo. Ming jafo har lahza ko‘rsam , bir taraf, ul bir taraf Kim, yetar jonon uchun jo nimg‘a hijrondin jafo. Sayddekkim, chargada yuzla nsa har yon kelgay-o‘q, Ahli davrondin kelur ko‘nglumga har yondin jafo. Gar ko‘ngul ul zulfdin ko‘rsa jafo, vah, ne ajab, Chun ko‘rar ushbu siyahro‘zi parishondin jafo. Angla, jonokim, jafo qilmoqqa topqung yo‘q kishi, Men jafokashga nedink im o‘tti imkondin jafo. Kechalar ul oy jafosidinki afg‘on tortaram, Ul xud ortuqroq chekar ha r tun bu afg‘ondin jafo. Ne musulmonlig‘ bo‘lur ushbuki, davron boshima Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 32 Yetkurur har dam yana bir nomusulmondin jafo. Ey Navoiy, borg‘ali jonon sari jonim, yetar Jong‘a jonondin jafo, men xastag‘a jondin jafo. 34 Gul uzra xatti mushkin birla to qilding raqam paydo, Manga jon safhasida bo‘ld i yuz xatti alam paydo. Tuganlar ko‘nglum ichra l azzati dardingni bildurdi, Tana’’um dast bermas kimsag a, bo‘lmay diram paydo. Shafaqgun yuz hiloliy qosh ila to jilvagar bo‘ldung, Ko‘zumda bo‘ldi qon zohir, qadimda bo‘ldi xam paydo. Samad qilg‘ach zuhur ul na v’kim asnom o‘lur ma’dum, Bo‘lur butlar bari mabhut, bo‘lg‘ach ul sanam paydo. Chu aylar jilvayi husn ul pa riy ushshoq aro, netgay Yuzin yoshurmasa bo‘lg‘an zamon men telba ham paydo. Ne muhlik vodiy ermish is hq dashtikim, kishi anda Qadam urg‘an dam-o‘q ko‘zga bo‘lur mulki adam paydo. Qo‘yung yig‘layki ko‘nglumning g‘ubori pastroq bo‘lsun Ki, man’i gard etar noga h havoda bo‘lsa nam paydo. Oqizg‘il boda selobini, ey soqiyki, hijrondin Ko‘ngul dashtida bo‘lmish korvoni dardu g‘am paydo. Navoiyni chu so‘rdung, ey pa ri, bir dam tavaqquf qil Ki, ul majnun bo‘lur sahro yuzidin dam-badam paydo. 35 Bo‘lsa ikimizning yuzi aksi suda paydo, Ul su ne taraf borsa, ochilg‘ay guli ra’no. Zulfung g‘ami ko‘nglumni beling fikriga soldi, Ko‘rkim, ne taxayyulg‘a soliptur ani savdo. G‘avg‘o qilur el mahvashlar ko‘yida, lekin Mahvashlar ishi qilmoq aning ko‘yida g‘avg‘o. Ahvolima Farhod ila Majnung‘a taajjub, Ishq etti xirad ahli qoshida meni rasvo. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 33 Har sori tamoshog‘akim, ul sho‘x qilur azm, Io‘q anga tamoshoki, erur elga tamosho. Davron sanga zulm etsa, qadahlar to‘la may ich, Qon yutsang ayog‘lar to‘l a davrong‘a ne parvo. Ul sho‘xki maydon aro ko‘rganga solur tiyg‘, Ko‘rmasga solur, yetsa Navoiy sari amdo. 36 May birla yuzung tim-tim ahmarmu ekin oyo, Yo shu’la aro bir-bir ahgarmu ekin oyo? Har sari qulog‘ingda gavharmu ekin yoxud Har jonibida oyning axtarmu ekin oyo? Ruxsoring uza xaydin yuz qatraki ko‘rguzdung, Gul bargida shabnamdin gavharmu ekin oyo? G‘uncha ichida davron muhkam tikan urg‘andek, Ko‘nglum aro g‘amzangdin xanjarmu ekin oyo? Ko‘nglum qushikim qolmish zulfung aro sargardon, Savdo tunida soyir sh apparmu ekin oyo? Zulf ichra yuzi yanglig ‘ ofoqni kuydurgan, Ohim tutuni ichra ozarmu ekin oyo? Hijrondamu ul mahvash ag‘yorg‘a moyildur Ye zahri firoq ichra nishtarmu ekin oyo? Jon pardasida har yonkim, yangi tuganlardur, Qatlimg‘a falak tuzgan mahzarmu ekin oyo? El desa Navoiynikim, javr ila tark etti Ishqingni, sanga bu so‘z bovarmu ekin oyo? 37 Zor jismimg‘a hadanging zahmidin ortar navo Sozdekkim, teshsalar ani fuzun aylar sado. Qaddi hajrinda g‘amim sham’ini har devorg‘a Kim, tayabmen saru andomi bila bo‘lmish qaro. G‘unchang anfosi nasimi zavraqi jon qasdig‘a Yetkurur har dam adam daryosidin mavji fano. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 34 Orzuyi vaslidin ranjur erur munglug‘ ko‘ngul, Qut uchun tazvir ila bemor bo‘lg‘andek gado. Nega yig‘lab anbarin zulf in kesar hijron tuni, O‘lmagimni anglabon ga r sham’ tutmaydur azo. Hajr dardin ko‘ngluma kam qildi xoling oqibat, Dog‘ emish dardi shaloyin xastag‘a oxir davo. Ruhparvardur Navoiy ohi ul yuz shavqidin Ul sifatkim, lolau gul yuzidin kelgay sabo. 38 Ne navo soz aylagay bu lbul gulistondin judo, Aylamas to‘tiy takallum shakkaristondin judo. Ul quyosh hajrinda qo‘rq armen falakni o‘rtagay Har sharorekim, bo‘lur bu o‘tlug‘ afg‘ondin judo. Dema, hijronimda chekmaysen fig‘onu nola ko‘p, Jism aylarmu fig‘on bo‘l g‘an nafas jondin judo? Hajr o‘lumdin talx emish, mundin so‘ng, ey gardun, meni Aylagil jondin judo, qilg ‘uncha jonondin judo. Bo‘lsa yuz ming jonim ol, ey hajr, lekin qilmag‘il Yorni mendin judo yoxud meni andin judo. Vasl aro parvona o‘rtandi hamono bildikim, Qilg‘udekdur subh ani sh am’i shabistondin judo. Bir eyasiz it bo‘lub erdi Navoiy yorsiz, Bo‘lmasun, yo rabki, harg iz banda sulto ndin judo. 39 Mahvasho, sarvqado, lolaruxo, siymtano. Chorakim, qolmadi sabrim g‘ami hajringda yano. Axtari sa’d seningde kki tug‘uptur go‘yiy Kim, quyosh erdi otavu to‘lun oy erdi ono. Gar falak sayridur istar seni aylab taku dav, Var malak zikrin eshitsang sanga der madhu sano. Uyla ishqing mayi labtashnasimenkim, ichman Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 35 Oz debon, bodam uchun bo ‘lsa falak jomi ino. Ishq mehnatlari tarkini buyurmang mangakim, Mujibi sihhatu quvvatdu rur ul ranju ano. Xonaqoh ichra erur shayxu o‘zin ko‘rsatmak, Ey xusho, mug‘bachalar jilvasiyu dayri fano. Juz Navoiy borig‘a jomi karomat tuttung, Ayyuhas-soqiy, min-ul-ka’si fano ayna-ul-ano? BYe HARFINING BALOLARINING BIDOYaTI «G‘AROYIB»DIN 40 Zihe visolingga tolib tutub o‘zin matlub, Muhabbatidin otingni habib atab mahbub. Urujung aqshomi bo‘lmay to ‘quz sipehr hijob, Yuzung xijolatid in mehr o‘lub vale mahjub. O‘t ichra tushsa bo‘lur nisbati samandardek Kishiki, ishqing o‘tig‘a o‘zin qilib mansub. Iting hisobig‘a kirgan hisob vaqtida, Agarchi jurmi erur behisob, emas mahsub. Kitobat etmaganingdin qalamda nol ermas Ki, tushti ko‘ngli aro tob uylakim maktub. Libosi motam aro qoldi to abad soya Ki, mehridin nega yoningda bo‘lmadi mashub. Muti’i amring agar podi shoh, agar soyil, Gadoyi xoning agar hu shmand, agar majzub. Ajab yo‘q olsa ko‘ngul hushin ul iki gesu, Bu bo‘lsa silsila, ko‘p te lbani qilur mag‘lub. Tilasa ravzani zohid, Navoiyyu ko‘yung Ki, har kishi ani istarki, bor anga marg‘ub. 41 Ikki o‘tlug‘ nargisingkim , qildilar bag‘rim kabob Biridur ayni xumor ichinda, biri masti xob. Tiyg‘ tortib dam ola ol may yetishting boshima, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 36 Go‘yiyo xurshid yanglig‘ yo‘lda ko‘rguzdung shitob. Ofarinish baski ahvolimg‘a yig‘lar har kecha, Ashk daryosi erur gardunu kavkablar hubob. Tolpinurmen ashk aro har damki tishlar la’lini, Kim tengizga tushsa, jon vahmidin aylar iztirob. Ranju za’fim bo‘lmish andoqkim so‘rar kelgan ulus, Holim aylarlar suvol, ammo eshitmaslar javob. Necha tasbihing hisobi, zohido, ich bodakim, Senu mendeklarga xud bu korgahda ne hisob. Gar karam daryosining mavji budurkim, chog‘ladim, Qoni o‘z bo‘ynig‘a, kim ishratdin etsa ijtinob. Ich, Navoiy, mayki fahm ettuk tabibi ishqdin, G‘ussavu g‘am zahrig‘a taryok emish yoquti nob. Xossa bazmikim quyosh jomin shafaq rohi bila Elga tutqay xusravi anjumsipohi Jamjanob. 42 Qoshu yuzungni munajjim c hunki ko‘rdi beniqob, Dedi: ko‘rkim qavs burjidin tug‘uptur oftob. Bir labing jon oldi andoqkim, birisi bilmadi, Emdikim bildi arolarida bordur shakkarob. Gar falak qoshing bila bahse hilolidin qilur, Bir desa payvasta, jono, eshitur ikki javob. Gul kebi yuzungda ter fa rd etti hushumdin meni, Garchi behush elga hush uchun muqavviydur gulob. Kim sirishkim ko‘rdi ma’l um etti ishqim hosilin, Dona birla uylakim el naqdini aylar hisob. Ne chamandur buki hasr at suyiyu dard o‘tidin Parvarish topmish qayu bir guldakim, bor obu tob. Gar Navoiyning kuyuk bag ‘rida qondur, ne ajab, Xomso‘z o‘lur yolin uzra tushub kuygan kabob. 43 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 37 Chobukekim, har taraf maydon aro aylar shitob, Barqi lomi’dur samandi gardi andoqkim sahob. O‘qi rashkidin erur ko‘ks um aro ko‘nglum qushi, Ul kabutarkim, qabaq ic hinda qilg‘ay iztirob. Otsa o‘q ul qoshi yo yuz pech urar jon rishtasi Kim, manga hirmonu aning o‘qig‘a yetkay tanob. Nogahon otqaymu deb bir o‘q qabaq shakli bila Boshi ustiga kelur maydonda har kun oftob. Ul quyoshtin boshqa kim otqa y qabaq, vah, ko‘rmaduk Axtari sa’deki, har dam zohir etkay bir shihob, Jon berurmen qayrilur chog ‘da ko‘rub belida pech, O‘lsa tong yo‘q ulki, joni rishtasig‘a tushsa tob. Kimki sarkashrak, havodis o‘qig‘a ko‘prak hadaf, Ushbu holatni qabaq ahvo lidin qilg‘il hisob. Ey Navoiy, chun o‘qi ha r dam falak mayli qilur, Sen oti gardiga qoni’ bo‘ lki, bordursen turob. 44 Havo xush erdiyu ollimda bir qadah mayi nob, Ichar edim vale g‘amdin qadah-qadah xunob Ki, hozir erdi o‘shul sarvu nargisi maxmur, Valek rag‘mima qilmas edi qadahg‘a shitob. Manga ne zahrayi ulkim, desamki, bir qadah ich, Ne onsiz ichkali may, ne qarori toqatu tob. Bu g‘ussa birla ichim qon bo‘lub nechukki qadah, Ko‘zumga har nafas ashk evrulur misoli hubob. Chu angladiki borur ixtiyor ilgimdin, Kulub qadah kebi lutf ayladiyu qo‘ydi itob. Qadahni ichtiyu yuz l oba birla tutti manga Ki, aning ichkani-o‘q qildi meni masti xarob. Chu soqiy etti qadah ko‘zgusida jilvayi husn, Ne ayb oshiqi mayxora ko‘ngli bo‘lsa yabob. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 38 Navoiy vasl bihishtida shukr qil bu nafas Ki, yana chekmagasen hajr do‘zaxida azob. 45 Yuz so‘zumdin biriga berm as javob ul no‘shlab, Og‘zini yo‘qtur desam voqi ’ki, hech ermas ajab. Nuqtayi xoling nedin shirin labing ustidadur, Nuqta chun ostin bo‘lur har qaydakim yozilsa lab. Vasl ne yanglig‘ muyassar bo‘lg‘usidur, chun erur Dilbarim nozuk mizoju men bag‘oyat beadab. Tar quyosh derlar yuzungni garm bo‘lub chekma tiyg‘, Elga jurme yo‘q, inar ch un osmondin har laqab. La’ling olsa choklik bemor ko‘nglumni ne tong Ey malohat naxli, chunkim xastasiz bo‘lmas rutab. Zindadil Majnunning o‘lmish ko‘ngli chun Laylog‘a hay, Bas ne osig‘ ani haydin qovlamog‘lig‘, ey arab. Tolib ulkim topmasang dag‘ i bu baskim, aylamas Bir nafas g‘ofil seni matlub yodidin talab. Qahr barqi birla rahmat yomg‘uri gar buyladur, Emin ermas Bul’alo, na vmid emastur Bulahab. Gar navo topsa Navoiy lablaringning zikridin, Tong emastur, chun mudom afzun bo‘lur maydin tarab. 46 Subhi davlat yuzung, ey tavsani gardun sanga ashhab, Boshing ustidagi dur uyla ki, tong boshida kavkab. Poymol etkan uchun markabi javlonda boshimni Uzr uchun qildim aning na’lini yuz birla muzahhab. Mehr turkin qilibon past, falak raxshidin o‘tti, Olloh-olloh, bu ne rokibdur uru, vah, bu ne markab. Ne qatig‘ holki, hajring kechasi ting‘ali qo‘ymas, Yer elin ashk ila anduh, ko ‘k elin na’ravu yo rab. Iti mehmonlig‘ uchun emdi qadam qo‘ysa bo‘lurkim, Ko‘ngul o‘t qildi muhayyovu bag‘ir tu’ma murattab. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 39 Har kishi bo‘ldi qulung, ul kishidur olam aro shah, Qullaring qurbini kim topsa erur shahg‘a muqarrab. Yuzi vasfida kerak safha vale lavhayi xurshid, Sochi vasfini yozar vaqtda tun dudi murakkab. Yor chun barcha zamon nozir erur holinga, bo‘lg‘il Bori holatda mushohid, bori el birla muaddab. Telbarab ko‘ngli Navoiyni ng agar arbada aylar, Daf’ig‘a silsilayi zulf ila basdur chahi g‘abg‘ab. 47 Necha bo‘lg‘ay manga hajr ichra tazallum, yo rab? Ayla bu zulm aro holimg‘a tarahhum, yo rab. Va’dayi qatl qilib va’dag ‘a qilg‘uncha vafo, Nega men xastani o‘lturdi tavahhum, yo rab? Lablarining kalimotiki, berur jismg‘a ruh, Obi hayvon unidur, yo‘qsa takallum, yo rab. Xoni vaslida o‘kush ne’mat arodur ag‘yor, Ro‘ziy et bizga ham ul nav’ tana’’um, yo rab. Vahki, ko‘nglumni shi kof etti kulumsub og‘zi, G‘unchalarni netib ochti bu tabassum, yo rab. Umr chun foniy emish, gar kishi olam shahidur, Chun o‘lar, nevchun etar muncha taazzum, yo rab. Yor qatl etkali ushshoqini yig‘durg‘an emish, Ber bu bazm ichra Navoi yg‘a taqaddum, yo rab. 48 Ey, sanga yuz xo‘bu lab xo‘b u labingdin kulgu xo‘b, Har nekim voqe’ bo‘lur sendin, ko‘zumga asru xo‘b. Deding ul oy vasfin, ey r oviy, yana so‘z demagil Xo‘blardinkim, so‘zung er di bu yerga tegru xo‘b. Xo‘blar qul bo‘ldilar, le kin pariylar qochtilar, Olam ichra odamiy bir se ncha bor erkinmu xo‘b. Xo‘blarni arz qildim, q ilmadi ko‘nglum pisand, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 40 Ani ko‘rgach ixtiyori qolmayin dedi bu xo‘b. Vaslida jonimg‘a hajridin ne kelganni deman Kim, farah bazmida zikr etmak emastur qayg‘u xo‘b, Javru lutfu kibru noz andin ko‘ngulga xo‘b erur, Haq azalda zotini oning yaratibdur chu xo‘b. Sof qil xotirki, solg‘ay aks ul yuz yaxshikim, Ko‘rguzur yuzni, qachonkim ra vshan o‘ldi ko‘zgu xo‘b. Ey ko‘ngul, borsang ul oy nazzorasig‘a zinhor Ashk birla ko‘zlaringdin g‘ ayrining naqshin yuv xo‘b. Xo‘blarni ko‘rmasa sens iz Navoiy qilma ayb Kim, ko‘runmaydur ko‘ziga kimsa sendin ayru xo‘b. 49 Sen labing so‘rg‘an soyi men qon yutarmen, ey habib, Sen may ichqilkim, manga xuni jigar bo‘lmish nasib, Dedilar, ahbob dardig‘a habib aylar davo, Vahki, men kuydum muhabb attin, emas voqif habib. Ko‘yungga kirgach, ko‘ngul qoshingg‘a mayl aylar bale, Go‘shaiy mehrob etar payvasta manzilgah g‘arib. Chehra sarg‘arg‘an soyi or tar ko‘ngulning nolasi, Bor ajab voqi’ xazon faslida nolon andalib. Xos, lillah, sharbatimni zahri qotil birla ez, Chun ish andin o‘ttikim, kelg ay Masihim, ey tabib. Necha ul oy mehridin sh aydo ko‘ngulni ovutay, Telbaga yolg‘on hikoyat birla bergandek fireb. Mayg‘a rahn o‘lmay fano dayrida tasbihu rido, Piri dayr etmas havola elga zunnoru salib. Nafsing etsa sho‘xlug‘, ch arx emgagidin qil adab, Tiflni andoqki zajr aylar falak birla adib. Ey Navoiy, zulmid in dermenki ishqin tark etay, To nazardin g‘ oyib o‘ldi, yo‘q ya na sabru shikeb. 50 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 41 Ishqdin yonsa tanim so‘rma sabab, Kuysa xoshok yolindin ne ajab. Sekridi, chunki samanding dedi aql, Barq bo‘lmish bu quyoshqa markab. Xo‘blar maktab aro xayli nujum, Ul quyosh o‘rtad a mohi maktab. Zaqaning chohu aning ostida xol, Chohning nuqtasi, ey no‘shin lab. Husn aro ishvau noz el ko‘nglin Oncha olmaski hayo birla adab. Nega matlub tilarsen, chunkim Ne talabdur sanga, ne dard talab. Hajr aro xasta Navoiyyu fig‘on, Ey visol ahli, sizu lahni tarab. 51 Og‘zining sirri manga ma’lum agar ermas ne ayb, Hech kimga zarrae chun bermamish haq ilmi g‘ayb. Oshiqu shaydolig‘imni man’ etar zohid, ko‘rung Kim, hunar ham bor emish nodon kishi ollida ayb. Yoshurun qolg‘aymu ko‘ksum jaybidek chok o‘lg‘ani Xossakim, hajr ilgidin ko‘ksum kebi chok erdi jayb. Ko‘zlaring birla labing an dog‘ki urdi din yo‘lin, Ne balolardin Bilol o‘tk ay, ne sahbodin Suhayb. Zarrag‘a sadyak esa og‘zing manga yo‘q hech shak, Chehrang o‘lg‘andek quyoshning dah sadi yo‘q hech rayb. Pirsiz kezma bu vodiy ic hrakim, topmas Kalim Tiyra shomin ravshan amr et may anga xidmat Shuayb. Ey Navoiy, sendek etkan zoyi’ ayyomi shabob, Sudi yo‘q anjum kebi ashki nadomat shomi shayb. 52 Bovujudikim adam bo‘ldum g‘amidin qayg‘urub, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 42 Hech og‘zining so‘rog‘in la’lidin topman so‘rub. Jonki, qat-qat qon bo‘luptur, dog‘i ishqing ketmagay, Lola bargidek ani bir-bir sovursang kuydurub. Novaking ko‘nglumda qilmis h xona bovar qilmasang, Ko‘ksuma ilgingni kelturkim, turuptur bilgurub. Ishqidur jon pardasida ravshan ettim, do‘stlar, Necha kuygaymen harir ichinda o‘tni yashurub. Barqdek po‘yamni ayb etmang salomat ahlikim, Mundog‘ o‘tekim, tutashibdur manga bo‘lmas turub. Istama tahsinki, shokirmen ne kelsa ollima, Shukr qilmay naylay olursen qazoni yozg‘urub. Chun Navoiy jonig‘a marham erur paykonlaring, Qosh, yoqsa marhame o‘qung yonimg‘a o‘lturub. 53 Xoki poyi bo‘ldi joni xoksorim qon yutub Kim, chiqib la’lini o‘pkay rishtai zulfin tutub. Zulfin ochqanda zanax chohig‘a tushkay ming ko‘ngul, Qo‘ymasa ul choh uza ruxsori sham’in yorutub. Ishqi muhriq dashtini qat’ aylamak dushvor erur, Kirmasam, ohim yeli birla havosin sovutub. Kuygali roziymenu hajrig‘a yo‘q, vahkim, meni Ayladi roziy isitmoqqa o‘lumdin qo‘rqutub. Deb emish bir kun kelib ko ‘ngli yarasin butkaray, Kelsa butqil, ey ko‘ngul, bu so‘zga xud bo‘lmas butub. Dahr bo‘stonida qilmoq sayr aylab hoyuhuy Harza kezmakdur hayoti ng qushlarini urkutub. Jomi vaslingdinki, elni tirguzursen, bil yaqin Kim, Navoiy o‘lgusi xunobayi hijron yutub. 54 Vah, ne qotildur kelur oyi ni qatlu kin solib, Oshiq o‘lturmak uchun har qoshig‘a yuz chin solib. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 43 Chun o‘tub ishq ahlidin oshubi sabru fahm o‘lub, Chun yetib zuhd ahlig‘a toroji aqlu din solib. El sarikim yuzlanib qindin chiqarib tiyg‘i kin, Chun manga markab surub boshimg‘a tiyg‘i kin solib. Bu sarig‘ ruxsora birla qon yoshimdin yod qil, Ichsang oltun jom ichinda bodayi rangin solib. Sensizin, ey umr, chun mumkin emas oromu sabr, Borma hardam bizni mundog‘ bedilu g‘amgin solib. Har tarafkim, gom urub yuz porso yo‘lin urub, Har qayonkim, ko‘z solib yag‘movu qatl oyin solib. Bog‘i husnungkim gul ochti rang-rang, ey mug‘bacha, Go‘yi ichting mayg‘a ba rgi lolau nasrin solib. Shar’siz xoshok aro xashxoshdekdur, ey hakim, Ko‘kka chiqsang jaybing ichra subhayi parvin solib. Dardu g‘am qolib, Navoiy joni chiqti oqibat, Hajr elindin xonumonin bordi ul miskin solib. 55 Xanjaring jonimg‘a yetti ko‘kragimga sanchilib, Novaking yonimg‘a o‘lturdi iyodatqa kelib. Kirib o‘tgan o‘qlaring j on pardasin resh etgali Safhadekturkim qirilg‘ay sahv xatlar yozilib. Yugurur har kirpikimga ortilib bir qatra yosh, Sho‘x yoshlardekki o‘ynarl ar chubuq markab qilib. Ushbu hijron kechasin tu sh ko‘rsam erdi nogahon, O‘lgay erdim vahmdin, albatta, zahram yorilib. Na’lim ichra dog‘ uchu n qo‘yg‘an fatila dud ila, Dard o‘chog‘inda tuta ydur anda o‘ti yoqilib. Ul quyosh birla borur el soyadek, men xoksor, Vahki, qolurmen izini ng tufrog‘idek ayrilib. Sirri vahdat chun fano da yrida sig‘mas lafz aro, Nevchun oyo x onaqah ichra tuganmas aytilib. Nuktayi tavhidni bilgan qila olmas bayon Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 44 Kim, bayon qildim desa bilgilki qilmaydur bilib. Ey Navoiy, mayda soqiy la ’lidin ermish furug‘, Kayfiyatni chunki fahm etting netarsen oyilib. 56 So‘zi hajring ichra har da m za’flig‘ jismim yonib, O‘tqa tushgan qil masalliq o‘rtanurmen to‘lg‘anib. Ochqil o‘tlug‘ orazing, ey sham’kim, parvonadek O‘rtanay boshing uza bi r necha qatla aylanib. Solg‘asen olamg‘a o‘t, gar gul sovug‘i tobidin G‘unchadek gulshang‘ a chiqsang hullalarg‘a chirmanib. Biym erurkim, ofarinishdin chiqarg‘aysen damor, Bazmdin usruk chiqib mayd ong‘a chopsang otlanib. Yor ila xo‘y aylagan ko‘nglum erur ul nav’ qush Kim, kishidin ayrila ol mas kichikdin o‘rganib. Moldin umrungg‘a osoyish agar yetmas ne sud, Nuh umrin hosil etsang, ganji Qorun qozg‘anib. Qabrim uzra qo‘yg‘asiz tosheki, za’f ayyomida Ul pariy ko‘yida yotmishm en boshimg‘a yastanib. Ey Navoiy, tushta gar ko ‘rmak ani mumkin esa, Barcha gar xud so‘ngg‘i uyqudur, netarsen uyg‘anib. 57 Xasta jonim za’fin angla, ko‘nglum afg‘onin ko‘rub, So‘rma ko‘nglum yarasin, fahm et ko‘zum qonin ko‘rub. Vaslida la’li uza xolin ko‘rub kuygan kebi, O‘rtanurmen jonda emdi dog‘i hijronin ko‘rub. Vodiyi sabrim dag‘i xoru xasak qildim gumon, Ko‘nglum atrofida haryon no‘gi paykonin ko‘rub. Angladim qilmish ko‘zi olg‘an ko‘ngul saydig‘a qasd, Har tarafdin charga tuzgan xayli mujgon in ko‘rub. Yeru ko‘kta istabon payd o emas Xizru Masih, Qochtilar go‘yo dudog‘ing obi hayvonin ko‘rub. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 45 Jism bog‘ida ravonshakle tasavvur qildi aql, Bo‘stoni husn aro sarv i xiromonin ko‘rub. Shabnam ermas nargis ashkidur nedin qon yig‘lamas, Ko‘z yumub ochquncha gulshan umri poyonin ko‘rub. Charxdin sidq ahli motam ichradur, fahm aylagil, Har sahargah subhning ch oki giribonin ko‘rub. Nomasindakim ochib solmoq nazar mumkin emas, Chun Navoiy hushi zoyil bo‘ldi unvonin ko‘rub. 58 Ko‘z yoshim bo‘ldi ravon bi r nargisi jodu ko‘rub, Tifl yanglig‘kim yugurgay har taraf ohu ko‘rub. Qoldi hayron zohid ashkimd a ko‘rub har yon hubob Ro‘stoyiydekki, hayrat aylagay o‘rdu ko‘rub. Jon aro tiyg‘ing ko‘rub ko‘ngl um qushi tuzdi navo, To‘tiyodekkim, takallum aylagay ko‘zgu ko‘rub. Vodiyi ishqing makon qildi ko‘ngul ko‘rgach yuzung, El biyobon ichra manzil aylagandek su ko‘rub. Jonda o‘z dog‘in ko‘rub oshiqlig‘imni angladi Ul kishidekkim, tanig‘ay o‘z qulin belgu ko‘rub, Boda tutqach, dema bexud bo‘ldikim ul ko‘zgudin, Bordi hushum yor husni jilvasin o‘tru ko‘rub. Ey Navoiy, daf’ o‘lur holin ko‘rub ko‘hi g‘amim Fil yanglig‘kim, hazimat aylagay hindu ko‘rub. 59 O‘lukni tirguzur la’ling Masihoso kalom aylab Takallum choshniysin shar bati yuhyil-izom aylab. Azalda la’linga sayd et kali ko‘nglum qushin go‘yo Qazo sayyodi jonlar rishtasidin yoydi dom aylab. Chamanda tozalig‘din har qu ruq shoxe erur Xizriy Magarkim andin o‘tmish obi hayvonim xirom aylab. Agar harf o‘lsa mudg‘am, va hki, xoling nuqta idg‘omin Ayon qildi ko‘zumning mardumi ichra maqom aylab. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 46 Ne bo‘lg‘ay tiyra bo‘lmay ro‘zgorimkim, ochib gesu Qaro shomimni muhlik aylading subhumni shom aylab. G‘araz ul yuzni mastur asramoqdurkim, hakimi sun’ Ulusqa oh etar qismat ani oyinafom aylab. Chu haq dargohidin mardud et ar naylarsen, ey zohid, Qabuli xalq uchun ortuqs i toat iltizom aylab. Yoshingni dona, bag‘ringni su qilkim, tutti faqr ahli Hidoyat qushlarin bu dona vu su birla rom aylab. Navoiy kunda chun bir qursi maqsum ortmas, ne sud Falakdek bo‘lmog‘ing sargashta tun-kun ehtimom aylab. 60 Qon yoshim yo‘lungda tommaydur ko‘zum giryon bo‘lub, Kim, oyog‘ingg‘a tushubtur ko‘z qorasi qon bo‘lub. G‘unchadek ko‘nglum chekar un, g‘arq o‘lub xunob aro So‘z deganda og‘zing ikki la’l aro pinhon bo‘lub. So‘rsa Majnun ishq dashtid a meni, ayt, ey rafiq Kim, quyundek itti bu vodi yda sargardon bo‘lub. Hajri ko‘nglumni buzub, g‘am sayli hamvor etti, voy Kim, asar ham yo‘qtur ul ma’muradin vayron bo‘lub. Tig‘i xud o‘tti suubat ko‘rki muhlik yarasi, Bu zamon boshimg‘a qoliptu r baloyi jon bo‘lub. Har zamon og‘zing xayoli sanchilur ko‘nglum aro, Go‘yiyo bu g‘uncha ani zaxm etar paykon bo‘lub. Charx ushshoq ohi o‘qidin magar vahm etdikim, Qubba qildi mehrini o‘z hay’ati qalqon bo‘lub. Hashr xurshidig‘a moni fikr qilmassen, ne sud, Atlasi gardun saropardan gg‘a shodurvon bo‘lub. Ey Navoiy, foniy ul yor istasangkim, xo‘b emas, Jonni sevmaklik bahona o‘rtada jonon bo‘lub. 61 Kimsa yori birla xushtur g‘am deyishib mungrashib, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 47 Yotsa gohe chirmashib, o‘ltursa gohe yondashib. Zulfi el ko‘nglin parishon aylamakka jam’ o‘lub, Turfaroq bukim, ko‘ngullarn i yig‘arg‘a tarqashib. Mumkin ermas tortmoq paykonlarinkim, jism aro Har biri maskan tutupturlar so‘ngakka o‘rnashib. Chiqti zulfin solg‘ach ul chohi zanaxdondin ko‘ngul, Ankabut ul nav’kim, tori g‘a chiqqay yormashib. Hajr xayli ko‘nglum ichr a mo‘rdek aylab hujum, Garchi vasl ummidi yetkan da chibindek butrashib. Kuydumu ul zulf tobi rishtai jonimdadur, Sham’ toridekki kul bo‘lg‘ anda turmish chirmashib. Soqiyo, qilsang himoyat g‘olib o‘lg‘um buylakim, G‘am bila ko‘nglum talas hurlar ikavlon qarmashib. Qil havola durdkashlar jonibi, ey mayfurush, May chu har soat to‘kulgay jo‘sh urub kuptin toshib. Oshurub haddin Navoiy ham niyozu ajzini, Yor istig‘novu nozi har necha haddin oshib. 62 Kezarmen ko‘yida yillar nazar holimg‘a solg‘ay deb, Agar o‘ltursa qonim rangi tufrog‘ida qolg‘ay deb. Ko‘ngulga yuz tuman nish ursa hijron, aylaman nola, Visoling no‘shidin ul zaxmlar bir kun o‘ngalg‘ay deb. Ko‘ngulga novaking to kirdi behad hifzin aylarmen Ki, bu shisha ichinda ul da g‘i nogah ushalg‘ay deb. Ko‘ngulni ko‘yida yuz ranj ila mehnatqa topshurdum Ki, gar ko‘rsa bu sur’at birla s hoyad ko‘nglum olg‘ay deb. Sirishkim qoni qildi ko‘yining sufrog‘in og‘ashta, Itiga shoyad ul balchig‘ bila bir uy yasalg‘ay deb. Haram vaslin tilarsen po‘ya ur mardona, ey solik, Qadam ohista chekma bag‘ring ul yelmakda tolg‘ay deb. Navoiy benavolig‘ birla doyim may ichar, bir kun Navo naqshini davron mutribi bazmida cholg‘ay deb. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 48 63 Dam-badam jomi tarab g‘ayr ila ul moh chekib, Men yiroqtin boqibon, qon yutubu oh chekib. Ne g‘amim it kebi o‘lmakdin, agar eltur esa Bo‘ynuma ip solibon ko‘yiga ul moh chekib. G‘arazim buki, unutturmag‘amen o‘zni anga, Ko‘yiga kirmagim afg‘on gahu begoh chekib. Ko‘ngluma hajr agar dard o‘qi yog‘dursa, ne tong, Gar chiqarur esa paykonini dilxoh chekib. Men adam yo‘lig‘a borman, meni lekin elitur Og‘zi shavqida ko‘ngul o‘ziga hamroh chekib. Mayi asfarki to‘kulmish qo‘yubon yuz ichsam, Qahraboni ko‘runguz jilv a qilur koh chekib. Jur’asin bersa Navoiyg‘a erur o‘lgucha bas, Bazmi aysh ichra tarab s og‘arin ul shoh chekib. 64 Ne maxlasim bor anin g ishqidin kanora qilib, Ne to‘ymog‘im bor ani ng husnig‘a nazzora qilib. O‘charga ishq o‘ti chora qil deding, ey shayx, Bo‘lurmu qismatim o‘lg ‘an balog‘a chora qilib. Boshimda tiyg‘i yarasin necha debon so‘rmang, Kishi bo‘lurmu boshini ng tukin shumora qilib. Ko‘ngulki itti qilib tiyra xonumonimni, Qovay agar yana kels a, yuzini qora qilib. Ko‘ngulni yara qilib ulki tikti ko‘ksimni, Yoqamni tikmak erur ko‘kragimni pora qilib. Dedimki, maykadadin xonaqah yo‘lin tutayin, Netayki, ul sari yo‘l bermas istixora qilib. Navoiy etti nihon ishqin, ey fig‘on bila ashk, Aning bu aybini naylarsiz oshkora qilib. 65 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 49 Ul oy qasdima tiyg‘i burron chekib, Men ollida shukrona g‘a jon chekib. Masihim chu faryodima yetmadi, Necha o‘lturay o‘zni afg‘on chekib. Hamono yomon ko‘zga mayl aylading, Alif nil ila yuzga har yon chekib. Labing no‘shdorusidin ne osig‘, Men o‘ldum chu xunobi hijron chekib. Ketur, soqiyo, davr ayog‘in to‘la Ki, jon qolmadi ranji davron chekib. Agar vasli boqiy kerak, istagil, Fano ko‘yiga raxti hirmon chekib. Navoiy berib jon o‘ qi shavqidin, Aning zaxmidin yo r paykon chekib. 66 Chobukum raxsh uza hijron yo‘lida po‘ya qilib, Men aning keynicha gohe yugurub, gah yiqilib, Yiqilib yona qo‘pub, chunk i urub yo‘lg‘a qadam, Vahki, yuz nishtari h ijron ayog‘img‘a tiqilib. Tobonim dardu balo xo ralaridin o‘yulub, Yuragim ranju ano xorlaridin teshilib. Turfa, ko‘rgilki inon tortmay ul sho‘x dame, So‘ngicha buyla qatiqliq bila holimni bilib. Ishq dardig‘a juza o‘lmak yo‘q emish hech iloj, Bosh qo‘yub ollig‘a an ingki bu ma’noni bilib. Istaram o‘zni xarobot ichida loya’qil, Hush chun boisi ranj o‘ldi, netarmen oyilib, Gar Navoiyg‘a yog‘in ashk ediyu ra’d fig‘on, Hajr chun koj urubon ko‘zlariga o‘t chaqilib. PYe HARFINING PARIVAShLARININ G PARVOZI «G‘AROYIB»DIN 67 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 50 Mendin ul chobukning, ey pa yki sabo, maydonin o‘p, Ko‘yiga boshim niyozin yetkurub chavgonin o‘p. Bodpoyi sayrig‘a hamtak lik aylayolmasang, Yerga mendin yuz qo‘yub ko‘ rgan soyu javlonin o‘p. Kulsa la’li, vahki, qolmas menda bir o‘pkuncha hush, Hashv erur, ko‘nglumki, aytursen labi xandonin o‘p. Pok etak istar esang, bir pok etaklik istabon, Xoki na’laynig‘a yuz qo‘y go‘shayi domonin o‘p. Gar ayog‘in raxshining o‘pmak muyassar bo‘lmasa, Ko‘z solib har yerdakim, ko ‘rsang ayog‘ bosqanin o‘p. Qoshi yosi g‘amza o‘qin otsa, vah, men xastadin, Ko‘zlaringga surtubon sufa rini paykonin o‘p. Ey Navoiy, ka’bayi maqs ud vaslin istasang, Shohi G‘oziy qasrining da rgohi oliysh onin o‘p. 68 Zulfu yuzdin sunbulungni gul uza tarqatma ko‘p, Dahr bog‘ida gulu sunbul isin butratma ko‘p. Ko‘zlaringkim, masti xobolu d erur ko‘p ovlama, Har sari uyqug‘a borg‘an fitnani uyg‘atma ko‘p. Zulfig‘a, ey mushk, istarsen qarimchi bandalig‘, Yo‘q hading kechqil bu sav dodin o‘zungni sotma ko‘p. O‘ynay-o‘ynay o‘lturur bir-b ir ulusni ko‘zlaring, Sho‘x qotillarni jonlar qa sdig‘a o‘ynatma ko‘p, Tiyradur Majnunki, mendek de bsen ani, ey xirad, Aqlu hush ahlini bu devonag‘a o‘xshatma ko‘p. Eyki, mujgondin yasol tuzd ung ko‘ngullar saydig‘a, Ko‘z yumub ochquncha ushbu xaylni qo‘zg‘atma ko‘p. El bila har dam qadah yanglig‘ kulub, ey mug‘bacha, Qon yoshim sochib surohiydek meni yig‘latma ko‘p. Safhayi xotirda, ey orif, keraktur yoru bas, Sofiyi vahdatqa xoshoki xavotir qotma ko‘p. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 51 Chun Navoiy qismati jomi may o‘lmish, ey faqih, Sarzanish aylab anga sangi malomat otma ko‘p. TYe HARFINING TOROJGARLARINING TAMOShOSI «G‘AROYIB»DIN 69 Qasri johingg‘a sipehr avjida ayvon bo‘ldi tut, Ham sipehr osibidin yer birla yakson bo‘ldi tut. La’li rummonny tilarsen dam-badam ziynat uchun, Qatra-qatra bag‘ring andin nordek qon bo‘ldi tut. Naf’ chun kuymaktin o‘zg a ko‘rmaduk parvonadek, Bir quyosh har tun sanga sh am’i shabiston bo‘ldi tut. Dayr qasdi qilmag‘il har lahza oshiq bo‘lg‘ali, Qasdi dining qilg‘uchi bi r nomusulmon bo‘ldi tut. Istading dunyo arusin tu shtagi mahbubdek, Topmas ergach kom la’lidin pushaymon bo‘ldi tut. Sho‘xlar qoshin tilarsen, lek andoqkim hilol, Jong‘a yetganda ko‘rungach ko‘zga pinhon bo‘ldi tut. Bir mug‘anniydin navo to pmoq tilarsen, changdek Egri qad birla ishing fary odu afg‘on bo‘ldi tut. Ko‘si shavkat yetti do‘zaxqa eshik qoqmoqdurur, Bas yeti iqlim mulki uzra sulton bo‘ldi tut. Ey Navoiy, o‘zni jam’ et , yo‘qsa olam maxzanin Qon yutub jam’ aylabon o‘lg ach parishon bo‘ldi tut. 70 Ey ko‘ngul, ul ahdi yolg‘on mehr shartin qildi tut, Ahdini poyonig‘a yetk urmayin ayrildi tut. Xanjari hijron bila ohir ke sar chun rishtasin, Mehr torin rishtayi joni ngg‘a mahkam bo‘ldi tut. Chun mayi vasl o‘zgalar ichmakka bois bo‘lg‘usi, Har nafas xunobi hijron yutmog‘ingni bildi tut. Yo eshitmas, yo eshitkach zulmin aylar birga yuz, Holing ul zolimg‘a yuz ming qatla bas aytildi tut. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 52 Dema sanchib nishi hijron ye tkuray no‘shi visol, Chun bu no‘shung o‘lturur, ul nish ham sanchildi tut. Motam ashki durri chun tu frog‘inga sochilg‘usi, Gavhari anjum falakdin bo shinga sochildi tut. Ey Navoiy, kisvati faqr ista, yo‘qsa charxning Atlasin kiyding gumon et oqibat eskildi tut. 71 Kel-kel, ey qurbon ko‘ngul, ul qoshi yo mehrin unut, Chun vafodin tortilursen ha m borib bir go‘sha tut. Chunki ul bizni unutmog‘ni sog‘indi, yaxshi ish Sen dag‘i kel bir nafas ani sog‘inmog‘ni unut. Ul quyosh har dam bo‘lur bir zarra birla garmmehr Mehr sham’in sen dag‘i bir o‘zga oy birla yorut. Hayf erur har sho‘xi ra’ no yuziga chun pok ishq, Shavq o‘tin kel sen dag‘i bu ishvagarlardin sovut. Ey pariy, bir telba gar ovvora bo‘ldi, g‘am yema, Odamiyvashlar bila nozuk mizojingni ovut. Gar ko‘zum yoshig‘a ul gul multafit bo‘lmas, ne g‘am, Gul bulutdin tozadur, serob emas guldin bulut. Dahr bog‘ida giyohi mehr hargiz butmadi, Gar desangkim ko‘rmayin bemehrlik bu so‘zga but. Shahdi ayshing zahr etar gardun, sen ushbu jomdin, Xoh komingni achit, xohiy mazoqingni chuchut. Tark qil, sen ham Navoiyde k havosin, ey ko‘ngul, Yoki har dam bir taraf ma ylin ko‘rub, xunoba yut, 72 Ohkim, ul oshno begona bo‘ldi oqibat, Hajridin bexudlug‘um afsona bo‘ldi oqibat. Aqlu donish lofini urg‘an ko‘ngul yig‘lay yuruy, Ul pariyvash hajrida devona bo‘ldi oqibat. Qatra-qatra shodlig‘ ashkinki sochtim vaslida, Barcha hijron qushlarig‘ a dona bo‘ldi oqibat. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 53 Borg‘ali ul husn ganji g‘am buzug‘ ko‘nglumdadur, Ajdaho uyi bizing vayr ona bo‘ldi oqibat. Soqiyo, may tutki, hajr anduhidin men telbani Forig‘ etkan sog‘aru pa ymona bo‘ldi oqibat. Chekma un, ohim ko‘r, ey Majnunki, bulbul ko‘p fig‘on Chekti, o‘rtangan vale parvona bo‘ldi oqibat. Butqa gar bosh qo‘ymadim ko‘rgilki dinim tuhfasi Dayr piri ollida jurmona bo‘ldi oqibat. Deding avvalkim Navoiy, seni gah-gah tirguzay, Hech bilmankim sanga, jono, na bo‘ldi oqibat. 73 Jahdim andoqdur yetishgaymenmu deb vaslingg‘a bot Kim, qabul etman og‘ir deb chiqsa egnimdin qanot. Sabr tog‘i birla qilmoq po‘ya bo‘lmas, ey ko‘ngul, Tashla ul yukni yetishmak istasang vaslig‘a bot. Shahsuvorimning buroqi po‘yasidin qoldi barq Kim, aning fe’li shitob ermish, munung rasmi sabot. Ko‘p Masihodin dam urma, qil hayotingni tufayl Angakim, topmish Masih aning tufaylidin hayot. Mehr yuz ko‘rmay o‘chashdi pa rdadin chiqqach yuzung, Olg‘ali qo‘ymas sarig‘ yuz in qora yerdin uyot. Chun yudi ko‘zlar savodi n ashk yorut yuz ochib Kim, diramsiz elga boy el farzdur bermak zakot. Ey Navoiy, xoki poyi va sfida shirin so‘zung Bor biaynih to‘tiyo ichi nda solg‘andek nabot. 74 Tiyra kulbamga kirib, jono, o‘lumdin ber najot, Zulmat ichra Xizrg‘a ul nav’kim obi hayot. Soda ko‘nglum ichra la’ lingning xayoli tushgali, Shishaedurkim, aning ic higa solmishlar nabot. Orazing mehrida og‘zingdur gadolig‘ qilg‘anim, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 54 Haq seni xurshid qilmish, zarrae bergil zakot. To ko‘nguldin bosh chiqarmish har taraf paykonlaring, Qush bolasidek bo‘lubturkim, bo‘lur temurqanot. Vasl ummidig‘a tilarmen umr, lekin voykim, Sensizin ko‘rsam, tirikmen, o‘lturur meni uyot. Istasangkim, ul quyosh chiqqach sanga qilg‘ay tulu’, Ey ko‘ngul, g‘am sayli yetk ach, tog‘dek tutqil sabot. Ishqing o‘tin gar Navoiy desakim aylay raqam, So‘zidin kuyar qalam, qurur qora, erir davot. 75 Ko‘zum ucharki, humoyun yuzungni ko‘rgay bot. Biaynihi anga kirpiklar o‘lmish ikki qanot. Bezansa dardu balo shohi di halokim uchun, Mijam tarog‘durur, eski tuganlarim mir’ot. Labing xayolida ashkim erur hayot suyi, Firoqing ichra qorarg‘an ko‘zum anga zulmot. Zakot o‘lur edi yuzung jamoli naqdig‘a mehr, Tajammul ahlig‘a yuzdin bir o‘lsa erdi zakot. Desangki, jonima o‘t solmag‘aysen, ey soqiy, Takallum etma mayolud lab bila hayhot! Qolurlar og‘zin ochib ishq ahli po‘yamdin, Sog‘ elga kulgu erur telba aylagan harakot. Labingki, jon beradur ah li dard qoni uchun, Navoiy qonig‘a gar mayl etar mumiddi hayot. 76 Ey ko‘ngul, yor o‘zgalar domig‘a bo‘ldi poybast, Senga mushkil holatu bizg a qatiq ish berdi dast. Vasl torin chekti ul, men dag‘i chektim ohkim, Rishtani uzdiyu bo‘ldum hajr tufrog‘ig‘a past. Necha bosh qo‘ydum yo‘lida, vahki, qildi poymol, Za’flig‘ jismimg‘a zulfi toridek solib shikast, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 55 Zahra yo‘q, mujib so‘rarg‘a bo‘lmasun, yo rab, kishi Muflisu oshiq, sevar dildori mustag‘niyu mast. Soqiyo, bu ishga bexudlug ‘din o‘zga yo‘q iloj, Mujda mug‘ ko‘yiga yetkurgilki, bo‘ldum mayparast. G‘arq o‘lay may bahri ichra rost o‘l g‘oyatqacha, Kim solib bo‘g‘zum aro chekkay ajal qullobi shast. Ey Navoiy, jurm uzri dashtida qil po‘yakim, Yaxshi ermas zuhd zanjirig‘a bo‘lmoq poybast. 77 Subh erur soqiyu men maxmurmen, sen mayparast, Tut quyoshdek jomni, moni’ nedur bo‘lmoqqa mast. Tiyra shomi hajr aro, vah, asru ko‘p chektuk xumor, Mast o‘lali bu nafaskim, vasl subhi berdi dast. Kun biyik chiqquncha ho‘yu nolani past etmali, Ko‘p biyik chiqqay bugunkim bo‘lg‘abiz biz yerga past. Anjuman ahli yuzin gulgul qilali may bila, Mehrdin topquncha anjum gu llari bir-bir shikast. Charx motam yetkurur, biz dag‘i oncha yig‘lali, Kim, kuhan g‘amxonasi ul sayldin qilsun nishast. Gar shafoatqa maloyik ke lsa, nomahram debon, Mehr shaklidin falak yo‘lin qilali xorbast. Tong emas bo‘lsa Navoiy mast to shomi abad, Kim, azal subhida bo‘lmish qismati jomi alast. 78 Junun toshi urub har yon yangi dog‘imni afgor et, Ichimdin loladek, ishq ichra toshimni namudor et. Chu majnun qilding emdi, ey mug‘anniy, go‘shatobingni, Ko‘ngul savdosi taskini uchun bo‘ynumg‘a tumor et. Desang, ko‘nglum qushi aylab, havo chekkay navoyi ishq, Xadanggingning parin aylab qa not, paykonni minqor et. Soching kufrida o‘lsam qabrim uzra qo‘yma xirqamni, Chekib har torini bir ba rhaman beliga zunnor et. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 56 Ko‘ngul ayvonida ohim yelidin pardayi ishqing Desangkim, uchmasun mujgondin atrofig‘a mismor et. Desang og‘zin ko‘ray, ey aql, markaz nuqtasin ista, Vale shart ushbukim, avval quyosh davrini pargor et. Imorat tarhidur na’lu a lifdin har taraf ko‘ksum, Vafo qasrin qo‘parsang, bu binolar uzra devor et. Erur maqsad yiroq, vodiy uzun, tun tiyra, yo‘l burtoq, Bu yo‘lda salb etib o‘zluk yukin, o‘zni sabukbor et. Navoiy o‘lsa tirguzgil, yuz iga yuz qo‘yub, ya’ni Yuziga su urib ul uyqusidin ani bedor et. 79 Vujudum o‘rtading, ey is hq, emdi tarkim tut, Xudoy uchunki, meni qayda ko‘rdung anda unut. Ko‘ngulni vasl charog‘i bila, deding, yorutay, Tutashti chun bizning uy em di o‘zga uyni yorut. Chu vasl kuymak ila hosil o‘lmadi, ey ko‘z, Tahassur ashki bila shu’lalig‘ ko‘ngulni sovut. Jununi daf’ig‘a ko‘nglumn i dog‘ etay debsen, Bu dog‘ sahldurur, hajr dog‘idin qo‘rqut. Buxori ohim erur loyiq, anglagil, ey ashk, Bahori husnig‘a nogah keraklik o‘lsa bulut. Ne voqi’ o‘lsa chu taqdirdin emas xorij, Bas o‘ktadur qiluridin kishiga bermak o‘gut. Navoiyyo, bu o‘tar olam ichra besh kun qil O‘zungni may bila mas hg‘ulu ishq birla ovut. 80 Ko‘nglum oldi bir pariypaykar malaksiymo yigit Kim, bani odamda andoq bo‘lmamish paydo yigit. Oti sarkash, to‘ni zarkash, hus ni dilkash, nutqi xush, Ko‘rmaduk bu nav’ mahvash chobuku ra’no yigit. Ishqida ko‘zu ko‘ngulning bir-biridin rashki bor, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 57 Olloh-Olloh, bo‘lur ermish muncha ham zebo yigit. Zorlig‘lar birla o‘lmay t opmag‘umdur xud visol, Ne uchunkim men qari quldurmen, ul mirzo yigit. Yo‘lida yuz ming kuhanpir o‘ lsa, qilmas iltifot, Kimsa ko‘rganmu ekin bu nav’ beparvo yigit. Yo‘lung uzra ham gadomen, ham qari, ham xasta hol, Bir boqib o‘t holima husnung zakoti, o yigit. Dayr piri mazhabin tutmay, musulmonlar, netay, Olg‘an o‘lsa naqdi iymonimni bir tarso yigit. Bosh oqardi, sabza xatlar tarki tutsam yaxshiroq Kim, xush ermastur yigitlar bazmida, illo yigit. Ey Navoiy, qarib o‘zni solmakim, aylar seni Bir qadah may birla ul s ho‘xi qadahpaymo yigit. 81 Mast chiqti yana ul qotili bebok yigit, Chok aylarga ko‘ngullar yoqasi chok yigit. Aql pirini fano dayrida rasvo qildi, Kim ko‘rubtur bu sifat zolimu bebok yigit. Yetti iqlimda ofat yigitimcha ermas, Quyoshidin yasasa bu yetti aflok yigit. Gah qilur zulmu gahe qatl havas kim ko‘rmish Qotilu zolim aro buyla havasnok yigit. Poklik pardasida tutsun ani izidi pok Kim, erur asru yuzi poku o‘zi pok yigit. Qariding, o‘zni qarilar sari solkim, yarashur Kirsa cholok yigit bazmig‘a cholok yigit. Ey Navoiy, yigiting nazm inga mayl etti, sevun Kim, nasib o‘ldi sanga sohibi idrok yigit. 82 Yana soldi hajr ham tan, ham ko‘ngul, ham jong‘a o‘t, Soldi o‘t hijron manga, yo rabki, sol hijrong‘a o‘t. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 58 Aytqay kiymish junun mulk i shahi zarkash libos Ko‘rgan el, bu nav’kim tush mish meni uryong‘a o‘t. Go‘yiyo bo‘ldi quyun g‘am dashtida eskan samum, Yo‘qsa tushti men kebi majnuni sargardong‘a o‘t. Manziling erdi ko‘zu ko‘nglu m, vale sen borg‘ali Muni su qildi xarobu tushti ul vayrong‘a o‘t. Men dag‘i kuymay qutulmoq, ey ko‘ngul, mumkin emas, Buylakim soldi damim g‘am dashtida har yong‘a o‘t. Dudi ohim dosh dudidekmu ravzandin chiqar, Yo solibtur furqating bu kulbayi ahzong‘a o‘t. Gar manga o‘t soldi davron hajridin, bas ayb emas, Men dag‘i solsam damodam oh ila davrong‘a o‘t. Ne uchun ashjordin yig‘mish o‘tun, ey bog‘bon, Otashin guldin agar urma s falak bo‘stong‘a o‘t. Ey Navoiy, tan qolib jonimni olib bordi yor, Soldi ul borg‘ang‘a o‘t, hijron vale qolg‘ang‘a o‘t. 83 Vahki, hajrinda jahon bo‘ ldi ko‘zumga zulumot Kim, borur yayqalibu qaytmas ul obi hayot. Zulfi ollinda binafshaki, boshin soldi quyi, Ani ko‘rmakka hamono munga moni’dur uyot. Harakat qilsa labing tuz to‘kulub shahd oqar, Tuzluq el ko‘p, biri yo‘q sen kebi shirinharakot, Terlagan la’li gulob ichramudur gul bargi Yo‘qsa usruk ko‘zmu soldi araq ichra nabot. Ko‘nglum ul gulga qilib mayl, fig‘onkim, bulbul Oriyat istadimu bermadi bir lahza qanot. Bu chaman ichra xazon sarsaridin sarv kebi, G‘ami yo‘q tuzluk ila kimki shior etti sabot. Ko‘r Navoiyniki ko‘ngli uyidur butlar ila Uyla butxonaki, anda to‘ladur lotu manot. 84 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 59 Ey nasimi subh, ahvolim diloromimg‘a ayt. Zulfi sunbul, yuzi gul, sarvi gulandomimg‘a ayt. Buki la’li hasratidin qon yutarmen dam-badam, Bazmi aysh ichra labolab bodaoshomimg‘a ayt. Kom talxu boda zahru as hk rangin bo‘lg‘anin, La’li shirin, lafzi rangin, sho‘xi xudkomimg‘a ayt. Shomi hijron ro‘zgoring tiyra nevchun qildi deb, So‘rmag‘il mendin bu so‘zni, su bhi yo‘q shomimg‘a ayt, Ul pariy hajrida nangu nomkim, tark ayladim, Ko‘ngul otlig‘ hajr vodiysida badnomimg‘a ayt. Ey karomatgo‘y, ishim og‘ozi xud isyon edi, Sham’i rahmat partavi ye tkaymu anjomimg‘a, ayt. Yo‘q Navoiy bedil oromi g‘am ichra, ey rafiq, Holini zinhorkim, ko‘rsang diloromimg‘a ayt. 85 Xirmani ruxsorig‘a solm ish mayi gulnori o‘t, Uylakim, gul xirmanig‘a otashin ruxsori o‘t. Hajr shomi g‘am sipohin, ko‘rki, ko‘nglum dashtida Ne yoqibdurlar cherig tush gan kebi har sori o‘t. O‘t agar itsa jahondin, ohim o‘lsa, g‘am emas, Yetkuray bir damda yuz avvalg‘i o‘t miqdori o‘t. Gar harorat mujibi ermas chuchukluk, bas nedur Har zamon jonimg‘a solmoq la’li shirinkori o‘t. Fo‘tayi zarbaft emas ul sho‘xi ra’no boshida Kim, ayon qildi uzori tobidin dastori o‘t. May batining ko‘r nishotafzolig‘in huzn ahlig‘a Kim, sochar suhbatni garm aylar uchun minqori o‘t. Gar Navoiy o‘xshatur ko‘kni tutunga, ayb emas, Chun bulutqa urmish aning ohi otashbori o‘t. 86 Lolazor ermaski, ohimdin jahong‘a tushti o‘t, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 60 Yo‘q shafaqkim, bir qiroqd in osmong‘a tushti o‘t. Dedilar: el xonumonin o‘rtar ul ruxsor o‘ti, Bu so‘z eshitkach, meni be xonumong‘a tushti o‘t. Orazingning lam’asi kuydurdi sabrim xaylini, Barqi ofat chaqilib ul korvong‘a tushti o‘t. O‘qlaring ko‘nglumga tushkach kuydi ham ko‘z, ham badan Kim, kuyar o‘lu qurug‘ chun naysitong‘a tushti o‘t. Sovurub gul xonumoninmu quyun rangin ekin, Yo falak bedodidin sarvi ravong‘a tushti o‘t. Kuydum ul damkim, yuz oc hding xalqni kuydurgali, Elga o‘t solding vale, men notavong‘a tushti o‘t. Ey Navoiy, bilk i ohe chekmisham beixtiyor, Desalarkim, beshayi Mozandarong‘a tushti o‘t. 87 Voykim, dushmandek o‘ldi ahdidin begona do‘st, Dushmanim o‘ltursa, ahd ettim ki, tutmay yona do‘st. Sog‘arimda zahru sahro uzra po‘yam shiddatin Bilmas ulkim, bor anga hamkosavu hamxona do‘st. Jon qushi o‘rtandi sevgach yorning o‘tlug‘ yuzin, Naylagay kuymay, chu bo‘lg‘ay sham’ ila parvona do‘st. Vodiyi hijronda ag‘yorig ‘a yor o‘ldum, ne tong Gar bo‘lur g‘uli biyoboniy bila devona do‘st. Do‘stluq jonondin istarmen, manga olam eli Dushmani jon bo‘lsa bo‘ls un, bor esa jonona do‘st. Ahli din paymonshikandur, qilsa bo‘lmas do‘stluq, Bas manga mug‘ dayrida ulkim, tutar paymona, do‘st. Zulfig‘a tushsa Navoiy xoli shavqidin ne tong, Domdin yo‘q chorasi har qushki, bo‘lg‘ay dona do‘st. 88 Bosh qo‘yarmen kup ayog‘inda may ichsam payvast, Qani mug‘ dayrida mende k yana bir bodaparast. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 61 Hajridin toki ko‘ngul si ndi oqar turmay qon, Shishadekkim, to‘kulur bodasi chun topti shikast. Din havas aylasam, o‘lturma ngiz, ey mug‘bachalar Kim, burun tavba ushatqan kuni bo‘lmishmen mast. Menu mayxonaki soqiyu mug‘anniy qilmish Chang zulfiyu tarab, sog‘ariy birla pobast. Joh bazmi aro sarkashlik ila topma g‘urur Kim, bo‘lur buyla biyiklar yana bir jom ila past. Yo‘q harifeki, fano dash tida qo‘llar tutushib, Bo‘lsa yo‘l qat’ida hampoy mangavu hamdast. Meni usruk ko‘rubon jomim ushatma, ey shayx Kim, bu yanglig‘ meni mast etgan erur jomi alast. Sayldin tomg‘a nishast o‘lg‘anidek, dayr ichra Boda saylobidin o‘ldi me ni vayrong‘a nishast. G‘arqi may bo‘ldi Navoiyu erur uyla zaif Kim, surohiy qilidin sols a bo‘lur bo‘g‘zig‘a shast. SYe HARFINING SAMIN GA VHARLARINING SAMA RASI «G‘AROYIB»DIN 89 Qachonki ul buti shirin kalom qildi hadis, Xavose sharbati yuhyil-izom qildi hadis. Masih dam ura olmas anga uruj tuni, Magar bizing mahi ulvi y xirom qildi hadis. Qayonki yozdi hadis, o‘ldi sayd el go‘yo Nuqtani dona, xututini dom qildi hadis. Labidin ayru tushub so‘g uchun kitobatdin, Ne tong, libosin agar mushkfom qildi hadis. Chibinni shahd nechukki m yig‘ar, takallumdin Ramidalarni nafas ichra rom qildi hadis. Zihe takallumi mu’jiznizomkim, kelgach, Arab fasihlarig‘a harom qildi hadis. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 62 Ulusni tutti Navoiy so‘zi aning birla, Magar Rasuli alayhissalom qildi hadis. 90 Nutqi jon bermak qilur ul la’li xandon birla bahs, Rost Isodekki qilg‘ay obi hayvon birla bahs. Yor derkim, bahs qil ernim bilakim, ne uchun Ko‘nglung olib qa sdi jon etti qilay jon birla bahs. Ey ko‘ngul, gar aql etar man’i jununim ne jadal, Ayb erurkim, ahli donish qilsa nodon birla bahs. Jonni jonon gar tilar, billahki, minnat jong‘adur, Har nechuk hukm etsa, tegmas jong‘a jonon birla bahs. Nosiho, qilma jadal, ayr il kiyiklardin debon, Olimi shahr etmagay g‘uli biyobon birla bahs. Faqr ko‘yida musallam tu t ne qilsang istimo’, Orif ermas har kishikim qilsa irfon birla bahs. Ey Navoiy, har nechuk zulm etsa, chek, dam urmag‘il Kim, gado haddi emas hech ishda sulton birla bahs. 91 Mening jununuma gar ul pariy erur bois, Halokima qad ila paykari erur bois. Dema nedin kuyasenkim, aning yuzu labidin Bu ishga shu’la bila ahgari erur bois. Ko‘ngul qushi tunu kun mulki boxtar sari Havo qilurg‘a mahi xovariy erur bois. Mangaki, g‘amzasidin o‘ lmisham, hayoti abad Xayolig‘a labi jonparvari erur bois. Chamanda bulbul etar shavq nuktasin takror Ki, gul varaqlarining daftari erur bois. Ul oy firoqida ashkim oqarg‘a shomu sahar, Tulu’i Zuhra bila Mushtariy erur bois. Ko‘ngulni choku bag‘irni shikof istarima Aning qilichi bila xanjari erur bois. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 63 Hamesha dayr ichida bo‘lmog‘img‘a mug‘bachalar Karashmasiyu fano sog‘ari erur bois. Navoiy o‘lmasig‘a ozimi Iroqu Hijoz Magar nazohati mulki Hiriy erur bois. JIM HARFINING JAMILALARINING JILVASI «G‘AROYIB»DIN 92 Buzug‘ ko‘ngulga fano bo‘lsa kom, cheksun ranj Ki, ranj chekmasa hargiz muyassar o‘lmas ganj. Agar kishiga chekib ranj, ganj bo‘ldi nasib, Desa bu ganjni asray, yo‘q andin ortuq ranj. Kishiki naqdini vazn ay labon qilur madfun, Bu g‘ussasanjdur, olg‘an kishi-farog‘atsanj. Yilon kebi, ne ajab, ganj asrag‘an kishining Hamesha komida gar zahr erur, tanida shikanj. Zamona johi uchun har g‘ululayi tashvish, Ki, kelsa ko‘nglung uyini anga qilursen xanj. Desangki, fard o‘lay eldi n ko‘ngulni xoliy tut Ki, toq derlar agar xanj sari etsang lanj. Boshi quyidurur ozoda savsan ollinda, Chu nargis o‘ldi chaman maxzanida naqd-ul-fanj. Tariq kebi so‘yulur talxkomliq birla, Tarig‘ tarig‘ki, yig‘is hturdi oltunin noranj. Itur ko‘ngul haramidin xavotir asnomin, Navoiy, o‘lsa maqoming Madina, gar Afranj. 93 Ey gadoyingning gadoyi ba rcha ahli taxtu toj, Kim, gadoyingdur, anga yo‘q taxt ila toj ehtiyoj, Ko‘zlaring oz jurm uchu n qilsa itob ermas ajab, Bor muayyankim, bo‘lur bemorlar nozuk mizoj. Gar sanavbar tuzmamish sa rving xilofin ko‘nglida, Yel chinor ilgi bila nevchun urar yuziga koj. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 64 Eyki, ko‘nglumni buzub, dersen, xayolimni chiqar, Hech kim vayronadin ganj istamas hargiz xiroj. Sen jafo qilg‘ach, ko‘ngul jon birla tarkim tuttilar, Bo‘lsa shah zolim, el ic hra zulmg‘a ermish rivoj. Hajrdin dod istadim, dedi ng, sabur o‘l voy kim Toza dog‘img‘a yonar o‘t birla aylarsen iloj. Chun fano gardi yopar, ne sud, taxti johinga, Ko‘kning anjumdin mukalla l atlasin qilsang duvoj. To gadoyingdur Navoiy ta xt ila toj istamas, Ey gadoyingning gadoyi ba rcha ahli taxtu toj. 94 Charx izing gardiga qildi kavkabi sayyor xarj, Javhar olmoqg‘a g‘aniy qilg‘an kebi dinor xarj. Soyiru sobit nisoring q ilsa tong yo‘qkim, bo‘lur Kechqurun shoh o‘lsa mehmon, kimsaga bisyor xarj. Naqdi rahmat xarjing etsa ha q, ne tong, ulkim topar, Sen kebi mahbubi vaslin , aylagay nochor xarj. Fosh etib naqdi shafoat qilding ummatni xalos, Aylagandek naqdini topqan qiziq bozor xarj. Bahri rahmatdinki, topting, xalq uza bir qatra bas, Garchi teng avlodur etmak daxl ila izhor xarj. Mag‘firat ganji sanga tamlik erur, moni’ emas, Aylasang isyoni ko‘p ummatqa har miqdor xarj. Sen kimu na’tin demak, til asrag‘il ko‘p nuktadin, Ey Navoiy, ma’rifatni qilma har ne bor xarj. 95 Mayi la’ling erur jon birla mamzuj, Yo‘q ersa obi hayvon birla mamzuj. Jigargundur sirishkim, negakim bor Bag‘ir bu ashki g‘alton birla mamzuj. Jahonni buzdi ashkim oh ilankim, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 65 Erur sarsar bu to‘fon birla mamzuj. Qo‘shuldi ko‘zlarimning ashki vahm et Ki, Qulzum bo‘ldi Ummon birla mamzuj. Ko‘ngul qon bo‘ldiyu ishqing o‘tidin Bu qon mahlul paykon birla mamzuj. Yuziga tushti zulf aylang nazzora Ki, bo‘ldi kufr iymon birla mamzuj. Manga har mayki, tutti soqiyi davr, Burun qildi ani qon birla mamzuj. Mayi vasl istama ko‘p, ey ko‘ngulkim, Erur ul zahri hijron birla mamzuj. Navoiy suri mota m bo‘ldikim, bor Surudi ayshi afg‘on birla mamzuj. ChIM HARFINING ChOBUK LARINING ChYeHRAGUShO YLIG‘I «G‘AROYIB»DIN 96 Ko‘ngullar nolasi zulfung kamandin nogahon ko‘rgach, Erur andoqki, qushlar qich qirishqaylar yilon ko‘rgach Ko‘ngul chokin ko‘zumda ashki rangin elga fosh etti, Balig‘ zaxmini fahm aylarlar el daryoda qon ko‘rgach. Ko‘zum qon yosh to‘kar, netib ko‘ngul zaxmin yashuraykim, Toparlar yerda zaxmin sayd qonidin nishon ko‘rgach. Bo‘yolg‘an qon aro jon pardas i yetkach g‘ami hajring, Ko‘ngul bog‘ida bargedurki, ol o‘lmish, xazon ko‘rgach. Xadangging zaxmi ichindin balolarni yug‘an yoshim, Erur tifleki, olg‘ay qush bolasin oshyon ko‘rgach. Ko‘ngullar naqdini toroj etarga yopmog‘ing burqa’ Aningdekdurki, yuz bog‘lar qaraqchi korvon ko‘rgach. Yuzin zulf ichra to ko‘rdum o‘lub vaslig‘a yetmasmen, G‘alat ermish yuz urmoq, k echa o‘tni har qayon ko‘rgach. Erur chun olam ichra joh foniy, yaxshi ot boqiy, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 66 Bas el komin ravo ayla o‘zungni komron ko‘rgach. Navoiy, xurdai nazmingni andoq aylading tahrir Ki, sochqan xurda boshing uzra shohi xurdad on ko‘rgach. 97 Jamolin vasf etarmen hamdamim ul gul’uzor o‘lg‘ach, Quruq shox uylakim zohir qilur gullar, bahor o‘lg‘ach. Qoshin ko‘rgach hasaddin istara m el ko‘zi bog‘lang‘ay, Nechukkim ko‘z tutarlar el yangi oy oshkor o‘lg‘ach. Junun ermas kiyiklar suhbati dermen manga shoyad, Bir o‘q tekkay g‘alat, ul qo shi yo garmshikor o‘lg‘ach. Havas ishq aylagan ozoda, kechqil bu xayolingdin Ki, chiqmas bu tikan ko‘nglun gda nogah ustuvor o‘lg‘ach. Deyolmas dard ila ittim, vale bilgilki, chekmishmen, Bir ohe barcha olam g‘ussa dudi birla tor o‘lg‘ach. Qilib man’i jununum ul pa riy ko‘yiga yuzlangan So‘zi hashv erkanin fahm aylagay, beixtiyor o‘lg‘ach. Qani Hotam, qani Qorun, qani Jamshidu Afridun? Bas ehson qil sanga gardundi n adno e’tibor o‘lg‘ach. G‘ururi jahl jomi birla mast o‘lmaki, o‘lmakdur, Maozallah, bu mayg‘a charx davridin xumor o‘lg‘ach. Navoiy sham’dek yig‘lab, ku yub holimni sharh aylay, Ul oy bazmida bir tun rost oshiqlarg‘a bor o‘lg‘ach. 98 Husni ortar yuzda zulfin anbar afshon aylagach, Sham’ ravshanroq bo‘lur to rin parishon aylagach. Yuzni gullardin b ezabmu bizni qurbon aylading, Yo yuzungga tegdi qonlar bizni qurbon aylagach? Tiyg‘ ila paykonlaring yetti ko‘ ngul bo‘lg‘och xarob, Suv quyub tuxm ekting, ul kishvarni vayron aylagach. Qon emaskim yopti gulgun hulla jannat xozini, Ishq maqtulin shahid aylarda uryon aylagach. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 67 Oshkor aylab yuzin ko‘z umni hayron ayladi, Yoshurun oldi ko‘ngul ko‘ zumni hayron aylagach. Jong‘a qo‘yg‘ach naqdi ishqi ng qildi ko‘nglumni halok, O‘lturur mahramni sulton ganj pinhon aylagach. Ey Navoiy, ishq agar ko‘n glungni majruh etmadi, Bas nedurkim, qon kelur og‘zingdin afg‘on aylagach?! 99 Yetishsa ishq aro yuz mehnatu balo, qadah ich, Nafas-nafas quyubon may to‘la-to‘la qadah ich. Mukaddar o‘lsa zamiring zamona mehnatidin, Agar desang, beray ul ko‘zguga jilo, qadah ich. Nishot bazmida soqiyi mohvash sarxush Bosh ursa dag‘i ayog‘ tutsa, qo‘l sola qadah ich. Jahon ishida boqib xalq ibtilolarig‘a, Alardek istamasang o‘zni mubtalo, qadah ich. Desang xalou-maloda bo‘lay nishot bila, Agar malo, qadah ichqil, vagar xalo, qadah ich. Riyo ichinda nekim hosil etting, ey zohid, Desang xalos o‘lay, et ra hnu hosilo, qadah ich. Sangaki dayr elining sh ohisen, Navoiy, agar Yo‘luqsa dayrda maxmur, urub salo, qadah ich. 100 Faqr ahlig‘a podsho muhtoj, O‘ylakim shohg‘a gado muhtoj. Yorg‘a bilgach ehtiyojimni, Bo‘lmadim kimsaga yana muhtoj. Ishtiyoqim ko‘p, ehtiyojim ham, Anga mushtoqmen va yo muhtoj. Yo‘q gadolig‘da ixtiyorimkim, Tengri qilmish meni sanga muhtoj. Ko‘yiga kirganimda tavsan edim, Lek bo‘ldum tura-tura muhtoj. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 68 Tengri razzoq keldi ro‘ziy uchun Aylama o‘zni xalq aro muhtoj. Benavodur Navoiy ollingda, Tong emas, bo‘lsa benavo muhtoj. HYe HARFINING HAROMIYLARI HUSNOROYLIG‘I «G‘AROYIB»DIN 101 Zihe tiling ana afsah takallumida fasih, Sen amlah o‘ldung, agar dilrabolar o‘ldi malih. Tulu’i subhi saodat yu zung sabohatidin, Zihe kamoli sabohat, zihe jamoli sabih. Xamiri moyayi jismingdin ortqanni qazo, Iki badanda qilib ruh atadi Xizru Masih. Falakni chok qilib o‘tganingda gar ba’zi Tavahhum ayladi, shaqqul-qamarda bo‘ldi sarih. Qadam quyosh uza qo‘ydung uruj shomi ne tong, Kafingni gar yadi bayzog‘a qilsalar tarjih. Erur kalomekim, anda hurufi illat yo‘q, Qayu hadiski, sendin bayong‘a keldi sahih. Emas Navoiyu madhing de makka had, basdur Anga bu qadrki, modihl aringg‘a bo‘lsa madih. 102 Badang‘a kelmadi to azmi ko‘yung ayladi ruh Ki, ruh shaxsini ul g‘amza ayladi majruh. Hayotbaxsh esa ul hur aksidin boda, Mahalli hayrat emas, hur aksidindur ruh. Qizardi lolavu sarg‘ard i subh xijlatdin, Bu lolalarki, uzoringda ochti jomi sabuh. Vafog‘a va’da qiliptur de b o‘tma, ey qosid, Xudoy uchun manga kayfiyatin degil mashruh. Hayot yor visolidur, ey ko‘ngul, yo‘q esa, Seni firoqda farz ay layinki, bo‘ldung Ruh. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 69 Buyurma tavba yana, nosihoki, mug‘bachalar Havosi qildi meni tavba tavbasida nasuh. Fig‘onki, tiyra ko‘ngul kunjida nihon rozim Piyola sha’sha’sidin el ichra topti vuzuh. Baso kishiki, ishi masjid ichra band o‘ldi, Chu ochti dayri fano eshigin yetishti futuh. Navoiyo, nedin ul g‘amza tiyg‘ tortibdur, Gar istamaski, ko‘ngul saydin aylagay mazbuh. 103 Ko‘ngulni mug‘bacha oldi mug‘ona tut aqdoh Ki, yo‘q saloh ila bo‘lmog‘liq emdi bizga saloh. Bir oy firoqida bexudlug‘ istaram to‘la tut, Agar qilib esang aflok jirmidin aqdoh. Halol bo‘ldi xaroboti ishq ahlig‘a may, Tutarbiz ahli vara’, kimki ani tutsa muboh. Hayotbaxsh labing ruh emishtuk, ey soqiy, Magarki vovini i’lol etib qilibsen roh. Yo‘q ersa jismda ul hosil aylagan qondin, Hakim ne uchun ajzosini dedi arvoh. Saboh maykada bog‘lig‘d uru xumorim tund, Taajjub etmang, agar zikrim o‘lsa, yo fattoh. Ne erdi maykada g‘avg‘ osi, raz qizin go‘yo Bu shom qildi Navoiyg‘a piri dayr nikoh. 104 Nega ko‘rguzdi sovug‘ ohu sarig‘ ruxsor subh, Gar nihoniy mehridin mendek emas bemor subh. Gar havoyiy bo‘lmasa men telba yanglig‘, bas nedur, Ko‘nglakin chok aylabon t og‘ uzra majnunvor subh. Mehridin mendek nihoniy toza dog‘i bo‘lmasa, Yuzda nevchun kavkabi ashkin qilur izhor subh. Dema shingarfiy bulut har yon erur qonlig‘ momuq, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 70 Toza dog‘idin erur mendek magar xunbor subh. G‘am tuni ohim sharoridin tutashti ko‘kka o‘t Kim, aning otin qo‘yup tur gunbadi davvor subh. Kun shuoiy xatlari ermaski tutmish motamim, Yuzni anjum tirnog‘i birla qilib afgor subh. Soqiyo, tutqil sabuhiy bo dakim, bu dayrdin, Biz ketib bu nav’ toli’ bo‘lg‘usi bisyor subh. Ey Navoiy, istasang bar gu navo bu bog‘ aro, Guldek o‘l roki’ kecha, bulbul kebi bedor subh. 105 Ro‘zavu gul yettiyu ichmas ul oy gulgun qadah, Ne ko‘ngul xushluq bila to rtay meni mahzun qadah. Yo meni mahrumg‘a xunobayi hijron berib, O‘zga mahramlar bila ul oy chekar gulgun qadah. Bore har taqdir ilakim, bor meni labtashnag‘a Tutmas ermish zahri g‘amdi n o‘zga dahri dun qadah. Soqiyo, bu g‘ussa daf’i mastu bexudlug‘durur, Tut shafaqgun may to‘la gar xud erur gardun qadah. Ro‘za oyin ko‘rmay ilgingdin qadahni solmag‘il, Lek ol bayram hiloli ha m ko‘rungan tun qadah. Jom erur men telbaga qon lig‘ ko‘zumning kosasi, Lolalar sahroda bas, gar istasa Majnun qadah. Chun fano dayrig‘a kirdim bo da tut, ey piri dayr, Zarf xoh eski safol o‘ls un, vagar oltun qadah. Yuz qadah qilg‘il murassa’kim chekarsen jomi marg, Hech kim xud topmadi Ja mshiddin afzun qadah. Ey Navoiy, bizni yod et kaymu barqandon kuni Ichsa jomi Jam tilab s oniyi Afridun qadah. 106 Ey manga jonbaxsh gulbargi taringdin toza ruh, Toza-toza har biri sha vqin solib ovoza ruh. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 71 Ruhi mahz ul tozavu tar sarvi ra’nodek qading, Ne ajab bo‘lsa ravon bo‘lg‘anda elga toza ruh. Ko‘yi gardidin o‘lug jon to psa tong yo‘q, negakim Tufrog‘ o‘ldi ko‘yida be haddu beandoza ruh. Bo‘lg‘usi jonon kebi bo‘lsa mujassam suvrati, Hulla kiysa surtubon jannat gulidin g‘oza ruh. Chiqti jondin paykar aylab nozu husn izhor etib, Zor ul paykarga jon, vo la bu husnu noza ruh. Shavq tiyg‘i birla solik aylasa ko‘nglini chok, Fayz shahristoni sayrig‘a topar darvoza ruh. Ey Navoiy, shukrkim, yo‘ l topti jonon ko‘yiga Hajr shomi zulmatida yo‘lni oza-oza ruh. XYe HARFINING XO‘BLARINING XIROMI «G‘AROYIB»DIN 107 Gadoyi faqr ila so‘z ayta olmas podsho gustox, Shah ollinda nechukkim, dam ura olmas gado gustox. Ne quvvat birla shah gustox so‘zlashgay aning birla Ki, vahm etgay boshig‘a soya solmoqtin humo gustox. Uruj istar esang bu dayr ichinda foniy o‘lg‘ilkim, Malak uzra qadam bosib o‘tar ahli fano gustox. Balo ichra dalir urma qada m to oshiq o‘lmay sen, Samandar bo‘lmag‘uncha kirsa bo‘lmas o‘t aro gustox. Ne muhriq vodiy ermish is hq ko‘yi dashtikim, ul yon O‘ta olmas samum o‘lmoq harosidin sabo gustox. Shujoat birla kirmak kulbayi faqr ichra bo‘lmaskim, Bu vayronni qila olmas vatan har ajdaho gustox. Chu topmas har nekim, taqdi rdur, bu dayr aro tag‘yir, Adab ermasdurur qilmoq har ishni muddao gustox. Ne nozuk xo‘yi bor ul dilr aboningkim, niyoz ahli, Shikoyatqa ne yetgaykim, de olmaslar duo gustox. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 72 Navoiy ishq istig‘nosini to angladi vahkim, Qila olmas fig‘on forig ‘, cheka olmas navo gustox. 108 Bahor sensiz o‘luptur manga ajab do‘zax, Qizil gul anda o‘tu oq shukufalardur yax. Bahor sensiz agar do‘zax o‘lsa tong ermas, Bihisht ichinda liqo bo‘lmasa erur do‘zax. Xayoli xayli ko‘zumga kelurgadur go‘yo, Yuzumki yo‘l-yo‘l o‘luptur sirishkdin rax-rax. G‘arib kelmadi shirin la bingg‘a achchig‘ so‘z, Emas g‘arib chuchuk meva bo‘lsa xasta talx. Ko‘ngul fano kunjidin zo‘r bozu istarkim, Vujud panjasini anglamish bag‘oyat shax. Navoiy egni yalangdur demangki, bordur anga Fano hasiri, balo xorasi nasij ila nax. Magar shah ashhabi ollinda payk bo‘ldi sipehr Ki, qilmish o‘n kechalik oyni egnida nochax. 109 Tong emastur, bo‘lsa har sa rvi pariyruxsor sho‘x, Lek erur sarvi pariyro‘yum mening bisyor sho‘x. Gar mening sho‘xi sitam korim pariyzod o‘lmasa, Mumkin ermas odamiy bo‘lmog‘lig‘ ul miqdor sho‘x. Turmasa qon bu kecha ko‘ksum shikofidin ne tong Kim, erur ko‘nglumga kirgan chobuki ayyor sho‘x. Vah, ne tong har lahza be toqatlig‘imkim, dilbarim Bovujudi husn, ham shirin erur, ham bor sho‘x. To yetishgay jong‘a yetkurga n ko‘ngulga yuz balo, Shukr etarmenkim, nasib o‘lmish manga dildor sho‘x. Sho‘xlardin tuz qadam qo‘ymoq chu kelmas, voqif o‘l Kim, sitamgar chobukedur charxi kajraftor sho‘x. Gar desangkim jong‘a yetmay har zamon bir javrdin, Ey Navoiy, pand eshit, yor istama bisyor sho‘x. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 73 110 Vahki, hijron sharbatidin bizga bo‘ldi kom talx, Har kishi zahr ichsa bo‘lg‘ ay kom anga nokom talx. Hajr yetsa may bila dedim ovung‘aymen, valek Yorsiz bor ermish ichmak bodayi gulfom talx. Shomi hajrimdin ne ogah ulki hijron tunlari Tongg‘a tegru to‘kmadi sho‘robani bir shom talx. Sharbati sabr otini tutmangki, bir oy hajridin, Og‘zima hayvon zulolin aylamish ayyom talx. Og‘zidin achchig‘ so ‘z aytib zohir etsa zahri chashm, Ayb emastur pista sho‘ru tong emas bodom talx. Jomi hijron chekkali bildimki, javring sa’b emas, May necha talx o‘lsa, ko ‘rmas ani zahroshom talx. Nosabur o‘lmas ko‘ngulga yetsa xunobi firoq, Ne uchunkim talx may ichkandin o‘lmas jom talx. Umr shahdi bas chuchukd ur, lekin oxir qilmasa Marg zahri birla ani dahri nofarjom talx. Vasl jomidin Navoiy elga bo‘ldi bahra no‘sh, Vahki, hijron sharbatidin bizga bo‘ldi kom talx. 111 Soldi bir oydin ayru me ni ibtilog‘a charx, Qoldeg o‘z oyi hajrida mendek balog‘a charx. Gar xonumonim istamas erdi qora, nedin Qildi asir ul ko‘zi, qoshi qarog‘a charx. Farhod birla Vomiqu Ma jnun chiqib edi, Soldi meni alar avazi deb arog‘a charx. Ul ne quyoshdururki bajuz sadqa aylamak, Topmas anga o‘zin necha qilsa marog‘a charx. Ne revu makr erurki kirib ishq yo‘lidin, Bechora qildi saltanat ahlin gadog‘a charx. G‘am shomi bordi ul quyosh andoqki gardini Topmas tilab o‘kush ko‘z ila to‘tiyog‘a charx. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 74 May tutki, foniy o‘ldi falakdin base bino, Hargiz xalal yeturmadi dayri fanog‘a charx. Ahli vafo yo‘q ersa, ne tong, charx javfida Hargiz chu mayl qilmadi rasmi vafog‘a charx. Taqdirdin ne kelsa, Navoiy, itoat et Kim, sen kebi zabun erur amri qazog‘a charx. 112 Xonaqahda halqayi zikr ichr a g‘avg‘o qildi shayx, Ahli dillar naqdi avqotini yag‘mo qildi shayx. Ul biri dom erdi, bu bir dona el saydi uchun, Har qachonkim azmi tasbih u musallo qildi shayx. Yo xayoli bang yoxud xonaqah fikri edi, Har karomotu maqomoteki ifsho qildi shayx. Kaf sochib, faryod etib, sekrib, parivashlarni sayd. Qilg‘ali, devonalig‘lar oshkoro qildi shayx. To‘q chiqib xilvatdin, o‘zni ro‘za deb, juhholdin Asru ko‘p nodonni o‘z tavrig‘a shaydo qildi shayx. Bovujudi masxu nodonlig‘ murid aylar uchun Ko‘p o‘zidin masxu nodonrog‘ni paydo qildi shayx. Dayr pirining muridimenki fayzi om erur, Xonaqahda fayzi om eldin tamanno qildi shayx. Dayr aro tindi qulog‘im, r ohibo, zikring baxayr Kim, sahar zikr ayturida ko‘p alolo qildi shayx. Ey Navoiy, xirqasin be rdi, karomat ayladi Kim, manga tartib vajhi rahni sahbo qildi shayx. 113 Sochingki har taraf ayirdi bir muanbar shox, Hayot gulshanining sunbulidurur har shox. Boshingdin ayrilibon sh ox-shox kim ko‘rmish Bu nav’ sunbuli tar bo ‘lg‘anin sarosar shox. Yashil to‘nu iki yeng birl a qomating ul sarv Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 75 Ki, ikki yonidin ayrilm ish ikki axzar shox. Qading xiromida ilging jafosi o‘ksumadi, G‘arib naxlki, doyim anga berur bar shox. Labingki, bodayi la’l andin oqti mast o‘lg‘ach Erur mushobihi marjonu anda ahmar shox. Qadi hayotim erur, ursa toshu tortsa tiyg‘, Bu naxldin xush erur gar samardurur, gar shox. Chu yog‘di toshi Navoiyg‘a ko‘p shikast o‘ldi, Quruq yig‘ochqa yog‘ib jola sindi aksar shox. DOL HARFINING DILOROMLARININ G DAVRONI «G‘AROYIB»DIN 114 Odamki, bashar nasli silkiga erur payvand, Suvratda sanga volid, ma’noda sanga farzand. Yusufki, jamol ichra ma’dum edi monandi, Topmadi malohatda husnini sanga monand. Iso damidin o‘lgankim, ruh topar erdi, Bilgachki, topar dining, jon topti bo‘lub xursand. Davron chamanidin sen ul lahzaki, chiqding, gul Tirnog‘lar ila qildi ruxsorini yuz parkand. Shahlarg‘a gado andoqkim keldi bukun muhtoj, Tongla bo‘lubon shahlar ehsoniga hojatmand. Gesu sanga bo‘lmishdur chun silsilayi maqsud, Majnunung erur jonlar, qil silsila birlan band. Shakkarga uzubatda nu tqung ne ajab kulsa Kim, erninga esh bo‘lmish axloq aro shakkarxand. Yo‘q bo‘ldi kalomingdin asfori samo barcha Asfori samoviydin bo‘lg‘an kebi yo‘q pojand. Ne kelsa Navoiyg‘a sendin yuz evurmaskim, Ul zarra durur, sen mehr, ul bandavu sen xovand. 115 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 76 Sen o‘z xulqungni tuzgil, bo‘lm a el axloqidin xursand, Kishiga chun kishi farzandi hargiz bo‘lmadi farzand. Zamon ahlidin o‘z payvand, agar desang birov birla Qilay payvand bore, qilmag ‘il noahl ila payvand. Qo‘ngul komini qo‘y, gar xud mening devona ko‘nglumni Toparsen uyla yuz parkandu sol har itga bir parkand. Eshitmay xalq pandin, turfa kim pand elga ham dersen, Qila olsang, eshitgil pand, se n kim, elga bermak pand. Bu foniy dayr aro gar shohlig‘ istar esang, bo‘lg‘il G‘adolig‘ nonig‘a xursandu bo‘lma shahg‘a hojatmand. Bo‘lub nafsingg‘a tobi’, band etarsen tushsa dushmanni, Senga yo‘q nafsdek dushman qila olsang ani qil band. Shakarlablar tabassum qilg‘a nin ko‘rgach ko ‘ngul berma Ki, bedillarni achchig‘ yig‘ latur oxir bu shakkarxand. Jahon lazzotini shirin ko ‘rarsen, lek bandingdur, Giriftor o‘lma, voqif bo‘lki, qaydu qand erur monand. Ko‘nguldin jahl ranji dof ii gar istasang bordur, Navoiy bog‘i nazmi shakka ristonida ul gulqand. 116 Yop ul yuz oyinasin ch eksam ohi dardolud, Bu vajhdinki, qilur mayl xo‘blar sari dud. Jahonki, ohim ila tiyradur emas mumkin, Bu shom daf’i yuzung subhi bo‘lmayin mavjud. Yuzungda har saridin egma qosh erur yoxud But ollida iki hindug‘a voqi’ o‘ldi sujud. May ichti deb meni yozg‘urmang, ey musulmonlar Ki, rahmatidin emas noumid gabru juhud. Qadahki, dayrda istarmen ushbu ko‘zgudin, Bilingki, mug‘bacha aksi erur manga maqsud. Qovarlar itlari ul ko‘y aro fig‘onimdin, Ne itki, ko‘p ulusa, el aro bo‘lur mardud. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 77 Dedimki: sud qilay jon berib visoli uchun, Navoiyo, chu firoqida umr kechti, ne sud. 117 Qoshing mehrobini vasl ahli etmish qiblayi maqsud, Boshim yuz qatla ursam yerga hajringdin manga ne sud. Ichimda ishqdin yuz barqu da m urmoqqa zahram yo‘q, Uy ichra o‘t solib, vah, mus hkil ermish asramog‘lig‘ dud. Yada toshig‘a qon yetgach yo g‘in yog‘qondek, ey soqiy, Yog‘ar yomg‘urdek ashkim chun bo‘lur la’ling sharobolud. Chu qo‘ydung dog‘ tindurdung ko‘ ngulni darding istardin, Diram birla gadoni uylakim , qilg‘ay kishi xushnud. Junun bu bo‘lsakim yog‘di pariyvash tifllar toshi, Munosibdur bu toshlar aql eshigin qilg‘ali masdud. To‘kuldi gul, fig‘on bas qildi bulbul, shukrkim, bore Sening husnung, mening ishqimda nuqson bo‘lmadi mavjud. Tunu anjum dema davrong‘a rohat qilmasun deb mayl Qazo gulmixlar qoqti q ilib gardunni qiyrandud. Xarobotu munojot ahlini ng matlubi sendursen, Manga ko‘rsatmasang yo‘l, nayl ayin qay saridur behbud. Navoiy, Ka’ba zikrin qo‘yki, biz dayri fano istab Zahabno vodiyal-maqsad, va jadno mo huval-maqsud. 118 Ey orazi nasrin, sochi su nbul, qadi shamshod, Bulbul kebi hajringda ishim nolavu faryod, Sayd o‘ldi ko‘ngul ko‘zlar inga, vah, qutulurmu Bir qushki, aning qasdida bo‘lg‘ay iki sayyod. Ul maktab arokim o‘qudung noz rumuzin, Go‘iyoki, vafo ilmin unutmish edi ustod. Ashkimni ko‘rub tez bo‘lur ko‘ngli jafog‘a Ore, itimas chunki s uyi bo‘lmasa fo‘lod. Mingdin bir emas o‘z yuragi zaxmlaridin, Har nechaki tog‘ bag‘rini zaxm ayladi Farhod. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 78 O‘lugni kishi dafn eta olmas vale har kun Yuz tiyg‘ qilur dafn ko ‘zung bo‘lg‘ali jallod. Gul yafrog‘i tirnog‘lar erur bu chaman ichra, Bulbul paru bolini yulub bergali barbod. Ne ayb, Navoiy kebi devonalig‘ etsa, Har odamiykim, bo‘lsa aning yori pariyzod. 119 Aylamas har nav’ bo‘lsam ul buti ra’no pisand, Bo‘lmag‘an ko‘p yaxshiro q olamda mendek nopisand. Umr o‘tub bir xidmatim ul oy pisandi tushmadi, Vah ne umr erkin, ne q ilsam aylagay oyo pisand. Yor agar mushkilpisand o‘lm ish ko‘rung mushkilki, bor Menda yuz mushkil ish, ul qilmas birin ammo pisand. Ishqida qildim jahondin qat’ u jondin ham, ne sud, Chunki ul jonu jahonim aylamas qat’o pisand. Ey ko‘ngul, kuydur tama’ tuxmin, tamanno mazrain, Bu ekinni chunki hargiz qilmadi dono pisand. Davlati faqr istagil, nechunki bor, ul ko‘y aro Sidq ila kirgach, agar a’ lovu gar adno pisand. Chun fano sholini kiydim a tlasing yig‘, ey sipehr Kim, bu bozor ichra ermas hargiz ul kolo pisand. Soqiyo, ber o‘tki, kul qilg‘ay vujudum xirmanin, Aylaman hayvon suyinkim, aylagay ihyo, pisand. Bu ne aqlu zuhd bo‘lg‘ay, zohidokim qilmag‘ay, Men kebi olamda bir de vonayi rasvo pisand. Kech bu bog‘u gullaridin ham Navoiykim, emas Ahli tahqiq oldida d unyovu mofiho pisand. 120 Topqali hokiy tanimg‘a novaki ishqing kushod, Ko‘nglum aytur xayri maqdam, jonim aytur xayrbod. Xatmudur yoxud bayozida yuzining kilki sun’, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 79 Xo‘blug‘ tug‘rosini zangor ila qildi savod. Xattining vasfin yozarmen kirpiku xoli bila, Xat yozarda chun zaruratdur qalam birla midod. Ta’n qilmangkim, bo‘lub os hiq murode topmading Kim, erur bizga bu ishtin nomurod o‘lmoq murod. Kirdi gar shaydo ko‘ngul, ey ishq, nosih pandig‘a, G‘am yema devonalar xo‘ yig‘a bo‘lmas e’timod. Bu nafaskim o‘lgali ye tmishbiz aning yodidin Masiho bir iyodat birla qilmas bizni yod. Ey Navoiy, g‘am yema boshi ngg‘a bo‘lsun mustadom Ulki, bordur vorisi taxtu Jamu toji Qubod. 121 Orazing mushtoqidur bu ko‘z ki, bo‘lmish dardmand, Garchi bordur dardlig‘ ko‘ zga yorug‘luqtin gazand. Dard o‘tin yoqti ko‘zumga hajr, chun ko‘rdum yuzin, Kuydurur albatta har doruki, bo‘lg‘ay sudmand. Bu qizarg‘an ko‘z aro ma rdum emaskim el ko‘zi, Tegmasun husnungg‘a deb o‘ t uzra solibmen sipand. Tokim ul bemor ko‘z oshuftasi bo‘lmish ko‘zum, Istabon jinsiyat og‘riq shev asin qilmish pisand, Qo‘zlarim la’lig‘a hamrang o‘ ldi, vah, ne hol ekin Kim, bu achchig‘ yig‘lag‘an soyi ul aylar no‘shxand. Ko‘zni bir iz tufrog‘idin ravshan etkim sud emas Shofi kofuriy chekib osmoq anga mushkin parand, Ul quyosh hajrinda bilmankim, Navoiy ko‘ziga Barcha olam tiyradur yo b og‘lamishdur chashmband. 122 Chekar un ko‘nglum ursang tiyg‘i bedod, Ne tong, su qo‘yg‘ach etmak shu’la faryod. Ko‘ngul sensiz topar g‘am shodlig‘din, G‘aming yetgach vale aylar ani shod. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 80 Ne tong majnunlug‘umkim, jilva aylar Ko‘zumga lahza-lahza bir pariyzod. Ko‘ngulni, soqiyo ma ydin qilib xush, Buzug‘ni sayl ila aylarsen obod. Meni shod aylagil bir jur’a birla Ki, g‘amdin jong‘a yetti joni noshod. Sanam ollida maydin bosh ko‘tarman Ki, qildi dayr piri mundoq irshod. Sening yoding bila o‘ldi Navoiy, Tirig bo‘l, garchi ani qilmading yod. 123 Jilvada husn ahli ichra ko‘rmisham bisyor qad, Qomatingdek zohir etkan ko‘rmadim raftor qad. Ko‘yiga borurg‘a yo‘l berdi alifdek fol aro Chunki men qildim tafa’ul, zohir etti yor qad. Ne sanavbar qoldi o‘z holida, ne gul bog‘ aro, Gul kebi yuz birla ko‘rguzdung sanavbarvor qad. Yuz ko‘ngul birla sanavbar bedil o‘lg‘ay qaddig‘a, Jilva bersa, zorlar ko‘nglin olib dildor qad. Sun’ qilki bir alif chekmish qadinkim, o‘xshamas Bir anga husn ahli tortib mashq uchun bi syor qad. Ozimi mayxonamenkim, nogah ul jonib manga Ko‘rguzub qildi nihon ul mahvashi xammor qad. Ey Navoiy, ul q uyosh vaslin ga dolig‘ qilg‘ali Zohir aylabmen sarig‘lig‘ dalqu gardunvor qad. 124 Mendin el har so‘z desa, bovar qilur ul sarvqad, Yo‘q manga so‘z derga had, har ne desam ham barcha rad. Chun desa maqbullar ko‘p nukta, men mardudmen, Menki qavlum barcha rad, so ‘z derga topqaymenmu had. Bevafo ahbobdin bir ham manga bo‘lmay mumid, Turfa ko‘rkim, barcha ayla r muddaiy sori madad. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 81 Turfaroq budurkim, ulkim jon anga qildim fido, Bovar aylab holima har neki, deb ahli hasad. Dahr elidin go‘sha tutmoq bo‘ldi avlo uylakim, Tutmag‘ay ul qavm otin, topsa kishi umri abad. Soqiyo, behush doru ez, dag‘i tut bodakim, Andin o‘lsun hush, doru ila zoyilkim xirad. Rindlar sarxayli mendurmen bugun dayr ahlig‘a, Maykada tufrog‘idin masnad manga basdur sanad. Ishq vodiysinda maqsad ic hradur avval qadam, O‘zlugung ko‘hi balosi bo‘lmasa olingg‘a sad. Ey Navoiy, qil fano hosilki, istar chog‘da do‘st Belga rust aylab etak te brarga bo‘lg‘aysen muad. 125 Yo‘qki ohimdin qilibdur tiyra bu vayronni dud Kim, qorong‘u aylamish vayronayi davronni dud. Dudi ohimkim, chiqar uy tunglukidin butrabon, Doshxona aylamish bu ku lbayi ahzonni dud. Oh dudimu ekin, yo is hq uyumga soldi o‘t, Buki tutmish hujravu gunb adni dud, ayvonni dud. Hajr zindoni siyahchol o‘ldi ohim dudidin, Emdi zindon etti ishq ahlig ‘a bu zindonni dud. Oh vaqti chun oqar ashki m qaro hijron tuni Muhrae aylar shaba har bir duri g‘altonni dud. Tiyra ohim har dam andoq to‘lg‘ashur bo‘g‘zumg‘akim, Chiqqali qo‘ymas ko‘nguldi n nolavu afg‘onni dud. Kecha ul oy ko‘yi davrid a chekibmen o‘tlug‘ oh, Xayli anjumni sharar bil, gunbadi gardonni dud. Charx motam kisvati bermish manga yo ohdin Pardaiy shabgun bila yopmish meni uryonni dud. Boda sham’i birla, ey s oqiy, yorut ko‘nglumnikim, Ohdin qilmish qora bu kul bayi vayronni dud. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 82 Olam ahlining vafosizlig ‘laridin cheksam oh, Sunbuliston aylagay yuz gulshanu bo‘stonni dud. Ey Navoiy, asru ravshan erdi hajrim shomikim, Tiyra ohimdin qoraroq ham qilur hijronni dud. 126 Unutmag‘ilki to hajr etti bedod, Meni bir noma birla qilmading yod. Ko‘ngul yod etmasingdin bo‘lsa g‘amgin, Vale ruhum erur yoding bila shod. Buzug‘ jismim uyin yiqti firoqing, Bu uyda ko‘p buzug‘ lug‘ qildi bunyod. Qul o‘ldi sarv to gulgasht etarga Qading bazmi tarabdin ko‘pti ozod. Meni gah dashtu gah tog‘ uzra ko‘rgan Tirilmish sog‘inur Majnunu Farhod. Ko‘ngulni may bila ma’mur qilkim, Xumori davr ani qo‘ymas obod. Navoiy telba bo‘lg‘a n chog‘da ko‘rdi, Pariy birla ani sog‘indi hamzod. 127 Vahki, har soat bo‘lurmen vaslidin yetkach navid, Yordin ummidvor, ammo o‘zumdin noumid. Dedi, mehmoning bo‘lub yuz javr ila aylay halok, Vahki, bor ul sho‘xning har va’dasinda yuz vaid. Qatlim etting, aylasunlar eltibon ko‘yungda dafn Kim, borur jannatqa zulmung tiyg‘idin bo‘lg‘an shahid. Tikti ko‘ksum chokinu tiyg‘ in tanimda qildi gum, El eshikni qufl etib tufr oqqa ko‘mgandek kalid. Islaram ko‘yung itining nechasin, ne ishkakim Oncha osoyish dimog‘img‘a yeturmas mushkbid. Do‘st chun jon ichradur qo‘y, «naxnu aqrab» so‘zini Tut bo‘yun baskim, yaqinroq keldi «min hablil-varid». Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 83 Ey Navoiy, shah xayolin asra ko‘z mulki aro Kim, erur ham Bog‘i Zog‘on anda ham Bog‘i Safid. 128 Ish manga qilmoqdurur ul sho‘xi beparvoni yod, Ul unutmish anikim, qilg‘ay meni shaydoni yod. Xuld aro bo‘lsam aning ko‘yin sog‘ing‘um, vah, ne tong G‘urbat ichra aylamak el manzilu ma’voni yod. Buylakim la’ling mayining shavqidin mast o‘lmisham, Bodadek qonim to‘k, etsa m bodayi hamroni yod. La’li elni tirguzurda o‘zgalarni yod etar, O‘ltururda g‘amzasi aylar meni rasvoni yod. Rashkdin bexud tilarmen xalqnikim, qilmag‘ay Jinsi odam ul pariypayka r malaksiymoni yod. Ko‘r munikim andin o‘zga kimsa bormu yodima, Eyki dersen, qilmag‘il ul chobuki zeboni yod. Dayr piri ilgidin zunnor etarmen orzu, Har qachonkim, aylasam ul dilbari tarsoni yod. Do‘st yodidin ko‘ngulni uyla istarmen to‘la Kim, ul aylay olmag‘ay dunyovu mo fihoni yod. Chunki tufrog‘ o‘ldi yodin gdin Navoiy sen dag‘i, Netti qo‘ysang jur’ae tufroqqa, aylab ani yod. ZOL HARFINING ZAVIYu-L-HAYoTLARINI NG ZUFUNUNLUG‘I «G‘AROYIB»DIN 129 Zuhdu toat shahdini ahli zamon ko‘rmas laziz, Har ne nofi’dur, marizi notavon ko‘rmas laziz. Zulmat ahli g‘aflat ista rlarki olam komini Uyqucha shabgir qilg‘an korvon ko‘rmas laziz. Quti botin istakim, zohir g‘izosi birla tab’ Bir zamon gar topsa lazzat, bir zamon ko‘rmas laziz. Or etar pashminadin ablah tilab zarrishtani Kim, eshak halvoni andoqkim somon ko‘rmas laziz. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 84 Har ne eldin qutqarur l azzatlig‘ uldurkim, faqir Mehr qursin uylakim bir pora non ko‘rmas laziz. Yutmayin xunoba yetmas vasli aning, ahli ishq Topsa kavsar sharbati, an dog‘ki qon ko‘rmas laziz. Topmayin lazzat Navoiy soldi ko‘zdin ashkdek Bodani to xusravi sohibqiron ko‘rmas laziz. 130 Emas g‘amimni yozar xatqa zarfishon kog‘az Ki, shu’la chekti damimdin bitir zamon kog‘az. Sipehr davri bu sargas hta ohidin bo‘lmish, Magar bu oh tutun bo‘lmish, osmon kog‘az. Tirilmisham bitigingdin qilurda muhr, magar Labingg‘a tegdiyu kelturd i tuhfa jon kog‘az. Uzoru la’li labing vasf ini qachon yozdim, Oqib ko‘zum yoshi gulr ang bo‘ldi qon kog‘az. Ochildi xasta ko‘ngul ruq’as in yaramg‘a yopib, Yorug‘ bo‘lur emish uy, bo‘lsa tobdon kog‘az. Yozar farishta quyosh sa fhasig‘a vasfingni, Magarkim ul falakiy topmas obdon kog‘az. Ko‘ngul shikofig‘a kog‘az aro erur marham, G‘amim so‘rarg‘a raqam qilsa dilsiton kog‘az. Ko‘ngul sahifasin asra xutur bahridin Ki, sug‘a zoyi’ o‘lur tu shsa nogahon kog‘az. Xumor daf’ig‘a qulluq xatin tilar soqiy, Navoiyo, dema hujjat ketur ravon kog‘az. 131 Demagil ko‘yini benomu nishonlarg‘a maloz Kim, erur tojdehu, mulksitonlarg‘a maloz. Ochsalar la’li mayi shavqi bila mayxona, Sohati bo‘lg‘ay alam daf’ig‘a jonlarg‘a maloz. El yog‘indin panah istar kebi ko‘yung yodi Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 85 Vodiyi furqat aro ashkfishonlarg‘a maloz. Dayr piri qulidurmenkim, aning dargohi Yaxshilarg‘a panoh o‘ld iyu yomonlarg‘a maloz. Habbazo, ishqki kiryosi fazosidur aning Barcha bemanzilu ma’vovu makonlarg‘a maloz. Kir fano mulkiga forig‘ki, erur ul kishvar Ohi so‘zonlar ila ashki ravonlarg‘a maloz. Shohi G‘oziy eshigin tengri base tutsunkim, Notavonlarg‘a panoh o‘ldiyu xonlarg‘a maloz. RYe HARFINING RA’NOLARINING RUSTOXYeZI «G‘AROYIB»DIN 132 Ey zotinga har necha qilib aql tafakkur, Ul fikrga bo‘lmay samare g‘ayri tahayyur. Yuz mehrga netsun chu erur mujibi hayrat Har zarraki, tahqiqida aql etsa tafakkur. Idroki kamolingni xira d haddi sog‘ingan Bir qatra aro ayladi yuz bahri tasavvur. Kavnayn adam bo‘lsa, vujudungg‘a ne tag‘yir, Gar mavj sukun topsa, tengizga ne tag‘ayyur. Qahring yo‘q etar xalq nikim turg‘ali bo‘lmas, Sarsar yo‘lida pashsha guruhig‘a tahavvur. Bu turfaki, daf’ini yarim pashshag‘a qo‘ydung, Har pil nihodeki sanga qildi takabbur. Hajring tunida sham’ kebi qoldi Navoiy, Har tun ne ajab kuysa to‘kub ashki tahassur. 133 Parim bo‘lsa, uchub qochsam ulustin to qanotim bor, Qanotim kuysa uchmoqdin, yugursam to hayotim bor. Chiqib bu dayrdin Isog‘a ne vchun hamnafas bo‘lmay, Bihamdillah tajarrud birla himmatdin- qanotim bor. Xaloyiq suhbatidin ming g‘amim bordurki, muft o‘lg‘ay, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 86 Agar ming jon berib bilsamki , bir g‘amdin najotim bor. Chekib ag‘yordin yuz javru tortib yordin ming g‘am, Ne o‘zga xalqdin g‘ayrat, ne o‘zumdin uyotim bor. Kechib ko‘zdin yozay bir xatki, dahr ahlig‘a ko‘z solmay Bu damkim, ko‘z savodidin qora, ko‘zdin davotim bor, Tilar ko‘nglum qushi anqodin o‘tsam nari yuz vodiy, Munungdek sayr etarga qofdin ortuq sabotim bor. Navoiy, bilki shah ko‘ngli manga qayd o‘ lmasa, billah, Agar, kavnayng‘a xoshok chog‘lig‘ iltifotim bor. 134 Kema og‘zi demakim, ishqingda ko‘ksum chokidur, Bahr mavji yo‘qki, ashki m saylining ko‘lokidur. Suda ermas mehr aksi, balki daryo jonig‘a Solg‘an o‘tlar xasta jonim ohi otashnokidur. Xas emas girdob arokim boshinga evrulgali Su uza sargashta oshiq jismining xoshokidur. Vahki, ul kashtiyda daryoku sh, manga xud yo‘q hayot El degandinkim, falonning kofiri bebokidur. Ul balig‘ tutqanda solib shastu aning rashkidin, Sudin ayrilg‘an balig‘ yanglig‘ ko‘ngul topokidur. Ko‘rma faqr ahli sirishki bahrida har yon hubob Kim, fano kavkablari, balkim balo aflokidur. Ey Navoiy, kema tiyri ko‘ ksum ichra hajr o‘qi, Kema og‘zi go‘yiyo ishqida ko‘ksum chokidur. 135 Og‘zim achitqon dam-badam ul la’li shakkarxand erur, Vah-vah, tuz ermish ulki, men qildim gumonkim, qand erur. O‘tsang g‘amim sahrosidin, qonlig‘ ko‘ngul ajzosidin, Har lola bargin anglakim, bir dog‘lig‘ parkand erur. Ko‘yungda mun lug‘ jong‘a ta n, yuz zaxm iladur xirqae Marham bila qo‘yg‘an mamuq har yon anga payvand erur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 87 Majnun ko‘ngul qilmas havo har yon o‘qungdin go‘yiyo Kim, bu temur birla yig‘ach habsig‘a aning band erur. Boqqach quyosh ruxsorig‘a andin qilurmen ko‘z yoshi Kim, ul musofir oyima husn ichra bas monand erur. G‘am barqiyu mehnat tuni zoyanda bo‘lsa ishqdin Tong yo‘qki, o‘tqa gah sharar, gohi tutun farzand erur. Dunyo arusi zulfini tutqan ne ogah faqrdin, Ganj istamas ulkim, yilon tutmoq bila xursand erur. Ming nola tortib ko‘rmay ul gul vaslin oxir o‘lganim, Bu bog‘ning bulbullari ga r bilsalar, xush pand erur. Ko‘z uchi birla boqtingu qiyding Navoiy ko‘nglini, Bilding anikim, bir qiyo boqmoqqa hojatmand erur. 136 El tilidin jonima gar yuz balo mavjud erur, G‘am yeman, gar ul qizil til tiyg‘i xunolud erur. Yuz uza siymin zanaxdoni ngda xatti mushkbo‘y, O‘tqa qo‘yg‘an olmadin go ‘yoki chiqqan dud erur. Jon berib oldim jununu is hq to bo‘ldum fano, Olloh-Olloh, ul ne xush sa vdo, bu ne xush sud erur. Hajr bedodidin ul yuz sh avqi ortar har necha Kim, xazon osibidin gul yafrog‘i nobud erur. Kisvatedur xilqatim is hq ofati shaxsig‘akim, Rishtayi jon anda toru tori jismim pud erur. Qilmading ahdingda bir a hdeki qilg‘aysen vafo, Bevafolar ahdi mundoq go‘yiyo ma’hud erur. Mehr isi bu mijmari feru zadin ko‘z tutmakim, Barcha qad shamshodi bu mijmar ichinda dud erur. Eyki qadding bo‘ldi xam, olam bila qil xayrbod Kim, xam etmak qad hamesha lozimi padrud erur. Ey Navoiy, ermas ul zolim ko‘zi uyqudakim, Zulm eshigi Shohi G‘oz iy adlidin masdud erur. 137 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 88 Yig‘lasam ko‘nglumga ishim ohi dardolud erur, O‘tqakim yog‘mur yog‘ar aning nishoni dud erur. La’li shavqidin ko‘ngul xursand erur xunob ichib, Telbaga rangin su bersang, may debon xushnud erur. Yuz ayog‘i tufrog‘idin olman ushbu vajh ila Kim, necha tufrog‘ ichinda tursa oltun sud erur. Chiqmas ohim shiddatidin ul mahi xirgahnishin, Sham’g‘a fonus yeldin asramoq maqsud erur. Vaslin istab ko‘p enaldi m, qovdi ko‘yidin meni, Bo‘lsa mubrim sheva, al batta gado mardud erur. Talx maydin, soqiyo, topti chuchuk jonim hayot, Ey baso makruhkim, zimn ida bir behbud erur. Telba itdekdur Navoiy ul parivashsiz ne tong, Og‘zidin gar o‘t sochib a’zosi gardolud erur. 138 Ulki yuz mehnatqa jonim ishqidin pomol erur, Anga rahmu manga toqat yo‘q, ajoyib hol erur. Zeb erur husn ahlig‘a ahli nazar nazzorasi, Ko‘zki, bulbul tikti gul ruxsori uzra xol erur. Xatti shavqidin to‘kuldi jismim ul yanglig‘ qurub Kim, so‘ngaklarda qalam ko‘rgan sog‘ing‘ay nol erur. La’lidin kom olmag‘uncha bilmadim shirinlig‘in, Bargi gul zambur komi ichra kirgach bol erur. Gulxaniy majnundek ohim ch iqqach, oqqan yoshlarim Telba keynidin yugurgan go‘yiyo atfol erur. Bu chaman gulbargi xushrang o‘lsa, mayl etmangki, ul G‘oza bulbul qonidin surtarki, rangi ol erur. Ey Navoiy, kimgakim bir jur’a chekti jomi vasl, So‘ngra hijron zahridin yuz jomi molomol erur. 139 Yo‘q ajab, la’lingdin ar bexudlug‘um oyin erur, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 89 Chunki usrukrak bo‘lur har mayki, labshirin erur. Raz qizi to pardadarliq aylagay talbis uchun, Shisha mi’jardur angavu mavji aning chin erur. Qon yoshim ta’siridin sarig‘ yuzumning safhasi Qog‘azedurkim, hino suyi bila rangin erur. Muhlik o‘tumni damingdin tez qilma, ey Masih Kim, bu o‘tqa motam ashki suyidin taskin erur. Ul pariy ishqida ashkim lahv tuxmidur demang Kim, malak tasbihig‘a bu donadin tazyin erur. Olmayin yerdin qadam sayri maqomot aylamak Chang piridin bu bazm ah lig‘a ko‘p talqin erur. Sizu vasl, ey aysh ahlikim, Navoiy jonig‘a Anda hijroni azal devonidin ta’yin erur. 140 To labing shavqida jismim g‘arqayi xunob erur, Har junun toshi angakim, tegdi la’li nob erur. Gar asir o‘ldum, tong ermask im, ko‘ngulning lomidek, Mubtalo ko‘nglumda zulf i toridin qullob erur. Qaddi yodeklarni zor etmish- hiloli jom uchun Egma qoshingkim, o‘zi roki’, o‘zi mehrob erur. Ko‘z qarosin yub, sarig‘ orazni beqadr etti ashk, Go‘yiyo har vajh ila ayn ofati simob erur. G‘am tuni gar tobsiz jismim kuyar, vah ne ajab, Kuydururlar kecha ko‘prak rishtakim, betob erur. Har taraf-na’lu alif ji smimda, go‘yo ishq aro Xatti idborimni vozih qilg‘ali i’rob erur. Sendadur maqsud ganji, lek jismingdur tilsim, Vahki, bu ganj ul tilsim ichra ajab noyob erur. Ey Navoiy, jism aro jon rishtasin tutqil aziz Kim, bori lo‘liyvashim la’bi uchun asbob erur. 141 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 90 Ul pariy ko‘ngli uchun ruhum asiru zor erur, Bul’ajab toshi qanotsiz qushqa badraftor erur. Har kecha qon birla jism im safhayi taqvimdek, Go‘yiyanjum tirnog‘idin sarbasar afgor erur. Kofiri mastedur ul ko‘zkim, kamandi zulf anga Yeshibon yonida qo‘yg‘an rishtayi zunnor erur. Baxtim uyqusidin afg‘onlar chekardin go‘yiyo, Har kecha ko‘z yummay anju m to sahar bedor erur. Yangla ko‘nglum vasl topti rahm qil, ey ohkim, Tund yeldin yangi butka n yorag‘a ozor erur. Qatlima ul ko‘z savodi hay’atidin bag‘rig‘a Bir qora tosh bog‘lag‘an qon qilg‘uchi xunxor erur. O‘qusam nomangni pechu toblig‘ bexud tanim Go‘yiyokim nomani chirma b yuborgan tor zrur. Chun quyoshdek yerga kirgung, ne osig‘, gar yuz quyosh, Masnading toqida har yon shamsayi devor erur. Tirguzub, debsen, Navoiy jonig‘a minnat qo‘yay, Gar sen o‘ltursangki ul j on birla minnatdor erur. 142 Ko‘ngulki, ishqida dersen balo ne bo‘lg‘usidur? Nekim, bo‘lur, sanga bo‘lg‘ay , manga ne bo‘lg‘usidur?! Ul oy jamolig‘a ishqim xud ortadur har dam, Bu ishta oqibatim, vahki, to ne bo‘lg‘usidur? Dema ne bo‘lg‘usi ul zulf qaydida, ko‘nglung Asiru volavu shaydo yana ne bo‘lg‘usidur? Firoq dardig‘a dersen da vo ne bo‘lg‘ay ekin? Bu dardg‘a ham o‘zung de , davo ne bo‘lg‘usidur? Behisht, mehnat emas, bo‘lsa va’dayi diydor, Visol umidi bor ersa, jafo ne bo‘lg‘usidur? Bu yo‘l musofirining holi, ohkim, mutlaq, Bilinmadiki, ne nav’ o‘ ldi yo ne bo‘lg‘usidur? Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 91 Navoiy, dema foniy bo‘lub visolg‘a yet, Mangaki, hajr chekibmen, fano ne bo‘lg‘usidur? 143 Jafo qilur bari gulchehralar, vafo qilako‘r, Vafo ham elga qilursen, vale mango qilako‘r. Ne telbaniki, muqayyad tilarsen, ey gardun, Aning salosili zulfig ‘a mubtalo qilako‘r. Desang hijobni olg‘aylar, ey ko‘z, ollingdin, Ne gard aning yo‘lidin qo‘psa to‘tiyo qilako‘r. Tajalliy istasang ul yuzd in o‘rtabon jisming, Kuli bila ko‘ngul oy inasin jilo qilako‘r. Umidi vasl ila ko‘yungga bordi xasta ko‘ngul, Yigitliging haqi, ul hojatin ravo qilako‘r. Biyik nishiman erur, ey ko‘ngul, visol avji, Talab qanoti bila ul taraf havo qilako‘r. Navoiyo, chu alamsiz murod mumkin emas, Desangki, vasl topay, hajr o‘tig‘a yoqilako‘r. 144 Jonim oromi uchun qosidki jonondin kelur, Go‘yiyo jonparvar nasime obi hayvondin kelur. Noma qosid ilgidin, qo sid habibim ollidin, Mujdayi jon yeldinu yel mohi Kan’ondin kelur. Va’dai vasliki jonondi n kelur hijron kuni, Tindurur ko‘nglumni so‘z yang ‘lig‘kim, ul jo ndin kelur. Gavharedekdurki, chiqmish xomasining no‘gidin Noma uzra shodlig‘ ashkimki, mujgondin kelur. Shodlig‘din jon nisor etsam, ne tongkim, bu xabar Ham ko‘nguldin, filmasal, ha m ko‘nglum olg‘andin kelur. Vahki, mazmunidur ahli dard sargardonlig‘i, Har balo maktubikim, bu charxi gardondin kelur. Deb emish nomamg‘a qilmaydur Navoiy jon nisor, Anda jon bo‘lsa qachon bu nav’ ish andin kelur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 92 145 Tutulmish erdi g‘azabdin ulusni qildi asir, Quyosh tutulsa, bale, fitnadur anga ta’sir. Agarchi yoda girih bo‘lsa, o‘qi tuz chiqmas, Qoshi girih bila zulm o‘qin etmadi taqsir. Ko‘ngulni ko‘zlaring oldi, ne tong, iki bo‘lmak Bir ahli dinni iki mast kofir etsa asir. Ko‘rub yuzida g‘azab zulfi sari qochti ko‘ngul, Ko‘ngulga soya kerak itik o‘lsa mehri munir. Xadangging o‘tti ko‘ngul pard asig‘a yetmas ekach, Ne haddi man’ xususan qazo o‘qig‘a harir. G‘am o‘lsa, solma girihlar qoshingg‘akim, qilmas G‘aliz o‘lub bu qora man’i xomayi taqdir. Navoiyo, sanga bu so‘zda shubhae bo‘lsa, Qadah keturki, xututida ko‘rguzay bir-bir. 146 Pariyvashim qora bo‘rkinki, bir yon egri qilibdur, Magarki sham’i jamoli fatilasi egilibdur. Xat ermas ulki, chiqarib suyini mehrgiyahning Quyosh sahifasida rahmat oyati bitilibdur. Ne nav’ singramayin hajr aroki, bag‘rimu ko‘nglum Firoq ignalaridin o‘ta-o‘ta teshilibdur. Dalil erurki, ko‘ngullarni q ilmish o‘lg‘asen ozod, Bukim salosali zulfung tugunlari yeshilibdur. Masih ignasi Maryam ig irgon ip bila go‘yo Chigilib, egniga jonbax shlig‘ to‘n i tikilibdur. Agar Masih duosi o‘lugni tirgizur erdi, Ne nutq erurki, so‘kunchung bila o‘lug tirilibdur. To‘la qadah kerak ichsam ko‘ngulni qilg‘ali xoliy Ki, anda davr elidin da rdu g‘ussa ko‘p yig‘ilibdur. Falak daqoyiqidin kimsa bos h chiqarmadi hargiz Kim, ushbu rishtaning as ru tugunlari chigilibdur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 93 Ko‘p etma va’da Navoiyg‘ a vaslu qilma tamasxur Ki, bu mahol ish erkanni ul ham emdi bilibdur. 147 Ko‘zi ul yuz o‘tidin xalq ichini dog‘ etadur, Yoxud iki qoshining yolarini chog‘ etadur. Ishq ko‘nglumni shiyor ay labu ko‘zdin sug‘arib, Magar ul gul yuzining hasratidin bog‘ etadur. La’lidin mast o‘lubon bordi xumorim marazi, Turfa maydur buki, ham us ruku ham sog‘ etadur. Suvang ul oy evining tomi ni balchig‘ yasabon Paykarimning evini, hajrki tufrog‘ etadur. Hajri ashkim tengizu jismim etib ko‘hi balo, Olami ishq aro bahr bila tog‘ etadur. G‘am tuni mehrsiz o‘ldiki, sipehr anjumidin Mehr ruxsorini resh etkali tirnog‘ etadur. Bu balog‘a ne davodurki, Navoiyni ul oy Nechak ko‘rsa, muni ishq anga amrog‘ etadur. 148 Kunduz ul xurshidi raxshond in ko‘zumga yosh erur, Kecha holim zulfi savdos i bila chirmash erur. Olmag‘an din naqdi birla yiqmag‘an mehrob yo‘q, Ey musulmonlar, ne kofir ko‘z, mufattin qosh erur. Chok ko‘ksumdin ichimga solib ul oy ko‘nglidek Asraramkim, ham ul oy boshimg‘a otqan tosh erur. Rahm emas berahmliqdur su rmasang boshimg‘a raxsh Kim, bu ko‘p qatla aning po moli bo‘lg‘an bosh erur. Ishq sirrin necha ko‘nglum ichra pinhon asrasam Ham, ko‘ngul o‘ti zabona chekkach, elga fosh erur. Qaysi gul bazminki sug‘a, yo‘qsa yelga bermadi, Bu chamanda to bulut sa qqo, sabo farrosh erur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 94 Benavolar ollida umri abaddin yaxshiroq Kim, Navoiy dayr ichinda doxili avbosh erur. 149 Telbarab itkan ko‘ngul yo dimg‘a kirsa gohlar, Yig‘lab el ko‘ngli buzulg‘udek chekarmen ohlar. O‘tti xo‘blar oy kebi, yo‘qtur aroda ul quyosh, Vahki, ul badmehrni ko‘rman o‘tadur mohlar. Xo‘blar zulfu zanaxdonig‘a bording, ey ko‘ngul, Hozir o‘l, tundur qorong‘u, yo‘lda bordur chohlar. Gar musavvir sizsa devor uz ra ul gul xirmanin, Jav-bajav mendin nishon bergusi bir-bir kohlar. Ey ko‘ngul, Farhod ila Vomi q dog‘i Majnun qani?! Bo‘lmag‘il g‘ofilki, bir-bir bordilar hamrohlar. To‘kti qon gulgun libosin kiyg ach ul xo‘blar shahi, Qon to‘kar ermish, qizil to ‘n kiysa beshak shohlar. Ey bahori husn, esh itsang Navoiy ohini Kerak, albatta, xazon ye lin sog‘insang gohlar. 150 Yuz tuman mehnat o‘qi anduhlug‘ jonimdadur, To havodin sarzanish sarvi xiromonimdadur. Hojatim budur, xudoyokim, karomat qilg‘asen Notavon jonimg‘a har zahmatki, jononimdadur. Dard menda sendin ortuq bo ‘lsa, jono, ne ajab Kim, sening jismingdadur zahmat, mening jonimdadur. So‘rdum, og‘zi ta’mi talx er mish, ajab yo‘q o‘lmagim Menki, bu yanglig‘ achig‘ ta’m obi hayvonimdadur. Ey Masiho, subhi ayshim tiyra bo‘lmish go‘yiyo, Zarrai betoblig‘ xurshidi tobonimdadur. Dahr bog‘i ichra barbod o‘lmag‘an gul chiqmadi, Yo‘q ajab, gar yeldin osibe gulistonimdadur. Ey Navoiy, so‘rmading ders en malul o‘lg‘anda yor, Sog‘inursen go‘yiyokim baxt farmonimdadur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 95 151 Kirdi siymobiy libos ichra yana ul gul’uzor, Ul quyoshdekkim, anga moni’ bo‘lur abri bahor. Ul bulut yanglig‘ libos uzra sizilg‘an xatlari Bor aningdekkim, yog‘in tushkay bulutdin tor-tor. Bu libosi siymgun ichr a sening nozuk taning Ul kumushdekdurkim, ul siymob aro tutqay qaror. Mehri ruxsoring libos i siymgundin mutlaqo Ul quyoshdurkim, qilur ko‘zguda aksin oshkor. Bo‘ldi siymobiy libosing rangi baskim, ayladim Ko‘z sahobidin boshingg‘a ashk siymobin nisor. Tanni chun siymob etar bu charxi axzar oqibat, To‘n agar siymobiy o‘lsun, gar yashil, bir hukmi bor, Ey Navoiy, kisvati ga r obgundur, ne ajab, Bu yaqindurkim, erur su ichra durri shohvor. 152 Furqatingdin za’faron uzra to‘karmen lolalar, Lolalar ermaski, bag‘rimdin erur pargolalar. Dur tishingdin donayi sabrim qolur bebar desam, Kulub ayturkim, ekinni ng ofatidur jolalar. Bargi gul uzra yopishibdur shakar har saridin, Yo magar la’ling uza qaynabdurur tabxolalar. Tola-tola nay o‘qung ko‘ksumda go‘yo sindikim, Tevruluptur notavon ko‘nglumda bir-bir tolalar. Fitnalik to‘qquz falak gi rdingda, jono, turfadur Kim, ko‘ruptur bir quyosh davrinda mundoq holalar. Bordilar ahbobu men yig‘larmen o‘z ahvolima, Korvondin qolg‘an it yang lig‘ki, qilg‘ay nolalar. Ko‘hi g‘am bo‘ldi Navoiy, lolalar gulgun sirishk Tog‘ agar budur, bale, ashk o‘lg‘usidur lolalar. 153 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 96 Ul malohat sham’idin mundog‘ki jismim yonadur, Har bir uchqun g‘am shab istonida bir parvonadur. Shomi hajrim sharhin el afsona qildi, ohkim, Uyqug‘a solg‘an qora baxtimni bu afsonadur. G‘ayrkim, mahv o‘ldiyu sensen buzug‘ ko‘nglum aro, Chug‘z itib, tovus yer tu tmish ajab vayronadur. Ko‘ksum ichrakim g‘amingdin nordek bo‘ldi shikof, Go‘yiyo har bir bag‘ir pargolasi bir donadur. Ko‘yida so‘rsang ko‘ngulla rni unutma, ey sabo, Mening avvoramnikim, ham xasta, ham devonadur. Charx shabgardig‘a go‘yo naqdi umrungdur g‘araz, Tegrangga har tunki ikki bukrayib aylanadur. So‘rma hajringda Navoiy yorinu sarmanzilin, Yor anga darding, vatan bir kunji mehnatxonadur. 154 To xayoling gah ko‘ngul, ga h ko‘z aro mehmon erur, Ko‘z bila ko‘nglum arosida hasaddin qon erur. Ko‘ngluma paykonlaringdin qatra-qatra su emas Holima ko‘zdek biaynih ul dag‘i giryon erur. G‘arqamen ashk ichrakim, ishqing tanimni o‘rtamas, Yo‘qsa o‘t kim ko‘rdikim, xoshok aro pinhon erur. Hajr o‘qidinkim erur bag‘rim aro yuz ming teshuk, Har teshuk bir ko‘zdururkim, holima hayron erur. Husn maydonida ul ko‘z chobukedurkim, anga Xoli mushkin go‘yu zulfun g anbarin chavgon erur. Dahr bo‘stonida bosh ch ekkan nihol atrofida, Shox emas, novak degil, yafrog‘ emas, paykon erur. Tiyg‘ ila dushvor aylabs en Navoiy qatlini, Chehradin burqa’ni olg‘ilkim, base oson erur. 155 G‘unchayi xandon bila hus nung guli hurram bahor, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 97 Xatting andoq sabzakim, bo‘lg‘ay anga hamdam bahor. Yuz uza terdin xating gar bosh chekar, ey gul, ne tong, Sabzag‘a boisdu rur, chun bo‘ldi ersa nam bahor. Shodlig‘din gulshani vaslingda yig‘lab cheksam oh, Yopma, yuzkim, gulga bo‘lmas yel yog‘indin g‘am bahor. Orazim aksi yuzung oyina tushkan turfadur, Kim ko‘ruptur ham xazon bir oyda bo‘lmoq, ham bahor. Voykim, bir gul xazong‘a soldi ayshim gulbunin, Ushbu fasl ichraki topmish jumlayi olam bahor. Ra’du sayl ermas, fig‘onu ashk erur bukim, har el Gul yuzung ko‘rgach tutar o‘z holig‘a motam bahor. Qasdi bulbul ko‘ngli qaydi bo‘lmasa, nevchun solur Bog‘ sho‘xi sunbuli zulfig‘a pechu xam bahor. Gul emas, bu bog‘ torojig‘a iynak la’ldin Ayladi oviza mehri davrig‘a xotam bahor. Ey Navoiy, chin bahor erkin bu, yoxud ko‘rguzur Bog‘i xulqidin ulusqa dovari a’zam bahor. 156 Vahki, ko‘nglum g‘ussasi har lahza qasdi jon qilur, Hajrim anduhi buzug‘ sabrim uyin vayron qilur. Ko‘p madaddur hajr anduhida sovug‘ ohlar, Kim singursa men kebi o‘ziga qasdi jon qilur. Necha yilliq mehnatim ishq ichra bilgay oshiqe Kim, hadisin yor ila ag‘yordin pinhon qilur. Jonni istarmen chiqarsam, uyidin ko‘zlarni ham Ko‘nglum ul damkim, xayolin lahzae mehmon qilur. Asradim jon ichra mehrin, bilmadim oxir nafas Ul Masiho o‘lmagim anglab o‘zin nodon qilur. Faqr yo‘linda irik pash minadin or etmakim, Har taharrukdin taayyun bandini suhon qilur. Soqiyo, holimni bilding, emdi tutqil bodakim, Bu suubatlarni bexudlug‘ manga oson qilur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 98 Rostlarg‘a charx agar har lahza qilmas sarzanish, Sham’ bas har tun nedin yig‘lab kuyub afg‘on qilur. Daf’ etar dardin Navoiyni ng o‘shul maykim mudom Xusravi xusravnishon s oqiylari ehson qilur. 157 Tararda uqdalig‘ zulfin mu salsal ayladi chinlar, Girih «mim», ikki zulfi ikki «lom», iynak tarog‘ «sin»lar. Girihlar zulfida go‘yo hisob aylaptur ul kofir Olurda zuhdu taqvo ahlidin toroj etib dinlar. Osib nevchun fig‘ona soldi zulfidin ko‘ngullarni, Qaroru sabr naqdin olg‘ali gar aylamas qinlar. Ne yuzdur, Olloh-Olloh, boda tobidinki, har soat, Ochar nasrinlar uzra gul, sochar gul uzra nasrinlar. Kelur ul sarvkim gullar mulavvan qildi gulshanni, Kirarda shah nechukkim mulk eli bog‘larlar oyinlar. Desam husn ahlini ko‘rmangki , zolimdurlaru qotil, Ko‘ngul aytur ko‘ray, shoyadki mundoq ermas erkinlar. Erur mahzun ko‘ngullar zu lmati zulfida zor andoq Ki, shomi hajrida ishq ahlidin har sari g‘amginlar. Ne yellanmaqdur, ey shah, mo ‘r xaylidek cherigdinkim, Sulaymondek bu vodiy ichr a barbod o‘ldi chandinlar. Navoiy, bo‘lmayin zoru zaif o‘lmas navo topmoq, Bu ermish piri chang avtoridin dayr ichra talqinlar. 158 Ollim ul oy sajdasidin resh erur holim budur, Toati maqbulum uldur, dag‘i iqbolim budur. O‘qlaridin qushdek o‘ldum jong‘a ul ko‘y orzu Uchmoq istarmen, vale ko‘ rkim, paru bolim budur. Bas, g‘aniymen ko‘hi g‘am birla junun toshi aro, Iynak-iynak taxti johim ulduru molim budur. Yor shavqidin o‘lar hola tdadurmen, ey tabib, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 99 Ne ilojing bor mening xud za’fi ahvolim budur. Cho‘mg‘ali qo‘ymas quruq naydek so‘ngaklar ashk aro, Turfa ko‘rkim, bahri bepoyon aro solim budur. Topmayin dunyoda kome, di nni barbod ayladim, Hayf do‘zax ham manga, b illah, gar a’molim budur. Ey Navoiy, gar o‘larda j on talashsam qilma ayb, Dermen ul oyni ko‘rub, jon bersam ihmolim budur 159 Tirguzur har dam raqibl arniyu meni o‘lturur, O‘t yoqib el jonig‘a mening ichimni kuydurur. Ko‘nglum ahvolin sabodin so‘rdum ersa dedikim: Telbalardek bir pariy ko‘ yida sargardon yurur, Ul quyosh yuziga boqqan soyi ortar ko‘z yoshim, Mehr tobidin agarchi har nekim, o‘ldur, qurur. Qon yoshim rangi yoshurdi xotami la’l og‘zini, O‘ynamoqda yoshlar andoqkim uzukni yashurur. Senki yo‘qsen mohruxlar jilva aylarlar valek, Kecha ishnar qurt nuri mehr chiqqach bilgurur. Ul quyosh hijronida har t un iki munglug‘ ko‘zum, Tongg‘a tegru subhidam yo‘lig‘a boqib telmurur. Tuzluk aylab sham’dek, vah, bilmadimkim, bu nihol Mehnat o‘ti gul ochar, yosh qatrasi bar kelturur. Bul’ajablig‘lar bahori is hq aro ko‘rkim, meni Gah bulutdek yig‘latur, go he choqindek kuldurur, Zuhd ohangin Navoiy ha r nechakim soz etar, Bir navo birla mug‘anniy yona yo‘ldin ozg‘urur. 160 Yana sensizin munisim g‘am bo‘luptur, Ko‘zumga yurak qoni hamdam bo‘luptur. Qorarib ko‘zum dam-badam zor yig‘lar, Anga shomi hajringda motam bo‘luptur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 100 Yaramdin chekarga o‘qin sa’y qilmang Ki, paykon so‘ngak ichra muhkam bo‘luptur. Ichimdin nechuk tortqaylar o‘qinkim, Ko‘ngul qo‘ymasu jon madad ham bo‘luptur. Ko‘ngulga yoqar kirpikingning xayoli, Mening zaxmima nish marham bo‘luptur. G‘uborin tilab yig‘lama har dam, ey ko‘z Ki, ashkingdin-o‘q ye r yuzi nam bo‘luptur! Bu gulshan aro barg to‘tiylarig‘a Xazon tifli bas boisi ram bo‘luptur. Vafo shaxsining farqini charx tiyg‘i Iki bo‘ldi, vahkim, biri kam bo‘luptur. Emas g‘am yukidinki, qoshingni ko‘rgach, Navoiy sujud etkali ham bo‘luptur. 161 Ko‘zung ne balo qora bo‘luptur Kim, jong‘a qora balo bo‘luptur. Majmu’i davoni dard qildi Dardingki, manga davo bo‘luptur. Ishq ichra aning fidosi yuz jon, Har jonki, sanga fido bo‘luptur. Begona bo‘luptur oshnodin, Begonag‘a oshno bo‘luptur. To qildi yuzung havosi jonim, Yuz sari anga havo bo‘luptur. Boqiy topar ulki, bo‘ldi foniy, Rahravg‘a baqo fano bo‘luptur. To tuzdi Navoiy oyati ishq, Ishq ahli aro navo bo‘luptur. 162 Ko‘k g‘azoli chunki kofur uzra mushkafshon bo‘lur, Kavkabafshon ko‘zlarimdin ul quyosh pinhon bo‘lur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 101 Mungrayib andoq sinuq ko‘ngl um buzulurkim, sipehr Bul’ajab holimg‘a yuz ming ko‘z bila hayron bo‘lur. Gah yurub, gah o‘lturub, bi r lahza tutmasmen qaror, G‘ussa bandidin bari olam manga zindon bo‘lur. Gah ko‘ngul o‘ti urar ko‘ks um shikofidin alam, Gah bag‘ir pargolasi ko‘z yo‘lidin g‘alton bo‘lur. O‘lturur uy saqfig‘a ohim tafidin qatralar Yo mening holimg‘adurkim, tomu tosh giryon bo‘lur. Eyki, istarsen salomat, ishq ko‘yin so‘rmag‘il Kim, bu yo‘lg‘a har kishikim , tushti, sargardon bo‘lur. Istaganga do‘st komin is tabon kuymak ne tong, Gar tutun sunbul, o‘tun ashjoru o‘t rayhon bo‘lur. Ichni uryon qilki toshing zebi man’i faqr emas, Faqr emastur, gar iching maml u, toshing uryon bo‘lur. Ey Navoiy, ishq man’in el ga irshod aylading, Olloh-Olloh, bu ne ma kru hiylavu daston bo‘lur. 163 Vahki, maydon azmig‘a se kretti ul chobuksuvor, Kimdururkim, asrag‘ay emdi inoni ixtiyor. Qoshu yuzungdin agar ortar jununum ne ajab, Telbalikka ham yangi oydur madad, ham navbahor. Chok eting ko‘ksumki, chiqsu n o‘tlug‘ ohim shu’lasi, Bir nafas bo‘lg‘ayki, bu anduh o‘ti topqay qaror. Aqlu fahm oshuftahol o‘ ldi yigit joning uchun Kim, yana uydin munungdek chiqmag‘il oliftavor. Soqiyo, chun ichkumizdur oqibat jomi ajal, Boda tut andin burunkim, bizni o‘lturgay xumor. Bir zamonlig‘ hajr chun ming yilcha bor, o‘lsam ne tong, Chunki bo‘lmas hech kishin ing umri ming yil poydor. Ey Navoiy, shukrk im, maydong‘a ul shah qo‘ydi yuz Kim, yo‘lida qolmadi navmid joni xoksor. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 102 164 Vahy nozil bo‘ldi yoxud yorning payg‘omidur Kim, g‘amim taskini g‘amgin xotirim oromidur. Safhayi kofur uza mushkin raqamkim aylamish, Go‘yiyo subhi saodat uzra davlat shomidur. Hajridin jonim arosig‘a agar xud kirmadi, Nega shakli jon aro kirgan alif andomidur. Kirdi jon jismimg‘a xatti sa fhasin ko‘rgach, magar Elga jon bermakka mehr uzra Masih arqomidur. Va’dayi vasl erdi mazmun, gah o‘lugmen, gah tirig, Anglaman qotilmudur bu mujda, ruhafzomidur. Vodiyi hayratda qolg‘anla rg‘a jon hirzi uchun Ruq’ayi maqsud komil nutqi yo i’lomidur. Ey Navoiy, nega surtub ko ‘zga solmay jong‘akim, Ham ko‘zumning nuri, ham ozurda jonim komidur. 165 Barmog‘i hayrat bilakim la’li xandon ichradur, Ul alif yanglig‘dururkim, filmasal jon ichradur. Xoni husni zavqini bilm akka yoxud barmog‘i La’li xandon ichra ermaskim, namakdon ichradur. La’li bir so‘z birla yuz yilliq o‘lugni Xizr etar, Go‘yiyo Ruhullah ushbu obi hayvon ichradur. Munfaildur yuzu zulfidin ki tebrangay nasim, Jilvagar tovuskim, fird avsi rizvon ichradur. Orazing hajrinda har qonl ig‘ ko‘zumdur lolae, Dog‘lar ko‘zning qorasin anglakim, qon ichradur. Tutma ulfat bog‘ arokim sarsari daydin durur, Emin ul qushkim, aning ma’vosi vayron ichradur. Ey Navoiy, birga yuz jomi balo turmish to‘la, Har nechakim sog‘ari ishrat bu davron ichradur. 166 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 103 Qoshing ko‘zdin nihon, andin nihonroq xoli mushkindur, Bu aning no‘qtasidur, go‘yi yo ul «nun»i tanvindur. Ko‘ngul zulfung g‘amidin to za-toza dog‘ ila go‘yo Ki, nisfi qonu nisfi mus hk bo‘lg‘an nofai chindur. Itingning goh izi, gah panj asidindur dimog‘im xush, Bu birdur mushkbiyd, ul bir anga go‘yoki nasrindur. Nedin bilman yuzum sarg‘ardi muhriq ishq tobidin, Yuzi o‘tqa yaqinroq bo‘lg‘an elning chunki rangindur. Ichimda andoq o‘tdurkim, t ugan jismimda kuydursam, Anga bu o‘tdin andoqkim , sudin bu o‘tqa taskindur. Yuzungga boqsa bo‘lg‘ay o yu kuncha, nuri o‘ksulsa, Yaqin ermas bu ham, astag‘firulloh, balki taxmindur. Qizil to‘n birla chiqti, lola ruxlar ne ko‘rungay, vah, Bu guldin xil’at etkan sarv , alar har yon rayohindur. Jahon makkorasi dilkashdur, ammo kimki aqd etsa, Ipak jon rishtasi, yormoq anga din naqdi kobindur. Qoshing mehrobig‘a, ey mug‘bach a, yuz qo‘yg‘ali qo‘ykim, Bu toat dayr piridin manga ishq ichra talqindur. Yuzung ko‘rmak tilab tinmas Navoiy ko‘ngli solmoqtin Xudoy uchun olib burqa’ni aning ko‘nglini tindur. 167 Nuqtayi xolingki ko‘zdin doimo ma’dum erur, Nuqtayi xol ermas ulkim, nuqtayi mavhum erur. Tong emas ul nuqta gar ko‘zdin nihondur, vah, ne tong, Mardumin ko‘rmakligidin ko‘z agar mahrum erur. Baski xoli ko‘zdadur bo‘lmis h jahon bir safhakim, Raml mashqi yanglig‘ anda nuqta-o‘q marqum erur. Axtari baxtimdurur ul xol, yo‘qsa ko‘rmaduk Kavkab andoq tiyrakim, xurshid uza ma’lum erur. Xoli ruxsoring kumush masn adda Hinduston shahi Ollida saf tortibon xat, tobi’u mahkum erur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 104 Eyki maydin xoliy ermas, deb meni ta’n aylading, Bore ko‘rguz anikim, bu dayr aro ma’sum erur. Dog‘i pinhondur Navoiy ko‘ nglida, ey lolarux, Nuqtai xolingki, ko‘zdin doimo ma’dum erur. 168 Har labing o‘lganni tirguzmakda, jono, jon erur, Bu jihatdin bir-birisi birla jonojon erur. Jonim andoq to‘ldi jonond inki, bo‘lmas fahmkim Jon erur jonon emas yo jon emas, jonon erur. Bo‘lsa jonon bordurur jon ham chu jonon qildi azm, Jon ketib jonon bila j ondin manga hijron erur. Jon manga jonon uchundur, yo‘qki jonon jon uchun, Umr jononsiz qatiq, jonsiz vale oson erur. Borsa jon, jonon yitar, gar borsa jonon, jon ketar, Kimsaga jononu jonsiz umr ne imkon erur. Xushturur jonu jahon jo non bila, jonon agar Bo‘lmasa jon iylakim, o‘ lmas jahon, zindon erur. Jonim ol, ey hajru jononsiz manga ranj istama, Chunki jononsiz Navoiy jonidin ranjon erur. 169 Har qachonkim kemaga ul oy safar raxtin solur, Mavjlug‘ daryo kebi oshuf ta ko‘nglum qo‘zg‘alur. Yig‘lama, ey ko‘z, nedin sohilg‘a chiqmas kema deb Kim, yoshing daryosidur ha r sarikim el ko‘z solur. Titrabon siymobdek ko‘nglum, yetar jon og‘zima Tund yel tahrikidin har damki, daryo chayqalur. Sabr ko‘nglumda, ko‘ngul ul oyda, ul oy kemada, Vahki, borib telmurub ko‘z, mungrayib jonim qolur. Dam tutulg‘andin o‘lar eldek yetibmen o‘lgali Surmasun deb kemasin baskim nafaslar asralur. Kirma savdo bahrig‘a olamdin istab sudkim, Siym naqdi tushsa, lekin umr naqdi siyg‘alur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 105 G‘arq etar bahri fano g‘am zavraqin, ey piri dayr, Ilgiga chunkim Navoiy boda kashtiysin olur. 170 Jon berur elga agarchi labidin qon tomadur, Vah, dema qon tomadur, balki chuchuk jon tomadur. Noz o‘qi birla ko‘zum mardumin etding majruh, Ashki gulgun dema zaxmidin aning qon tomadur. Vah, yaram ichra ne qondur buki devona ko‘ngul Topsa taskin turadur, ay lasa afg‘on tomadur. Go‘yiyo fitna sahobidin erur sayli balo, Raxshidin qatraki, javl on aro har yon tomadur. Tomchidek ashkim emas, ko‘nglum o‘ti daf’i uchun Gah badan kulbasini qilg‘ali vayron tomadur. Vahki, gul sham’in o‘churmaklik uchundur gar xud Qatra o‘rnig‘a bulutdin durri g‘alton tomadur. La’li vasfida Navoiy so‘zidin obi hayot Qilsa paydo, oqadur, aylasa pinhon, tomadur. 171 Xolu xating xayolidin, ey sarvi gul’uzor, Gohe ko‘zumga xol tushuptur, gahe g‘ubor. Yuzungda xol safhada tomg‘an kebi qora, Xoling malohati tuz erurkim, qorada bor. Jonimni o‘rtagan yuzu xolingni bilmasang, O‘t shu’lasida ayla gumon bir o‘chuk sharor. Bilman ko‘ngulda xollaringning xayolidur, Yo kirpiging tikanlari n aylabsen ustuvor. Har dam ko‘ngul haloku ko ‘zum tiyra bo‘lmag‘in Bilgay birovki, yori erur sho‘xu xoldor. Mashshotayi qazo beza mish xolu xattini, Beixtiyorliqda manga bormu ixtiyor. Miskin Navoiy xoli labing ko‘rsa jon berur, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 106 Boqsang ne bo‘ldi suvrati holig‘a, ey nigor. 172 Chiqti ov azmig‘a javlon aylab ul chobuksuvor, Jon nisor ul sayd uchunkim, jon anga qilg‘ay nisor Bu edi qasdimki bir kun saydi fitrok aylagay, Qilg‘anim umre kiyiklar birla suhbat ixtiyor. Chun kiyik qatlini istar, koshki ruhum uchub, Bir qatil etgan kiyik jismi aro tutqay qaror. Toki yetkursam rikobig‘a boshimni, koshki Qilsa shaxsimni qazo it shakli birla oshkor. Qomati hajrida har yon yoradin qonlig‘ ko‘ngul Bir kiyikdekdurki, o‘q zax mi bila bo‘lmish figor. Go‘r uchun ochmoq nedur har lahza bahromiy kamand, Chun seni Bahromdek aylar ajal go‘ri shikor. Ey Navoiy, ul quyoshni ng soyasida ko‘r itin, Komronu yo‘q sanga ollida itcha e’tibor. 173 Bargi gul yuzinda la’ling rashkidin xunoblar, G‘uncha ko‘ngli ichra og‘zing hasratidin toblar. Safhaedur orazim debocha ishq avroqig‘a Qon yoshimning xatlari shingarf birla boblar. Ashkim artilg‘an uchun xam bo‘lmamish kirpiklarim Kim, yasabdur ko‘z xayol in chekkali kulloblar. Hajridin ko‘zlargakim ashk evrulur, ul ashk emas Kim, erur dardu balo daryosig‘a girdoblar. Aybim etmang bosh ko‘tarma ydur debon xumxonadin, Qilmayinmu sajda topsam bu sifat mehroblar?! Hajr aro ikki ko‘zum ichra belingning naqshidur, O‘tkarur tunni xayol aylab kecha bexoblar. Ro‘zgorin qildi mazlum ohining dudi qora, Ko‘rma zolim xilvatini ng ko‘rkasin sinjoblar. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 107 Terga botqan garmravlardin magar daf’ aylamish, O‘zlugi chirkin taharrukdin irik moshoblar. Do‘stlar, miskin Navoiy tiyra shomin yod eting, Yor ila jomi hiloliy cheksangiz mahtoblar. 174 Telba ko‘nglum, vahki, har soat birov sari borur, Man’ qildim ersa, bag‘rim og‘rig‘udek yalbarur. Qo‘ydum ersa, kelturur mungl ug‘ boshimg‘a yuz balo, Qo‘ymasam jong‘a zarar yetgudek o‘zidin borur. Qo‘ymasam bu, qo‘ysam ul, va h, bo‘lsa yuz jonim fido Ul kishigakim, hazin jonimni andin qutqarur. Aql vasvosini qo‘ysam avlo ulkim, men dag‘i Boshim olib ketkamen har sarikim, ul boshqarur. Soqiyo, bir nav’men labt ashna yo‘qkim og‘zima, Har yaram og‘zig‘a quysang bir qadahni sipqarur. Ikki yuzluk bo‘lmakim, bu bog‘ning ra’no guli Gar qizarur bir yuzi, le kin yana bir sarg‘arur. Kulda pinhon o‘t kebi topmas Navoiy ko‘nglini, Har nechakim ishq kul qilg‘an vujudin axtarur. 175 Ul oyki, jafo nardini xo‘blardin utuptur, Yo rab, ne balo, me hru vafoni unutuptur. Og‘zi bila pista o‘chashur puchlug‘idin, Bilmanki o‘shul og‘zi ochuq qayda butuptur. Har dam qiziq ohim tafidin muztar o‘lurmen, O‘tlug‘ nafas, ey vo yki, og‘zim qurutuptur. Yillar labi la’ling g‘amidin joni hazinim Hasrat suyini xuni jigar birla yutuptur. Aksini ko‘ngul ko‘zgusida ko‘rdumu o‘ldum Kim, g‘ayrin aning eviga nevchun yovutuptur. Hijron kuni ishq ahlini o‘rtarga magar charx Otashkadasida shafaq o‘tin yorutuptur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 108 Bulbul kebi xus hgo‘y Navoiyni qilib xor, Ul gulni ko‘rung jonibi badgo‘y tutuptur. 176 Barcha xo‘blarning qadu ruxsoru xattu xoli bor, Lek ulkim bizni behol aylar o‘zga holi bor. Yuzum oltundekdurur bu vajhdinkim, holiyo Siymbarlar ul kishiningdurkim aning moli bor. Kirgali ko‘nglum aro bir-bir o‘qung bo‘lmish tanim Ul qalamdekkim, aning ichida tuz-tuz noli bor. Sunbulung tushsa oyog‘i ng ostida ne aybkim, Gul bila xurshidning ostida lomu doli bor. Ul sababdin, zohido, mashg‘ul emasmen zuhd ila Kim, ko‘ngulning mutribu may birla ko‘p ashg‘oli bor. Odam o‘lmishmenki, ishq ahli manga avlod erur, Yo‘qsa yoshdin mencha kimning yuz sari atfoli bor. Gavhari maqsud chun vobastayi tavfiq erur, Desa bo‘lmaskim, munung sa’yi, aning ehmoli bor. Ey Navoiy, topmasang kom e labi jonbaxshidin, Sening uchun bo‘lsun an ing g‘amzayi qattoli bor. 177 Chorayi kor istabon bechor alig‘ ko‘nglum tilar, Xonumon tarkin qilib, avvoralig‘ ko‘nglum tilar. Istaram olingda qilsam sajdavu o‘psam labing, But parastish aylabon, mayxoralig‘ ko‘nglum tilar. Bag‘rimu ko‘ksum bila ko‘nglumni qilding yoralig‘, Jonni ham bu hol birla yoralig‘ ko‘nglum tilar. Oshiq ishi chun savod-ul-v ajhi f-id-dorayn erur, Bu malomat ko‘yida yu z qoralig‘ ko‘nglum tilar. Qasdima har yondin ul ko‘y itlarin qo‘y, ey raqib Kim, salomat pardasin yuz poralig‘ ko‘nglum tilar. Tan g‘uborin jon yuzidin ra f’ qil, ey dardkim, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 109 Ko‘zni ul yon ga h-gahe nazzoralig‘ ko‘nglum tilar. Ey Navoiy, nechak im ko‘nglumga tushkan dard uchun Chora istarmen, vale b echoralig‘ ko‘nglum tilar. 178 Har o‘qi ul qoshi yoning jonnikim, qurbon qilur, Rost bir o‘qdurki, qurbon ko‘nglum ichra sanchilur. Istasa vaslin ko‘ngul ko‘z rashkdin qon yo sh to‘kar, Ko‘z yuzin ko‘rgach, ko‘ngul yuz nola g‘ayratdin qilur. Tiyg‘i ko‘ksum chok etib, ko‘nglumni ochsa ne ajab Kim, ravon sudin hamesha xalq ko‘ngli ochilur. Garm o‘lub har yon ul otash porakim novak otar, Rost o‘tdekdurki, girdid in shararlar ayrilur. Yuzni o‘n tirnoq ilakim g‘ussadin qildim shiyor, Dona erkin ko‘z yoshimkim , har dam anda sochilur. Boda ichkim, charx jomi sirrini Jam bilmadi, Garchi ul yuz Jam kebi mayxoraning davrin bilur. Oh o‘tidin shikva gar ay lar Navoiy ayb emas, Telbalarning har nekim, og‘zig‘a kelsa, aytilur. 179 Ey sabo, sharh ayla avva l dilsitonimdin xabar, So‘ngra degil ko‘ngul o tlig‘ notavonimdin xabar. Chun manga berding xabar, lutf aylab ul yon dag‘i elt Xotiri majruh ila ozurda jonimdin xabar. Gar bular ko‘ngliga ta’sir aylamasdek bo‘lsa, ayt Yer yuzin g‘arq aylagan ashki ravonimdin xabar. V-ar munga ham qilmasa pa rvo, degil aflok elin Kecha-kunduz jong‘a yetk urgan fig‘onimdin xabar. Qilsa istig‘no kerakkim, aylagay, albatta, rahm, Gar desang jonim aro dog‘i nihonimdin xabar. Aytkim, tutqil xabar mendin yo‘q ersa, topmag‘ung Olam ichra istabon nomu nishonimdin xabar. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 110 Arz qil tadrij ilakim, sh odlig‘din o‘ lmayin, Ey Navoiy, kelsa nogah dilsitonimdin xabar. 180 Yo rab, bu ne guldurkim, boshig‘a chechak sanchar, Gah egri qo‘yar bo‘rkin, gah belga etak sanchar. Ko‘nglumga chekib novak, oj ayladi payvandin, Har zaxmki ul teshti el anga so‘ngak sanchar. Boshimda havas la’ling, olamg‘a vido ettim, Chiqsa kishi majlisdin, boshig‘a gazak sanchar. G‘am kulbasida, jono, ul xastag‘a rahm etkim, Tebransa bag‘ir og‘rir, dam ursa yurak sanchar. Qullobi muhabbatdur sarg ashta ko‘ngullarga, Chun qush solib ul chobuk, boshig‘a kajak sanchar. Har kavkab uchin gardun nish etti shuoidin, G‘am shomi vafo ahlin har nav’ kerak sanchar. Sanchilg‘an ajal xori is hq uchrasa bilgaysen Kim, jong‘a balo nishin hajr o‘zgacharak sanchar. Jismin chu Navoiyning pa ykoni temur qildi, Bilmanki, sinon emdi bag‘rig‘a netak sanchar?! 181 G‘aming o‘qiki ko‘ngullar uyin nishona qilur, Mening chu xokiy tanim ichra yetti, xona qilur. Labing bahonasiz el qonini to‘kar har dam, Manga chu yetti ish, albatta, bir bahona qilur. Ko‘ngul berurda fusunlug‘ ko‘ziga bilmas edim Ki, el ichinda meni oqibat fasona qilur. Qo‘ngulda javhari paykoniniki yig‘mish jon Ajab emaski, bu vayronani xizona qilur. Desaki, mehr giyohin ko‘kartayin gardun, Zamona ahli vafo ko‘z yoshini dona qilur. Halok domi yoyar sub hxez qushlar uchun Sahar yeliki, chaman sunbulini shona qilur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 111 Nasib bulbul uchun xori g‘amdurur, ul ham Navoiy nag‘masi birla magar tarona qilur. 182 To bo‘ldi ko‘ngul ul ko ‘zi usrukka giriftor, El ko‘ziga sog‘men, vale o‘z-o‘zuma bemor. Tongdin tanim oqshomg‘acha tosh zaxmi bila resh, Tundin badanim tongg‘ach a tish zaxmidin afgor. Kulbamning emas xishtlari darziki, ochmish Holimg‘a fig‘on qilg‘ali og‘zin daru devor. Xalq ichra ko‘ngul ishqini fosh ayladi ohim, Uy ichida o‘t bor ekanin dud etar izhor. Ul but g‘amidin kofiri ishq o‘lg‘ali ko‘nglum Jon rishtalarin jam’ qilib bog‘ladi zunnor. Xush gulshan erur dahr budur aybiki, anda Payvasta xazon yelidin ozurdadur ashjor. Yor ollida gar bor, yo‘q ersa ajab ermas, Ag‘yor chu bor anda, Navoiy, sanga ne bor?! 183 Fig‘onki, yor vafo ahlig‘a sitam qiladur, Niyozu ajz gunohig‘a muttaham qiladur. Naimi vaslig‘a xo‘y aylagan ko‘ngullarni, Asiri hajr etibon mubtaloyi g‘am qiladur. Raqib behuda taqriri birla yuz taqsir, Zaif g‘amzadalar otig‘a raqam qiladur. Ne hukm qilsa vafo ah li jurmida g‘am emas, Bu zulm erurki, jafo ahlini hakam qiladur. O‘z ilgi birla gar o‘ltursa bok yo‘q, vahkim, Raqib ollida aftodavu dijam qiladur. Muhabbat ahlini, vo hasratoki, ko‘p o‘rtab, Alarning ohi o‘tidin haros kam qiladur. Chu gul vafosiz erur, necha asrasam, vahkim, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 112 Ko‘ngul qushi bu gulistond in emdi ram qiladur. Zamona o‘q kebi tuzlar ni sindurub, «yo»dek Alarki egridurur shahg‘a muhtaram qiladur. Navoiy o‘lgay edi bo ‘lmasa umidi visol, Bu qasdlarki, anga ha jr dam-badam qiladur. 184 Ulki, onsiz xasta ko‘nglumning yuz ohu voyi bor, Hajridin yuz ming meningdek o‘lsa, ne parvoyi bor. Charx tong otquncha yig‘la r mehrin eldin yoshurub, Go‘yiyo ul sargashtaning ham bir musofir oyi bor. Ganji husnung yanglig‘ o‘lmish maxzani mehrim mening Kim, necha isrof birla xarj qilg‘an soyi bor. Zahri hijronkim chekarmen, ta’mini bilgay magar Bedilekim, bir vafosiz kofiri xudroyi bor. Ishq mulkidin xabarlar topsa Laylo tong emas Kim, aning Majnun kebi payki jahonpaymoyi bor Mehrning ko‘rma shafaq ichra shuoiy xatlarin Kim, sipehr osibidin mujgoni xunpoloyi bor. Hajr aro qildi Navoiy qosh laring ko‘nglida naqsh, Razm elidek ish kuni qurbonda ikki yoyi bor. 185 Voy, yuz ming voykim, tarki muhabbat qildi yor, Bilmayin qoldim menu q ilmay xabar ayrildi yor. Bordi o‘qdek tezu «yo»dek qomatim yod etmadi, Ishq aro go‘yo mening egriligimni bildi yor. Chun gadolar birla shahla r qilmas ermish yorlig‘, Men gadoni ko‘zga bas nevchun burundin ildi yor. Pand eshitib, do‘s tlar, hech kim bila yor o‘lmangiz Kim, mening bag‘rimni tiyg‘i hajr birla tildi yor Mendin ayrilg‘an balovu da rd uchunmu yig‘layin Yo angakim, boribon ag‘yor ila qotildi yor. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 113 Yig‘lashib g‘am shomi zohi r aylasunlar dard o‘tin, Kimgakim baytu-l-hazanda sham’dek topildi yor. Ey Navoiy, yor uchun tortar eding g‘urbatda ranj, Yo‘lg‘a tush, emdi ravonroq bo‘l, azimat qildi yor 186 Har qayon boqsam ko‘zumga ul quyoshdin nur erur, Har sari qilsam nazar, ul oy manga manzur erur. Chun masal bo‘ldi soching zulm ichra, yoshurmoq ne sud Mushk isin yashursa bo‘lm as, bu masal mashhur erur. Telbarabmen to ani ko‘rman, ajoyibdur bukim, Ul pariy devona ko‘zid in dag‘i mastur erur. Chun mudom erning mayi qoshindadur kofir ko‘zung, Nedin erkinkim, dame usr uk, dame maxmur erur. Dilrabolar dog‘i jo nim safhasida go‘yiyo Dard eli ishqim uchun muhr aylagan manshur erur. Par urub boshingg‘a tutma avjkim, har necha mo‘r Kim, qanotlang‘ay qachon uchmoq anga maqdur erur. Gar Navoiy siymbarlar vasfin aylab ko‘rsa ranj, Yo‘q ajab nevchunki xom etkan tama’ ranjur erur. 187 Yor bordiyu ko‘nglumda aning nozi qoliptur, Andoqki qulog‘im to‘la ovozi qoliptur. Ko‘z xonasini qildi ba randoxta bu ashk, Ko‘z bordi vale xonabarandozi qoliptur. Ko‘nglum qus hi to sunbulunguz domig‘a tushti, Bulbul kebi har gul sori parvozi qoliptur. Ul qush safar aylab ne tarab gulbunin ochqay Kim, bog‘ aro bir sarvi sarafrozi qoliptur. Men ishq rumuzin demay o‘ldum, safar etkim, Farhod ila Majnunning o‘kush rozi qoliptur. Taqlid qilib ko‘ngluma ishq ahli chekar oh, Ul bordiyu el ichra sarovozi qoliptur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 114 Hijronu visolin ko‘pu oz dema Navoiy, Yuz shukr dekim, ko‘pi borib, ozi qoliptur. 188 Ul malaksiymo pariykim, xalq aning hayronidur, Jonlar oshubi vale oshufta jonim jonidur. Tifl avroq ichra bir-bir bargi gul tergan kebi, Nomayi hijron aro tim- tim sirishkim qonidur. Ko‘rsa jon zaxmida qonlig‘ marhamin aylar gumon Kim, buzulg‘an ko‘nglum o‘ tidin qiziq paykonidur. Yuzunga may gullari yuz fitna qildi go‘yiyo Fitna har gulkim, ochar, yuzung aning bo‘stonidur. Bormudur ko‘nglumda keskan ham alif, ham na’lu dog‘, Yo bu mir’ot ichra solg‘a n aks husnung onidur. Dahr toroji qilur uryon chaman ra’nolarin Yeldin un chekmas yig‘ochl arkim, chaman afg‘onidur. Ey Navoiy, bilki tong otq uncha yig‘lar har kecha Charxdek har kimki, bir badmehr sargardonidur. 189 Shahsuvorim har qachon javlon qilur, Mahv o‘lub bilman o‘zumni, haq bilur. Anga har ko‘zkim tushar, kirpiklari Xasta ko‘nglumga tikandek sanchilur. Ochilur ko‘nglum samandi sayridin, G‘uncha yanglig‘kim sabodin ochilur. Ayrilur go‘yo quyoshdin bir shihob Oti na’lidin har o‘tkim, ayrilur. Oh tortarda magar jon pech urar, O‘q otarda har qachonkim qayrilur. Tavsani gardunni ma rkab qilmakim, Yer bila rokibni oxir teng qilur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 115 Tez etar tiyg‘ing Navoiy ishqini, Garchi o‘t o‘char, agar su sochilur. 190 Qaysi bir ko‘kning yuzingde k mehri olam tobi bor?! Qaysi gulshanning shamolingdek guli serobi bor?! Zulfidin, ey zaxmliq ko‘ngl um, qutulg‘ung yo‘qturur Kim, sening har halqayi zulfungda bir qullobi bor. Zulfu yuzidin dam urmang, tun bila kun chashmasi Kim, bu sunbul birla guln ing o‘zga obu tobi bor. Ne uchun har dam sarig‘ra qtur yuzumning oltuni, Bovujudikim yuzida ashkdin siymobi bor. Sajda gar aylar malak, ne tongkim ul oy qasrining Kungire shaklidin atrofida ko‘p mehrobi bor. Davlati zohirki, mahbub aylading, tark aylakim, Qaydinga zulfini «dol»u «lom»idin asbobi bor. Yuzu la’lingdin Navoiy bexud o‘lsa so‘rmag‘il, Bir itingdurkim, sahar vaqtida shakkarxobi bor. 191 Ulki yuz mendek jahonda volavu shaydosi bor, Nechakim bordur niyozim, nozu istig‘nosi bor. Dam-badam ko‘nglum berib jon naqdi istar vaslini, Olloh-Olloh, telba ko‘nglum ning ajab savdosi bor. Ko‘nglakim qonlig‘ tuganlar o‘rnidin gul-gul erur, Ul katondekkim, yuzida har taraf tamg‘osi bor. To o‘qung yomg‘ur kebi keld i, ko‘zum bo‘lmish sadaf, Bovujudi ulki durdin yuz sari daryosi bor. Jon berib, darding olib ko‘ks umda asrarmen, ne ayb, Asrasa sanduq aro ulkim samin kolosi bor. Bo‘lma emin charx davridin muraqqa’po‘sh deb Kim, quyoshdin bu muraqqa’ ichra o‘tlug‘ tosi bor. Itlaring bo‘lmish Navoiy ko‘ngli uchun mehmon, Bu kecha ul ko‘y aro ko‘rkim, ajab g‘avg‘osi bor. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 116 192 Yana g‘arib gule jonima jafo qiladur, Yana ajab tikane ko‘nglum ichra sanchiladur. Yana bir o‘zgacha ishq ikki ilgi zo‘ridin Bag‘ir bila yuragim bir-biridin ayriladur Qaladi, vahki, o‘tundek so‘ngaklarimni sipehr, Bu yangi o‘tqaki tan kulbasida yoqiladur. Firoq kojlari birla, vahki, ne o‘tlar Bulutdek ashkfishon ko ‘zlarimga choqiladur. Sirishk ayladi xokiy tanimni andog‘kim, Qadam qo‘yay desa uy qu ko‘zumga, toyiladur. Qochar bu telba ko‘ngul, yana voqif o‘l, ey aql Ki, tolpinur ko‘pu ko‘ksum shikofi ochiladur. G‘arib qissa erur ishqkim tuganmadi hech, Agarchi bo‘lg‘ali olam binosi aytiladur. Navoiy, ahli junun qayd i yor zulfi emish, Xirad tanobini uz, band agar bu silsiladur. 193 Maydin ayru gul emas go‘yyo erur gulgun harir Kim, kesib gul hay’ati birla sepipturlar abir. Bazm emas bog‘ ichra maysizkim, hunarvar ilgidin Bo‘ldi rangin mum har qolab bila hay’atpazir. To qizitmaydur qulog‘ni may guli yakson erur Bulbul og‘zidin safiru bog‘ eshigidin sarir. Soqiyo, jonimg‘a yettim ta vbadin, joning uchun Bo‘l manga bir lab-balab paymona birla dastgir. Bodaekim, yetgach og‘zimg‘a, chiqarg‘ay nash’asi Taqvoyu islomu aqlu zuhd jonidin nafir. To bo‘lub rasvo yana bir jom uchun mug‘ ko‘yida Har zamon o‘zumni kofirlarg‘a qilg‘aymen asir. Ey Navoiy, ma’siyat uzri da o‘lsang yaxshiroq, Zuhd ujbidin mukaddar bo‘lg‘ucha lavhi zamir. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 117 194 Soqiyo, day shiddatidin aqlu his betob erur, Chorasi jomi bilurin ichra la’li nob erur. Tiyinu qoqumni rokib s ho‘xlar o‘z egnidin Tob birla yuzga chekkandi n ko‘ngul betob erur. Ishqdin yo‘qkim, sovug‘din otashin gul istabon Topmag‘andin bulbul a’zo sida par sinjob erur. Siym o‘tdin suv bo‘lur, ye ldin ajoyibdur bukim, Titramakdin siymbarlar jismi chun siymob erur. To‘lun oy ermas, tun oqshom kim quyoshning chashmasi Muz to‘ngubturkim, ziyosi tiyra chun mahtob erur. Siymdin bahman chaman qofini to zol ayladi, Qushlar ul siym ostida simurg‘dek noyob erur. Ey xush ulkim, la’lgun may ich debon taklif uchun Ilgi bir zarrin kamarni ng bo‘ynig‘a qullob erur. Kishu o‘rmak, qaydidin o‘t ayshni favt etmakim, Kish qaroroq tulku, o‘rmak yupqaroq moshob erur. Ey Navoiy, gar muhayyo topmasang asbobi aysh, G‘am yema, shah qullug‘i yuz aysh uchun asbob erur. Ul sarafrozeki, oliy dargahining hay’ati Barcha sarkashlarga bosh qo‘ymoq uchun mehrob erur. 195 Orazing xurshidu og‘zing zarradin timsol erur, Zarra uzra nuqta yanglig‘ og‘zing uzra xol erur. Kokulungdur mushku ustida gi reh mushk uzra «mim», Qomating shamshodu zulf ostida tushgan dol erur. Qoshu qaddu zulfidin payv asta to na’lu alif Tanda kestim, noladin ozurda jismim nol erur. Chun dedim: xoling bila ko‘z mardumining holi bor, Dedi ulkim: xol deysen, nuqtasiz ham hol erur. Nukta der holatda tor og‘zingni ko‘rguzgan labing, Go‘yiyo zanbur nishidin teshilgan bol erur. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 118 Durdkashmen piri dayr ollida maqbul o‘lg‘ali, Davlat ahlining qabuli ko‘rki, ne iqbol erur. Soqiyo, gar davr ta’jilin ko‘rub qon yig‘lamas, Bas Navoiydek surohiy as hki nevchun ol erur. 196 Orazing ko‘zgusimu ter kasratidin sudadur Yoxud ul oraz suyining aksimu ko‘zgudadur?. Dema ayni nozdin ul ko‘z ochilmaydurki, bor Kofirekim mastlig‘ ifrotidin uyqudadur. Topmog‘im o‘zni mahol o‘lmish firoqing shomikim, Tab arodur xasta jismu tob ul gesudadur. Sen otarsen novaku ko‘ksu m shikofidin ko‘ngul Ko‘rgali kelmish, xato q ilmaki, xush qobudadur. Sajda qilmoq ne tafovut Ka’ba yoxud butqakim, Qoshi mehrobi, qayon qilsam sujud, o‘trudadur. O‘lmagimdin zulfunga go‘yo parishonlig‘ yetib, Motam ahlidek quyi solib boshin qayg‘udadur. Nuh umriyu Sulaymon mulkiga yo‘qtur baqo, Ich, Navoiy, bodakim olam g‘ami behudadur. 197 Orazing ko‘zgusida xat sab zadurkim, suda bor, Yo magar zangor su ta ’siridin ko‘zguda bor. O‘qlaring paykon bila ha r yon quruq jismimdadur, Shoxlar uzra ko‘ngullardekki ul nojuda bor. 3ahri hajring qildi daf’ ul ko ‘z qorasi, vah, bu nav’, Qayda bergay xosiyat pozahrkim, ohuda bor. Bordurur mehrob turg‘ach butqa qilg‘andek sujud, Sajda qilsam qiblag‘a to qoshlaring qarshuda bor. 3ulf aro xoling agar din qasdi aylar ne ajab, Muncha kofirlig‘ ragi, va h, qaysi bir hinduda bor. Ishq vodiysin xatardur ilm ila qat’ aylamak, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 119 Solik ersang tashla ma’lumungniyu osuda bor. Yuzin istarsen, Navoiy, qo chma zulfi fikridin Kim, sen istar ayshning ummidi bu qayg‘uda bor. 198 Yuzungda zarvaraq har yonki lutfi benihoyatdur, Jamoling mushafida har biri go‘yo bir oyatdur. Sochingda zarfishon chehrang zalolat shomida har yon Tajalliy mash’alidin yoru g‘an sham’i hidoyatdur. Yuzungda nil xoli ravza ichra nilufar shibhi, Binafsha gulshan ichra yuz da nilingdin kinoyatdur. Ko‘ngul saydig‘a ochma sunbulung domin yuz ochqilkim, Gul o‘q ochilsa qayd etmakka bulbulni kifoyatdur. El ichra ko‘pturur afsona Laylo husnidin, lekin Sening husnungg‘a tashbih etmak ani ne hikoyatdur. Ko‘ngul qonin ko‘p ul xunxora ko‘z ichti, emas go‘yyo Yuzung gulgunadin gulgunkim, ul qondin siroyatdur. Dema tush vaqti ul yuz kund in ortuqtur, muni ko‘rgil Kim, ul yondin nihoyat bo‘ lsa, bu yondin bidoyatdur. Erur bedod, borinda tara hhum, do‘stdin yuz hayf Angakim, shukr borinda ishi doim shikoyatdur. Navoiyg‘a ko‘ngul berdingki, jonin olg‘asen bir kun, Erur o‘z naf’i, shahdin gar raiyatqa rioyatdur. ZYe HARFINING ZYeBOLARINING ZIYNATI «G‘AROYIB»DIN 199 Jahoni buqalamun ichra tushmish elga gudoz, Magarki tosig‘a o‘t yoqti charxi shu’badaboz. Bu turfaroqki, mu nungdek tamug‘ aro tushmish, Samuru qoqum uchun olam ahlig‘a taku toz. Ne ko‘kka chiqmoq erur dolboyu o‘tag‘a bila Ki, bolu par bu esa, mumkin ermas ul parvoz. Ne garmlig‘ni qo‘yar, ne fusurdalig‘ni bashar Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 120 Nechaki kuyub erir o‘tu muz kebi qishu yoz. Falak arusida yo‘q mehru dilrabolig‘ ko‘p Nechukki husnu jamol ah lig‘a vafo bila noz. Egilib o‘psa yer ahli g‘urur hurmat uchun, Shabih erur anga mutlaqki mast qilsa namoz. Xush ul jaridaki, bir nav’ qilsa sayru suluk Ki, soya hamqadam o‘lsa anga, kamar hamroz. Navo agar tilasang, tut qiroqki, igri bami Ne ko‘p taponcha yeru ne biyik chekar ovoz. Navoiy, yor ila bo‘lkim, budur haram vasli, Maqoming o‘lsa Ajam yo Iroq yoki Hijoz. 200 Rafiqlar, meni mahzun nechuk bo‘lay g‘amsiz Ki, ko‘nglum ermas alamsiz, ko‘zum emas namsiz. Sinuq ko‘ngulda chu yo‘q shodlig‘, sog‘inurmen Ki, yo‘qturur bori olamda bir ko‘ngul g‘amsiz. Demangki, hajrda may hamdam o‘lsa g‘am kam o‘lur Ki, samdurur, dam emas, boda yoru hamdamsiz. Xush ulki, yor firoqiyu yo ko‘ngul g‘amidin Tamom umrida bir lahza erdi motamsiz. Ko‘ngul g‘amini deb ahbob, rahm qildi habib, Mening jarohatim erdiki, qoldi marhamsiz. Ko‘zumdin etmagil, ey sarv, hech jonib mayl Ki, yaxshiroq ko‘runur sa rvkim, bo‘lur xamsiz. Navoiyni vara’u zuhd qaydi o‘zlugidin Xalos qilmadi, ey ishqu may, magar ham siz. 201 Tirguzur har xastani bi r noz ila ul dilnavoz, Chun yetar men xastag‘a na vbat, qilur yuz nav’ noz. Zohido, har dam demakim mazhabingda bor qusur, Qaysi masjidda qilib erdim sening birla namoz?! Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 121 Ishq aro ko‘nglumni ul yuz mehridin man’ aylamang Kim, emas mumkin samandar o‘tdin etmak ehtiroz. Bir kun ohimdin o‘shul ba dmehr ko‘ngli yumshag‘ay, Nechakim po‘lod erur qattiq topar o‘tdin gudoz. Yo rab, oxir netgamen ul sho‘xi badxo‘ birlakim, Zulm etar, qilsam tazallum, noz etar, qilsam niyoz. Charxi minoyiy xati sirrig‘a hamroz istama Kim, bu xat mazmunidin dam urmay o‘tmish ahli roz. Ey Navoiy, sen base oludadomansen, magar Ishq ul pok ila o‘ynars enki derlar pokboz. 202 Ramida ko‘nglum erur ishq mubtalosi hanuz, Boshimda bordurur ul sarvqad havosi hanuz. Yuzung firoqida har bir ko‘zum mening bir dog‘ Qo‘yupturur, vale tushmaydurur qarosi hanuz. Faqih qildi duo «Ishqdin qutulg‘il» deb, Qabul qurbida ermas emish duosi hanuz. Nechuk tama’ qilayin mehr ila vafosinkim, Haqir jonima darxo‘rd emas jafosi hanuz. Halok o‘qi ko‘zung urmish ko‘ngulga tonmaki, bor Yonida kirpiku qoshingdin o‘qu yosi hanuz. Haloking o‘lg‘ali jon ko‘z qorardi, vah, yuz ochib, Qoradin ani chiqarg‘ilki, bor azosi hanuz. Sipehr zulmidin ul nav’ motamidur subh. Ki, umrlar o‘tubon chok erur yaqosi hanuz. Navoiy jon berur, ul muddaiyni mahram etar, Bu ishcha yuz ming emastur aning sazosi hanuz. 203 Jamoateki, junun man’ini manga qilasiz, Tosh otibon ne uchun telbalarga qotilasiz? Keting, ko‘ngul bila jonki m, vidoingiz qildim, Firoq agar budurur, erta kunni kech qilasiz. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 122 Firoq vaqtidur, ey ko‘zla r, emdi qon yig‘lang, Bilurmusizki, bukun ne kishidin ayrilasiz? Ko‘zum haqini bihil qildim, ey javohiri ashk Ki, bore ham aning-o‘q maqdamig‘a sochilasiz. Firoq nishlari, vahki, yana rahm etmay, Nafas-nafas nega majruh ichimga sog‘ilasiz? Ko‘ngul fasonalari, sizni, vah, netib yashuray, Bu nav’kim, yuz uza qon yosh ila yozilasiz. Navoiy hajrg‘a qoldi, qiling visolda shukr Jamoateki, sevar yoringiz bila bilasiz. 204 Navbahor ayyomi bo‘lmish, men diyoru yorsiz, Bulbul o‘lg‘andek xazon fasli gulu gulzorsiz. Goh sarv uzra, gahe gul uzra bulbul nag‘masoz, Vahki, menmen gungu lol, ul sarvi gulruxsorsiz. Tong emastur gar diyoru yorsiz ozurdamen Kim, emas bulbul gulu gulzorsiz ozorsiz. Ravza ashjori o‘tundur, gullari jonimg‘a o‘t, Mumkin o‘lsa anda bo‘lmog‘lig‘ dame dildorsiz. May chu berding zulf ila band et meni, ey mug‘bacha Kim, xush ermas mug‘ bila ichmak qadah zunnorsiz. Topmaduq gulrang jome be xumor, ey bog‘bon, Vahki, bu gulshan aro gul butmas ermish xorsiz. Ahli zuhd ichra Navoiy topmadi maqsadqa yo‘l, Vaqtingizni xush tutung, ey jam’kim, xammorsiz. 205 O‘zga bo‘ldi yoru mehri menda boqiydur hanuz, Notavon ko‘nglumda ul oy ishtiyoqidur hanuz. Garchi o‘zga yor istar xotirim, bordur valek Jon anga manzil, ko‘ngul aning visoqidur hanuz. G‘ayr ishqi ko‘nglum uyinda nechuk qilg‘ay nuzul Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 123 Kim, xayoli maskani ko‘zum ravoqidur hanuz. Ishq ila may tarkin, ey nosih , ne nav’ aylay qabul Kim, ko‘ngulga orzu ul turfa soqiydur hanuz. Furqat o‘ti dofii dog‘ o‘rtamakdur demakim, O‘rtagan jonim ul oy dog‘i firoqidur hanuz. Charx yolg‘iz qilmadi Farhod qonin lolazor, Lola qonin to‘kkuchi aning nifoqidur hanuz. Ey Navoiy, garchi meni mehrsiz der erdi yor, O‘zga bo‘ldi yoru mehri menda boqiydur hanuz. 206 Xurram o‘ldi bog‘u bir guldi n ichimda g‘am hanuz, Kuldi har yon g‘unchavu ko ‘nglum ishi motam hanuz. Bulbul o‘ldi gul harimi hirmanining mahrami, Gul uzorim ko‘yida men telba nomahram hanuz. Chiqti tuz har naxl uza bir ishqpechon chirmashib, Vahki, bir qad ishqidin jismimda pechu xam hanuz, Ochti savdo daf’ig‘a sunbul musalsal turrasin, Ohkim, bo‘ynumda zan jiri junun muhkam hanuz. Soqiyo, rahmiki tortib lola sog‘ar dam-badam, Lolagun sog‘arg‘a men bo‘lmay dame hamdam hanuz. Faqr naxlidin guli maqsud uzmak istama, Yetmay anda ohu ashkingdin havovu nam hanuz. Bir so‘zin istab Navoiy o‘ldi, vahkim, yetmamish Huqqayi yoqutidin ko‘nglumga ul marham hanuz. 207 Sayl un chektiyu savdo menda bepoyon hanuz, Dasht sarsabz o‘ldiyu me n telba sargardon hanuz. Gunbadin qildi imorat g‘ unchaning yoz yomg‘uri, Telba ko‘nglum uyi savdo saylidin vayron hanuz. Har qurug‘ shox o‘ldi dasht uzra sabodin hullapo‘sh, Tinmag‘ur jismim junun v odiysida uryon hanuz. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 124 Tong nasimi birla nayson yomg‘uri ne sudkim, Ohu ashkim dahr aro har dam solur to‘fon hanuz. Yong‘il, ey Isodamim, husnung bahori haqqikim, Bordurur muhlik jununumg‘a davo imkon hanuz. Ne osig‘ har oq gul o‘lsa ma rham uchun bir momuq, Chunki chiqmaydur yaramdin g‘unchadek paykon hanuz. Dasht hayvoni qocharlar suhbatimdin ram qilib, Aqli yo‘q nosih gumon ay lar meni inson hanuz. Kom yetkurmak g‘animat angla hojat ahlig‘a, Ey g‘aniy, bu damki koming birladur davron hanuz. Shayx man’ aylar junun har dam Navoiyg‘a, ko‘rung Kim, bahor ayyomida oqildur ul nodon hanuz. 208 Ko‘yung borida qilman jannatqa guzar hargiz, Qadding qoshida solman tubiyg‘a nazar hargiz. O‘qungg‘a ko‘ngul moyil, mujib nedur, ey qotil Kim, o‘tkanidin bo‘lmas ko‘nglumga xabar hargiz. Bu jismi nizor ichra ko‘n glumni gumon qilmang, Shoxeki, qurur, anda ki m ko‘rdi samar hargiz?! La’lingda malohatdin jon komidadur lazzat, Bu ta’m qachon bergay tuz birla shakar hargiz. Ko‘ngliga fig‘onimdin rahm o‘lmasa, ey bulbul, Gul g‘unchasig‘a bormu nolangdin asar hargiz. Pil o‘lsa sening xasming, desangki zarar topmay, Bir pashshag‘a olamda yetkurma zarar hargiz. Maxlas tilasang g‘amdin da hr ichra Navoiydek, Qo‘ymag‘asen ilgingdin sog‘arni magar hargiz. 209 Zamone garchi yodim qilmas ul nomehribon hargiz, Fig‘onkim, yodi chiqmas xotirimdin bir zamon hargiz. Oti og‘zim aro mazkur, o‘larmen ohkim, bo‘lmay Otim og‘zig‘a bir mazkur o‘lurg‘a komron hargiz. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 125 Ko‘ngul to vodiyi ishqig‘a tushti, qilmadi bir ham Vatanni yod ul ovorayi bexonumon hargiz. Labidinkim, ko‘zum yoshi jahonni la’lgun qildi, Bag‘ir juzvidin ayru topmadi bir qatra qon hargiz, Iti faryodini yoqmang ma ngakim, xo‘yidin umre, Ulug‘roq tinmadim, ne nav’ chekkaymen fig‘on hargiz. Yorib ko‘ksum junun ta’vizid ek jon pardasin ochma Ki, fosh o‘lmaydur ul qonlig ‘ necha dog‘i nihon hargiz. G‘amu anduh ya’jujig‘a har devor saddedur, Fano mayxonasidek topmad uq dor-ul-amon hargiz. Bu damni tut g‘animatkim, kelur damdin asar yo‘qtur, Ne damkim, o‘tti, xud andin ki shi topmas nishon hargiz. Qiron qilding, Navoiy, n azm arokim iltifot etmas, So‘zungdin o‘zga so‘zga xusravi sohibqiron hargiz. 210 Har necha ko‘nglumn i chok etsang qilur ishqing sitez Ul sifatkim, o‘tni yorg‘an soyi bo‘lur shu’la tez. Sabr ila ishqim xusumat bos hlab o‘rtarlar meni, O‘t bo‘lur zoyanda, tosh etsa temur birla sitez. G‘am tuni rihlat sahobi jolasidur yo erur Motamimg‘a charx anjum javharidin ashkrez. Vasl aro ashkim qilur tug‘y on o‘shul yuz tobidin, Yoz faslida quyosh tez o‘lsa bo‘lur saylxez. Sarvu g‘unchang jilvasi kuydurdi elni, ohkim, Dahr aro tubiyu kavsar birla solding rustxez. Ko‘z uyidin ul pariy ram qildi, mardum ashkidin Bo‘ldi chun hamxona tardoman erur avlo gurez. Chun Navoiy vasl topti, emdi birdur, ey tabib, Sharbatin gar zahr yox ud obi hayvon birla ez. 211 Mehnat o‘tidin yoruqtur har taraf koshonamiz, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 126 Bo‘ldi go‘yo ajdaho ko mi bizing vayronamiz. Toyiri vasl uchti ashkim donasidin vahm etib, Qushqa, vahkim, ram berur toli’ yo‘qidin donamiz. Ul charog‘i husn vayron kulbani yorutqali Mehr sham’in yorutuptur har kuyuk parvonamiz. Bo‘ldi oshiq aql ila hazl aylabon vola ko‘ngul, O‘tqa tushti o‘ynay-o‘ynay kul bila devonamiz. El tilidin uyqu o‘chmish tur ko‘zumdin go‘yiyo Kim, erur baxt uyqusining boisi afsonamiz. O‘lturay bir may bila deb, tirguzursen, soqiyo, Obi hayvon birla go‘yokim to‘lar paymonamiz. Murshidekim, qilsa irsh odi fano, billah anga Bu vujudi orazidin o‘zga yo‘q shukronamiz. Ko‘yida ko‘nglum ko‘ngullar ichra ko‘rdum, turfa ko‘r, Turfaroqkim, oshnolig‘ bermadi begonamiz. 212 Bo‘lmasa ul but qoshi mehrobim ichra jilvasoz, Kiblag‘a, kofirmen, ar bosh indurub qilsam namoz. Qon yoshimdin la’lgun kirpik bila aytur ko‘zum Orazing nazzorasin aylarda yuz til birla roz. Qaddi vaslin istasam ra’nolig‘ aylar noz ila, Husn bo‘stonida ul sarkash qad ermish sarvinoz. Odamiylig‘din qochib yettim junun o‘tin sochib, Ey salomat ahli, aylang telba itdin ehtiroz. Chehra och ko‘nglumni desang kuyduray, hijronni qo‘y, O‘t ne hojat, mum topsa mehr tobidin gudoz. Rishtayi ashkin tutub tufrog‘ sori tortar fano, Ul sababdin egma qad zohir qilur ahli niyoz. Ey Navoiy, g‘ayr naqshin pok yub jon lavhidin, Yor uchun jon o‘ynasang, ul lahza borsen pokboz. 213 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 127 Jilvamu qildi sarig‘ bo‘rkin kiyib ul sarvinoz, Yoki chekti shu’la axzar jism ila sham’tiroz. Kuysa majnun ko‘nglum ul yu z lam’asidin tong emas Ne uchunkim aylamas devona o‘tdin extiroz. Ulki ermas ishqi poku sa jda aylar ko‘rsa husn, Uyladurkim, aylagay fosiq tahoratsiz namoz. Rozi ishqing derga paykon ing erur ko‘ngl umga til, Lol til birla qilur ermi sh takallum ahli roz. Sekritib chiqti yana maydon sari ul turk mast, To yana qaysi ko‘ngul mu lkiga qilg‘ay turktoz. Ishq agar komildurur, oshiq qilur ma’shuqni, Yo‘qsa nevchun ayladi Mahmudqa qulluq Ayoz. Har maqom ichraki bo‘lsang ayru bo‘lma yordin, Ey Navoiy, hojat ermas qilmoq ohangi Hijoz. 214 Tufrog‘imdin koshki jisme murattab qilsangiz, Bir it o‘lsa ko‘yida ruhig‘a qolab qilsangiz. Yetmagay chobuksuvorim gardig‘a, ey ahli ishq, Mehrni rokib qilib, gard unni markab qilsangiz. Bodano‘shum bazmi g‘avg‘osidin, ey jonu ko‘ngul, Sam’ig‘a yetmas necha faryodu yo rab, qilsangiz. Olami ishq uzra bas loyiqdurur, ey dardu shavq, Dudi ohimni sipehr, ashkimni kavkab qilsangiz. Markabi na’lin mujallo q ilg‘uchilar zeb uchun, Orazimg‘a surtung ul damk im, muzahhab qilsangiz. G‘ayri no‘shono‘sh azal soqiysidin kelmas xitob, Bizni bas may jurmidin bo‘lmas muxotab qilsangiz. To Navoiy, qismat o‘lg‘an mayni ichmas chora yo‘q, Do‘stlar, avlo bukim, jo min labolab qilsangiz. 215 Yuzung firoqida har oh o‘tinki chektim tez, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 128 Ul o‘t sharoralari bo‘ldi har taraf gulrez. Qazo musavviri go‘yo hal etti la’liy rang Labing aqiqini aylar mahalda rangomez. Labing malohati g‘avg‘o ko‘pardi olamdin, Shakarni buyla kishi qayda ko‘rdi sho‘rangez. Itingki sher zabundur anga, topa olman, Desam ko‘ray ani boshimdin o‘zga dastovez. Chu keldi xastalig‘im so‘rg‘ali qadahno‘shum, Ketur piyolaki, o‘lsam ham aylaman parhez. Desang zamona sitezini har zamon ko‘rmay, Zamonni xush tutu qilma zamona birla sitez. Guli sabox yuzin ko‘rmagaysen, ey bulbul, Bu gulshan ichra Navoi ydek o‘lmasang shabxez. 216 Yordin ayrilg‘a li shaydo ko‘ngul bexob ko‘z, Har zamon zohir qilur sa vdo ko‘ngul, xunob ko‘z. Ko‘zu ko‘nglum bahru barsayr ettilar yor istabon, Bu safarda toptilar yag‘mo ko‘ngul, g‘arqob ko‘z. Ko‘zu ko‘nglumdin biri kuyu b, birisin buzdi sayl, Yo‘qsa nevchun bo‘ldi nopa ydo ko‘ngul, noyob ko‘z. Deb emish hajrimda mendek ko ‘zu ko‘nglin asrasun, Voykim, yo‘qtur manga xoro ko‘ngul, qassob ko‘z. Vah, ne kun bo‘lg‘ayki, yetkay vaslig‘a ko‘zu ko‘ngul, Tortibon faryodu vovayl o ko‘ngul, yig‘lab ko‘z. Ko‘rmayin deb ko‘rdi ko‘z, ko ‘rgach ko‘ngul qildi havo, Bo‘ldi zor etkan meni ra svo ko‘ngul, qallob ko‘z. Do‘st ko‘zla, xasmdin uzgil ko‘ngulkim, tushsa ish, Bermasu olmas emish a’do ko‘ngul, ahbob ko‘z. Ey Navoiy, go‘yiyokim yor mehmon bo‘lg‘usi Kim, murattab aylamish ma ’vo ko‘ngul, abvob ko‘z. 217 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 129 Tiyradur uylakim, yorug‘l ug‘ anga qo‘ymas yuz, Shomi hajrimda agar bo‘lsa quyosh har yulduz. O‘tti hijron kechasi ranjida umrum, yo rab, Bir kun o‘lg‘aymuki, ush bu kecha bo‘lg‘ay kunduz. Xo‘blar anjumani ichr a naziring yo‘qtur, Mehrni anjum ichida desa bo‘lur yolg‘uz. Egriliklar esa zulfung harakoti ne ajab, Kim yilonni harakat qilg‘anida ko‘rmish tuz? Sendin ayru emas, ey do‘st, o‘lugu tirigim, Qahru lutfung bila gar o‘ltur, agar xud tirguz, Gulda yo‘q sarv qadi, sarvda gul ruxsori, Sarvi gulro‘yum erur husn tariqida to‘kuz. Soqiyo, may to‘lakim arbada istar ko‘nglum, Ey qalandar, chola boshla o‘kurur ko‘kta qo‘buz. G‘am g‘izosi orasinda qani turkona ayog‘, To‘ra oyini bila tomsa to‘quz, oqsa o‘tuz. Ey Navoiy, tilasang yor ila topmoq payvand, G‘ayridin sa’y qilib ri shtayi payvandni uz. 218 Yo‘qki ul ko‘z qoradur hus nung aro, ey qorako‘z Kim, qoshing dag‘i erur asru qaro, ey qorako‘z. Gar ko‘ngullarni jaloyi vatan istar bo‘lsang, Yesh tugunlarniyu zulfu ngni tara, ey qorako‘z. Qora nargis ko‘zu gul yuz bila gar sen kebi yo‘q, Bulbule men kebi yo‘q nag‘masaro, ey qorako‘z. Qo‘zlaring zaxm agar q ilmadi har kirpik ila, Bas, nedur ko‘ngluma yuz yerda yara, ey qorako‘z! Menmenu bir yaramas ko‘ngl um, aning qatli uchun Qo‘z qora qilma, bir ishimga yara, ey qorako‘z?! Goh faqr ahlig‘a ham ra hm ko‘zi birlan boq Kim, duogo‘yung erurlar fuqaro, ey qorako‘z. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 130 Sen Navoiyg‘a vafo ay lamasang, bor o‘lsun Shoh Abulg‘oziy ibin Boyqaro, ey qorako‘z. 219 Manga ul ko‘zi qora dedi chuchuk chandin so‘z, Ne ajab ani qorako‘z desamu shirin so‘z. Labi yuz va’dani andoq manga yolg‘on qildi Ki, dey olmas kishi yuz y ilda bir andoq chin so‘z Hajring afsonasidin so‘z der esam vasl tuni, Topmag‘ay tongg‘acha tun yilcha esa taskin so‘z. Beliyu la’li labi ollida lol o‘ldi xirad Kim, erur biri daqiqu biri bas rangin so‘z. Har fasohatki, labing qildi, Masiho eshitib, Jon topib, kelmadi og‘zi aro juz tahsin so‘z. Husni vasfida so‘zum tutti bari olamni Murshidi ishq manga aylagali talqin so‘z. Bazmi aysh ichra Navoiy, ne ajab urmasa dam, Ayta olmas chu nishot ahli aro g‘amgin so‘z. 220 Nuktasi mafhum o‘lur, bo‘lm as vale mafhum og‘iz, Tong emastur hech mafhum o‘lmasa ma’dum og‘iz. Olloh-Olloh, turfadur buki m iki jonbaxsh lab, Ikki yon ma’lumu ermas o‘rtada ma’lum og‘iz. Vahmni yuz ming gumon ic hra solur mundinki bor Xatti mavhum ul bel, ammo nuqtayi mavhum og‘iz. Ul alifdek qad latofat ichra bo‘ldi birga o‘n, Sifrdek to bo‘ldi aning zimnida marqum og‘iz. Dol angakim ishq kitmoni kerak ishq ahlig‘a, Ishqing asrorida sirredur ajab maktum og‘iz. Vahki, ul yuzu og‘iz shavqidin o‘ldum, lek bor Yuzidin yuz noumidu og‘ zidin mahrum og‘iz. Zahri hajr og‘zim to‘la naylab qilay o‘pmak xayol, Hayfdurkim, yetkay og‘zi no‘shig‘a masmum og‘iz. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 131 Pok lafz ayturg‘a og‘zi ng pok qilkim, hayfdur Yaxshi so‘z borinda surgay nuktayi mazmum og‘iz. Ey Navoiy, maxlas istar bo‘lsang el til, og‘zidin Nazmdin ham tilni tiyg‘il, nasrdin ham yum og‘iz. 221 Ul pariy ko‘yida men devonani band aylangiz, Band-bandim zulfi zanjirig‘a payvand aylangiz. Xalq tarki ishqi aylarga meni dilxastani, O‘lturub olam eliga mujibi pand aylangiz. Telba ko‘nglum topsangiz, ey yor ko‘yi itlari, To‘sh-to‘shidin tishlabon pa rkand-parkand aylangiz Bodayi ishq asru mast et mish meni, ey do‘stlar, Jomima afyun ezib bir dam xiradmand aylangiz. Yig‘lasam achchig‘ malul o‘ lmoq nedur, ey xo‘blar, Hazl uchun gohe boqib, siz ham shakarxand aylangiz. Ishq bahrida duri vasl istamang, ey ahli dard, Ko‘nglunguz ul naqdi yodi birla xursand aylangiz. Qilsangiz tasviri Laylo hu snin ul oydek sizing, Lek Majnunni Navoiy birla monand aylangiz. 222 G‘am yuki qilmaydurur yolg‘uz meni mahzunni ko‘j. Ham bu yuk qilmish edi Far hod ila Majnunni ko‘j. Qildi chun Farhod ila Majnun qadin xam, ne ajab Yuz alarcha za’f ila gar qilsa bu mahzunni ko‘j. Yuk agar budur ne Farhodu ne Majnunu ne men, Rost, gar dersen bu yuk ay lab turur gardunni ko‘j. Vah, ne yukdur buki gardun qomatin ko‘j ayladi, Uylakim gardunning ostida ko‘rarsen «nun»ni ko‘j. Yuzi mahtobida mushkin qo shi nevchun ko‘j erur, O‘g‘riliq gar qilmadi ul hinduyi mavzunni ko‘j. Egrilikka shuhra bo‘lmoq istamassen, aylama Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 132 Ahli isyon xizmatida qaddi benuqsonni ko‘j. Gar Navoiy ko‘j erur shah xizmatida ne ajab, Chunki qilmish qullug‘i Jamshidu Afridunni ko‘j. SIN HARFINING SIYMINBARLARINI NG SAVDOSI «G‘AROYIB»DIN 223 Dahr sudidin tama’ uzkim, ziyone besh emas, Umrni tutqil g‘animatkim, zamone besh emas. Uy bino aylab ajabtur elni mehmon aylamak, Ulki bu uy ichra besh kun mehmone besh emas. Qo‘y tavonolig‘ so‘zin, yod et ajal xorinki, bil Pashshalar nishi qoshi nda notavone besh emas. Kir fano dayridakim, har shayxu yuz savdo anga, Ulki otin xonaqah qo‘ymish, do‘kone besh emas. Eyki, bo‘lmish xil’ating zarbaft bori bilkim, ul Ma’no ahlin kuldururga za’farone besh emas. Mehr toju charx taxting bo‘lsa g‘ofil bo‘lmakim, Mehr bemehru falak nomehribone besh emas. Shahg‘a ish el fikrini qilmoqdur ulkim, zeb kim? Bir surug qo‘ydur ruoyo, ul sho‘bone besh emas. Gar Navoiy istadi avvoralig‘, ey ahli hush, G‘am yemang devonayi behonumone besh emas. Avji davlat uzra bo‘lsun doimo Bilqisi ahd Kim, Zuhal qasrida har tun posbone besh emas. 224 Ne ajab gar nuql tuxmi g‘am qushin rom aylamas, Mast chun bir dam ovuch qo qmoqdin orom aylamas. Tun quyoshqa yovuy olmasd ekdur ulkim, may sari Tiyralik shaxsi azimat bir-iki gom aylamas. Fikru g‘am qochmo qqa maydin istasang ravshan dalil, Shayx yo zohid nedurkim boda oshom aylamas. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 133 Ayni nozu shevad in kofir ko‘zung, ey mug‘bacha, Tarfat-ul-ayne emaskim, qasdi islom aylamas. Jism aro paykonlaring su qildi ko‘nglum oh ila, Bodai shavqin ajabkim, ichkali jom aylamas. Voizo, aylab tama’ qon yutmag‘ilkim, piri dayr Bodadin o‘zga suvol ah lig‘a in’om aylamas. Dema ishq o‘ynab Navoiy oqibat ne bo‘lg‘usi Kim, bu ish og‘oz qilg‘an fikri anjom aylamas. 225 Kiyik charmi zaif egnimga majnunlug‘ nishoni bas, Junun toshi sinuq boshim uza qush oshyoni bas Damingni asra, ey Isoki, ranjim daf’ig‘a har kun G‘izo ul oy qilichi zaxmi ning bir qatra qoni bas. Senu hayvon suyi, ey Xiz r, tutqil tarki jonimkim, Manga yor ollida o‘lmak hayoti jovidoniy bas. Shahu izzat saririkim, agar budur jahon johi, Manga idbor ko‘yida mazallat xokdoni bas. G‘aniyu ko‘nglida pinhon diram fikriyu ishq o‘ti Mening ko‘nglumda kuydurgan necha dog‘i nihoniy bas Sanga kavsar suyiyu lahni Dovudiyki, dayr ichra Mug‘anniy nag‘masi birla ma nga jomi mug‘oniy bas. Havodis daf’ig‘a shah ko‘k hisori uzra gar chiqsun Ki, faqr ahli uchun dayri fano dor-ul-amoni bas Fig‘onkim, lutfu qahrig‘a ta fovut yo‘qni ham anglab, Fano ahlig‘a javrin qilmadi bu dayri foniy bas. Navoiydek o‘lar holimda de mang huru jannatdin, Sezing barchaki, bu ovorag ‘a bir ko‘rmak ani bas. 226 Nafis kiyguluk o‘lsa yala ng tanimg‘a havas, Hasir naqshi hasiriy libos o‘rnig‘a bas. Sirishk yo‘lini xas birla tuttilar, yoxud Ko‘zumni yo‘lig‘a surtarda muncha to‘lmish xas. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 134 Bir o‘t dimog‘ima hajr urdikim, nafas andin Chiqar samum o‘lub, ar xud bo‘lay Masihnafas. Azim aningdek erur ishq mahmilikim, anga Qazo falakni ikki bo‘ls a bo‘lg‘ay ikki jaras. Tanimg‘a choklar ochti, ne ayb agar o‘lsam Ki, ruh bulbulining loyi hi emas bu qafas. Ko‘ngulki, kofiri ishq o‘ ldi or erur zunnor, Nedinki mug‘bacha zulfin beliga qildi maras. Fano havas qilu faqr et havo Navoiydek, Vale havovu havas, qilmag‘il havovu havas. 227 Dame ermaski, la’lingdin ko‘n gul yuz laxt qon ermas, Dag‘i har laxt qon yoshim b ila ko‘zdin ravon ermas. Yuzung mehri ichinda ko‘z solib og‘zingni ko‘rmasmen, Agarchi zarra xurshid ollid a ko‘zdin nihon ermas. Ushalg‘an har so‘ngak jismimda go‘yo ka’bataynedur, Nihoniy dag‘i zoid nuqt asidurkim ayon ermas. Erur dardimg‘a taskin bu kech a lekin to‘shuk ko‘ksum, Ajab gar novaki ko‘nglumga kirga ndin nishon ermas. Meni o‘lturgali g‘amzang o‘qi umredurur, lekin Tirig la’ling xayoli birlamen, jismimda jon ermas. Lahad kunjin vatan aylab tiniptur umridin Majnun, Ne bo‘lsa, men kebi ovorayi bexonumon ermas. Bu davr ichra qachon jomi farog‘e yetgay, ey soqiy, Chu bir dam dardu mehnat zahri chekmakdin amon ermas, Agarchi qon yutar bulbul, vale ne g‘am anga chunkim Navola g‘unchadin ayruyu guldin o‘zga xon ermas. Navoiy o‘ldi, gar parvona kuydi, bulbul un chekti, Bular gar yaxshidurlar, ishq aro ul ham yomon ermas. 228 Sunbulin Laylo ochiptur, yel abiroso emas, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 135 Dog‘ini Majnun qonatmish, lolayi hamro emas. Nastaran ko‘zgusida bir sari men, bir sari yor Chehra aksin ko‘rguzuptu rbiz guli ra’no emas. Gulni o‘xshatqan uchun yo rimg‘a go‘yo bog‘ aro, Muztarib ko‘nglum qushidur, bulbuli shaydo emas. Sunbul ustidin nasim es kach, nigorim turrasin Yod qildimkim, dimog‘ oshuftadur, savdo emas. Nargis oltun jomining ollida kofuriy harir Pardayi jonimdurur marhun, qadahpolo emas. Dema, afg‘onimda bulbul nol asidek yo‘q nishot, Bu ham anduhzo emas, gar ul nishotafzo emas. Gulni sarv uzra xayol e ttim ko‘ngul bo‘stonida, Rost aytay: sarvi gulro‘yum kebi zebo emas. Bo‘lmangiz mag‘ruri husn, ey sho‘xlarkim, bog‘ aro Siz kebi bilturg‘i gullardin biri paydo emas Manga gulrux soqiyu bulbul g‘a gul tutti qadah, Mast erur ul ham Navoi ydek, vale rasvo emas. 229 Demakim, no‘shi labidin quti jon qildim havas, Obi hayvondin hayoti jovidon qildim havas. La’li no‘shidin gar o‘lsam ham emastur aybkim, Hazm eta olmas g‘izo men notavon qildim havas. Tosh yebon atfol komi birla jon bersam ne tong Kim, pariy vaslig‘a jonni komron qildim havas Ostoning istadim bosh qo‘ ysam ermas aybkim, Saltanat taxtin meni bexonumon qildim havas. Har fatila zaxm arokim, er di chektim jon aro, Ko‘ngluma qo‘ymoq necha do g‘i nihon qildim havas. Zuhd ila yo‘l topmadim maqs adg‘a may tut, piri dayr Kim, o‘zumni emdi rasvoyi jahon qildim havas. Ey Navoiy, tog‘u vodiy tutmog‘im ayb etmakim, Yashurun dardim demak tortib fig‘on qildim havas. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 136 230 Bas nedur ko‘z gar xayoling xaylig‘a manzil emas, Har qora bir o‘t yeri davr inda kirpik xoru xas. Jannat ahlig‘a erur har lahza ko‘yung orzu, Do‘zax ahli uylakim jannatni qilg‘aylar havas. Novaking paykonini to ch ektilar nolon ko‘ngul, Aylamas afg‘on ko‘ngulsizlikdin andoqkim jaras. Dema men majnung‘a, ey nosihki, bas qil ohni Kim, manga ish ul pariy is hqida bo‘lmish ohu bas. Za’fdin bexud ko‘rub, og‘zi mga ul yuz ko‘zgusin Qo‘ysang ul dam urmag‘aymen, billah ar o‘lsam, nafas Dayr piri xidmatig‘a chekmayinmu belni chust, Kim, necha zunnordin tongmish belimga bir maras. Soqiyo, davron agar budur, Navoiy har zamon, Jomig‘a behush doru qotmog‘ aylar multamas. 231 Oh o‘qin jon ichra asrab, ko‘nglum izhor aylamas, Yo‘qsa bir dam bormukim, yuz jonni afgor aylamas. Vah, ne yuzdur ulki taq lidin qilib na qqoshi Chin Cheksa yuz suvrat, birin yuzdin namudor aylamas. Ishqdin chun munkir o‘lmish ko‘nglum o‘lturmak ne sud, Hajrdin to ani qo‘rqutmassen iqror aylamas. Qo‘ydung, ey aql, ochqali yuz pora ko‘nglum zulfini, Har biri bir rishtasin qandinki zunnor aylamas. Jon fido qilg‘umdurur, la’ling qabul etsun desam Derki: Ruhullah bu nav’ ishlarga begor aylamas. Ne osig‘ har zarrag‘a ohim quyoshdek solsa o‘t, Ul quyosh ko‘ng liga chunkim zarrae kor aylamas. Soqiyo, davr ichra ul yuz aksi ko‘rguzgan qadah, Fitna aylarkim, sipehru mehri sayyor aylamas. Foniy o‘l, gar istar ersa ng mehrkim qilmas nasib Kimni bir davlatqakim tengri sazovor aylamas. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 137 Demangizkim, barxabar bo‘l telba ko‘nglumdin, chu ul Qaydakim borsa Navoiyni xabardor aylamas. 232 Zulfidin ayru jununumg‘a desam tadbir emas, Telba itka chora derkim, qatl erur zanjir emas. Orazin ko‘rsam nedur deb so‘rma ko‘nglum holatin, Chehra tag‘yiridin angla hojati taqrir emas. Har tun anjumdin mening holimg‘a gardun ashki bil, Charx uza ohim buxori tafidin ta’sir emas. Zulfi pechu tobig‘a borib kelur shaydo ko‘ngul, Bovujudi tiyralik, ko‘rgilk i ko‘p dilgir emas. Istasang qatlim chiqarg‘il tiyg‘u ihmol etmakim, Ne desang mendin bo‘yunsun moqda xud taqsir emas. Dayr aro usruk ko‘rub, z ohid meni ayb aylamish, Bilmamish miskinki, hech ish xoriji taqdir emas. Ul pariy qilmish meni ma jnunu rasvo shahr aro, Ey Navoiy, go‘sha tutkim, hojati tashhir emas. 233 Dam-badam la’ling xayolidin ichim qonmu emas, Qatra-qatra ko‘z yo‘lidin yuzga g‘altonmu emas?! Gah o‘lub, gohe tirilsam, tong emas, vah, g‘amzasi Qotil ermasturmu yo no‘shi labi jonmu emas?! Ne ajab, ishq ofatidin ch iqsa jon tan mulkidin, Shah na zolimmu emas, yo mulk vayronmu emas?! Novaki zulm urmog‘ingdin tonmag‘il, ey qoshi yo, Tanda zaxm ermasmu, yo ko‘ nglumda paykonmu emas?! Telba ko‘nglumni dema ko‘ p vola ermas ishq aro, Shuhrayi ofoq, yo rasvoyi davronmu emas?! Dahr sho‘xig‘a ko‘ngul gar bermadim, ayb etmangiz, Ishvasi chinmu emas, yo ahdi yolg‘onmu emas?! Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 138 Dasht aro ko‘rsang Navoiyni emas majnun dema Toshmu urmas ko‘ksiga, yo jismi uryonmu emas?! 234 Chok bo‘lg‘an ko‘ngluma qilmoq iloj oson emas, G‘unchakim, ochildi, butkarmak ani imkon emas. Ko‘nglum ichra gulbuni dard uzra har yon g‘unchadur, Ey muolij, daf’ig‘a sa’y etmakim, paykon emas. Mehrim o‘tin hushu sabru aqlu his yoshurmadi, Mehri lomi’ to‘rt burqa’ keynidin pinhon emas. Otashin la’ling g‘amidin ko‘nglum erur pistae Kim, kuyubon chok o‘luptur g‘unchayi xandon emas. Zohido, man’ aylading ko‘nglumni maydin, bilmading Kim, samandarg‘a yolindin sud erur, nuqson emas. Yengsa dayr ichra meni hayrat ne tong, ey mug‘bacha, Kimdurur bu korgah vaz’ig‘akim hayron emas. Dardi hajringdin Navoiy ko ‘ksi uzra dog‘u na’l, Tan harimig‘a ajab gar shamsavu ayvon emas. 235 Xasta ko‘yungda yotmisham bekas, Tutquchim, qopquchim itingdur bas. Ashk aro o‘rtadi tanimni g‘aming, Garchi kuymas su ichra tushkan xas. Jonu nolon ko‘ngul bila ne ajab Posboning kecha yurutsa jaras. O‘qlaringdin ichimda istasa ishq Yasay olur ko‘ngul qushig‘a qafas. Xoni husn ichra xolingu og‘zing Keldi xashxoshning yonida adas. Tori ummid aro harisni bil, Rishtai ankabut ichinda magas. Iting o‘ldi Navoiy, ey chobuk, Bo‘ynig‘a muhkam ayla halqa maras. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 139 236 Bizga olam bog‘idin ul sarvi gulruxsor bas, Goh andin jilva, gohe davlati diydor bas. Yog‘lig‘in zaxmimg‘a bog‘larg ‘a ne haddim istamak, Qilsa lutf andin muni tikmak uchun bir tor bas. Men kimu zulfung tamannosi, agar kufr istasam, Itlaring bo‘yni tanobidin manga zunnor bas. Hajr o‘tidin sindi ko‘nglum istaman qasring panoh, Soya bir ko‘ngli buzulg‘ang‘a buzug‘ devor bas. Ko‘zda bir uyquni ko‘rsam, uyquda ko‘rsam seni, To ajal uyqusi ushbu davlati diydor bas. Voizo, men osiy erman huru jannat loyiqi Mug‘bacha soqiy, maqomim kulbayi xammor bas. O‘zlugungdin o‘zni salb etsang g‘araz bir gomdur, Ey Navoiy, qilmag‘il bu shevani zinhor bas. 237 Manzilekim, ul pariypaykar ni ko‘rdum bir nafas. Gar ani topman hamul manz ilni qilsam tavf, bas. Rangsiz xoli yuzining zebi dur, vahkim, degay: Husni xonig‘a keraklik muncha bo‘lg‘ay bir adas. Bandi zulfung bo‘ynuma tu shkach halok etti meni, Itka, jono, hech kim o‘ lturgali taqmas maras. Ishqing ichra bulhavas gar desalar, yo‘qtur g‘amim, Bok yo‘q bu ta’ndin bo‘lsa manga vasling havas. Ashk bahrinda agar jismim g‘ariq ermas, ne tong, Yo‘q anga ul vaznkim cho‘mg‘ay tengizga tushsa xas. Bu chamanning gullariga yo ‘qtur, ey bulbul, vafo, Avlo ulkim, aylasang gulbong chekmaklikni bas. Chora ne bo‘lg‘ay Navoiyg‘a firoqing shomida, Gar xayoling bo‘lmasa bechoralarg‘a choraras. 238 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 140 Fig‘onkim, ko‘nglum olg‘an dilbarim dildorlig‘ bilmas, Bilur oshiqni g‘amgin qilmoqu g‘amxorlig‘ bilmas. Nechuk dey yor emas, dushman demak bo‘lmas, xud aytaykim, Erur xud yor ul, ammo tariqi yorlig‘ bilmas. Ko‘ngulda zorlig‘ birla fig‘on ko‘yungda ayb etma, Gadoyi xastaedur juz fig‘onu zorlig‘ bilmas. Og‘irroqdur firoqim tog‘id in baxtimning uyqusi Ki, nolam bo‘ldi rustoxezu ul bedorlig‘ bilmas. Bo‘lub majnun pariydek itmis ham, nevchunki yorim ham Pariypaykardur, ammo g‘ay ri majnunvorlig‘ bilmas. Ketur, ey soqiyi mahvash, manga bir sog‘ari dilkash, Ki, davron yorlig‘, aflok juz g‘addorlig‘ bilmas. Qazo ilgi tilarmen yer bila hamvor qilg‘aykim, Zamon ahli zamondek g‘ayri nohamvorlig‘ bilmas. Mening yorimda anedurki, andin o‘rtanur jonim, Ki, ani har quyosh yuzlug shakarguftorlig‘ bilmas. Navoiy ko‘zlarining mardum idin javri qon to‘kti, Darig‘ ul sho‘xi mardumkushki, mardumdorlig‘ bilmas. 239 Chok etib ko‘nglumni ochilsun demak imkon emas, G‘unchani amdon ochib, gul aylamak oson emas. Dema zohidkim, nedin hayr onsen ul ruxsorg‘a, Olam ichra bir kishi topkim anga hayron emas. Qatra sulardur ko‘ngul o‘ tig‘a taskin bergali Kim, ul oy yog‘dur di qoshi qavsidin paykon emas. Hajr dashtida quyundekmen, vale ul men kebi Xoksoru bodapaymo dag‘i sargardon emas. Garchi husnung ko‘zgudin kirdi temur qo‘rg‘on aro, Mehrdek oyinagun, aflokdin pinhon emas. Gul vafosizlig‘larini sh arh etar ming daston, El gumon qilg‘an kebi bulbulda ming daston emas. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 141 Ey Navoiy, ul pariydin odamiylig‘ ko‘rmasang, Ayb emas, ul hurdur yoxud malak, inson emas. 240 Xo‘blarg‘a meng ul oyning toza qulluq dog‘i bas, Ko‘zlariga surma ko‘yining qaro tufrog‘i bas. Besutun sayrini naylaykim, manga egnimdagi Ko‘k ravoqig‘a sutun bo‘lg‘an malomat tog‘i bas. Chun tanim zog‘u zag‘ang‘a tu’ma bo‘ldi, ey sipehr, Yuz balo qullobin olg‘ilkim , alar tirnog‘i bas. Shohu toju xil’atikim, men tamosho qilg‘ali O‘zbagim boshida qalpoq, egnida shirdog‘i bas. Go‘shayi mayxonadin gulshang‘a bormankim, manga Gul uza nasrin — mayi gul rang uza kup yog‘i, bas. Yoshing ellik bo‘ldi, yuz qo‘yg‘il fano tufrog‘ig‘a Kim, shabob ayyomi ayshu beadablig‘ chog‘i bas. Gar Navoiy holig‘a ul sho‘x boqmas rahm ila, Goh ibrat birla ham ul yo n nazar solmog‘i bas. 241 Sendegu kiygan shabandarro‘z hullangdek emas, Kechavu kunduz libosin kiysalar oyu kunas. Ishq sargardonlari boshimg‘a evrulmak ne tong Kim, bu vodiyda quyunmen, ul jamoat xoru xas. Ishq eli ko‘nglum fig‘onidin topar maqsadg‘a yo‘l, Dasht aro har yon oziqqanlarni charlar bu jaras. Zulf aro xoling ko‘ngulla r xaylini toroj etar Qalb shabravlar libosin kecha olg‘andek asas. Oq uyidin hech jonib ul pariy qilmas havo, Ne ajoyib, qushqa, ko‘rkim, ne munosibdur qafas. Sidq ahli ohidin, ey hu sn sham’i, vahm qil Kim, kavokib sham’in etti tiyra subh urg‘ach nafas. Dayr piri mast etib, ko‘nglumni oldi mug‘bacha, Qilmang, ey ahbob, mug‘ dayri tamoshosin havas. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 142 Bosh oqarib yuz qoralig‘d ur yana tarki adab, Do‘st g‘ayrat aylamasdin burna qil isyonni bas. Taq Navoiy bo‘ynig‘a desam tanobi zulf, der: Ko‘y iti bo‘ynig‘a kim taqqa ndurur mushkin maras. ShIN HARFINING ShO‘XLARINING ShAMOYILI «G‘AROYIB»DIN 242 Zihe kamol ila kavnayn naqshig‘a naqqosh, Mukavvanot vujudin vujudung aylab fosh. Vujudung ayladi mavjud ulusnikim, bo‘lmas Vujud zarrag‘a mavjud bo‘lmag‘uncha quyosh. Sanga yetishmasa tong yo‘q bu aqli zulmoniy Ki, mehr sham’ig‘a parvona bo‘lmadi xuffosh. Qayu pariyg‘aki qilding yuzin quyosh, berding Ko‘ngul jununi uchun a nbarin hilol ila qosh. Angaki, bo‘ldi junun is hq ichinda yog‘durdung Xirad qushini uchurmo qqa tifllardin tosh, Aningki, ko‘nglida ishq ahgarini yoshurdung, Nihoniy o‘tin ulug‘ tinmog‘idin etting fosh. Muvasviseki, maoshini aql ila tuzdung, Fano yo‘lida ayading berurga aqli maosh. Hakimi qudrating ollinda charx ila anjum, Muhaqqar uylaki xashxos hu donayi xashxosh. Yo‘lungda o‘ldi Navoiyu bo‘ldi tufrog‘ ham, Yopushsa erdi bu ko‘y itlari ayog‘ig‘a kosh. 243 Meni sargashta jismin dog‘ ila qon lolazor etmish, Quyun yoxud to‘kulgan lol azor ichra gulzor etmish. Tanimdin qon chiqorg‘an ha r taraf paykonlaring go‘yo Erur yomg‘urki, tufrog‘din chechaklar oshkor etmish. Ko‘ngul birla so‘ngak manqal aro o‘tu o‘tundekdur, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 143 Malomat toshlarin to ishq tegramda hisor etmish. Yuzin may gul-gul etkandin xarosh ermas unum, balkim Ko‘ngulda xorxori nolam andomin figor etmish. Labing jonimg‘a solg‘an shu’ lalar ichra qazo go‘yo Ulug‘roq la’ldin axgar, kichikrakdin sharor etmish. Bo‘la olsam ulusqa ul quyoshni ko‘rgali moni’, Ne g‘amdur gar yo‘lida charx jismimni g‘ubor etmish. Halokim bilgay ulkim, bor dur ul yanglig‘ jafokore Ki, tavrin husn beparvolig‘i oluftavor etmish. Kabutar qasr burjida emas shah shastidin emin, Xusho, ul chug‘zkim vayron a kunjin ixtiyor etmish. Maof ermish qayon gom ursa rahrav noqayi jismi, Nafas torin qazo chun burnig‘a aning mihor etmish. Mug‘anniy nag‘masi jon bersa bazm ahlig‘a tong yo‘qkim, Navoiy rishtayi jonin eshib changiga tor etmish. 244 Ko‘ngulkim zarnishon paykonla ringdin notavon bo‘lmish, Magar bu bog‘ aro ul barg lar birla xazon bo‘lmish. Guli ra’no kebi kog‘az uza nomingni yozmay men Sarig‘ erdi yuzi, xunobi ashkim birla qon bo‘lmish. Yuzumni ashkmu yo‘llar q iliptur yo nazar payki Seni istarga ko‘p har yon yu gurmakdin nishon bo‘lmish. Qurug‘ shoxedurur jismimki, ko‘z davrida kirpikdin Xayoling qushlarig‘a anda ikki oshyon bo‘lmish. Ko‘zum xunob aro bo‘lmish biaynih uylakim ko‘nglum Qorasi qon aro ko‘nglumda gi dog‘i nihon bo‘lmish. Sirishk ollida mujgon shoxi sa nchib bog‘layi n dermen, Yo‘lin bu selningkim, elga andin ko‘p ziyon bo‘lmish. Yuzung hajrida bilk im, qon yoshim oqmish chaman ichra, Qachon ko‘rsangki, har bir shox uza gul arg‘uvon bo‘lmish. Murassa’ qilma chatring lojuva rdiy atlasin, ey shah, Gado ollidakim, bu nav’ chatri osmon bo‘lmish. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 144 Navoiyg‘a demang ul tifl ishqin asrag‘il maxfiy, Bu damkim holi shahr atfo li ichra doston bo‘lmish. 245 Chiqti yorim kecha yo‘l azmin qilib ul bag‘ri tosh, Bas, ajoyibdur qorong‘u k echa chiqmog‘lig‘ quyosh. Gar quyoshqa el nazar qilsa ko‘ziga yosh to‘lar, Ul quyosh borg‘ach nazardin, ko‘zlarimga to‘ldi yosh. Zaxmidin ko‘p qon borurdin qo ldi chok o‘lg‘an ko‘ngul Zangdek afg‘on chekib, xaylida bo‘lg‘ay erdi kosh. Furqatingdin yig‘labon ha qdin visoling istaram, Gah socharmen boshqa tufrog‘, gah qo‘yarmen yerga bosh. Qatra qonlarkim tomar ko‘ks umga urg‘an toshdin, Zaxmdindur demakim, qon yig‘lar ahvolimg‘a tosh. Chun to‘sharlar oqibat ustu ngga xoro birla farsh, Ne osig‘ ostingda gar charx atlasidindur firosh. Fosh etar mehrin Navoi yning sarig‘ ruxsorasi, Subhdekkim sarg‘arib ruxsori aylar mehr fosh. 246 Qatiq dardim zuloli ashk etar fosh, Suzuk su ichra qolmas yashurun tosh. Halokim vasl aro mingdin bir etting Ki, bergay tengri bir yoshingg‘a ming yosh. Demakka fitna ta’limin bo‘lub xam, Qulog‘ing sari bosh eltiptur ul qosh. Magar sochingni tiydi ng fitnadinkim, Parishonhol ayog‘ingg‘a qo‘yar bosh. Yasar chog‘da labing rangini go‘yo Eziptur obi hayvon birla naqqosh. Qadah, ey mug‘ki, jon aylay nisoring, Necha bo‘lsam xarobot ichra qallosh. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 145 Navoiy joni sensiz dardisardur, Borurda ani ham olg‘ay eding kosh. 247 Chu bildi sham’kim, g‘am shomi ko‘nglumni halok etmish, Tanin ashk etmadi yo‘lkim, yoqa holimg‘a chok etmish. Chamanda yo‘qki bulbul, zog‘ ham un cheksa za’f aylar Hazin ko‘nglumni ko‘rkim, fu rqating ne dardnok etmish. Ko‘nguldin g‘ayr yodi chiqti yetkach tiyri boroning, Kudurat naqshidin yomg‘ur suyi bu uyni pok etmish. Quyun yanglig‘ guzar ko‘yiga qilmog‘ gar erur mumkin, G‘am ermas, vodiyi hijroni gar jismimni xok etmish. Su ichmay ko‘ngli zuhdumdin agar ketmish edi soqiy, Vuzu ibriqida maydur to‘la, keldeg ne pok etmish. Falak paykoni zulmi, vahki, teshmish xasta ko‘nglumni Nechukkim, tomchi bir yer uzra ko‘p tomib mag‘ok etmish. Qadah tutkim, qizartay cheh ra, ey soqiyki, hijroning Yuzumni asfar andog‘kim, xazoniy bargi tok etmish. Balodur nafs shirki faqr yo‘lida, xush ul foniy Ki, bir rahravg‘a jismi tufrog‘in gardi shirok etmish. Navoiyni dedingkim, bir jafo birla halok aylay, Vafo qil emdikim, bu orzu ani halok etmish. 248 Ko‘z ko‘tarman ul quyoshdin gar ko‘zum qilmoqqa resh. Pashshalar yanglig‘ havo uzra chekar har zarra nish. Telbalik bog‘i gulu ni lufari erkin bukim, Ham ko‘kardi xalq toshidin tanim, ham bo‘ldi resh. Xushturur ko‘nglumda zulfu qaddidin na’lu alif Kim, bu qurbondek topilmas andoq o‘qu yog‘a kesh. Beli tori, hajridin jismim bo‘luptur tordek, Ey falak! Rahm et, bu ikki rishtani bir-birga esh. Turfa ko‘rkim, ko‘ngluma ishqi ng kirarga yo‘l bo‘lur, Nechakim, ishqimni tark etqil, debon ko‘ksumni tesh. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 146 Istasang dayri fano tavfin belingdin, ey faqih, Qayd zunnorin uzub, zu nnor qaydin dag‘i yesh. Ta’n qilmangkim, Navoiy bekasu beyor emish Kim, anga olamda oshiqliq ish o‘lmish, ishq esh. 249 Orazin yopqach ko‘zumdin sochilur har lahza yosh, Uylakim paydo bo‘lur yulduz, nihon bo‘lg‘ach quyosh. Qut bir bodomu yerim go‘ shayi mehrob edi, G‘orati din etti nogah bi r balolig‘ ko‘zu qosh. Bu damodam ohim ifsho ay lar ul oy ishqini, Subhning bot-bot dami an doqki aylar mehr fosh. Bo‘sae qilmas muruvvat asru qattiqdur labing Desam, og‘zi ichra aytur la’l ham bor nav’i tosh. Novaking ko‘nglumga kirgach jon talashmoq bu ekin Kim, qilur paykonini ko‘nglum bila jonim talosh. Umri jovid istasang fard o‘lki, bo‘ston Xizridur, Sarvkim, da’b ayladi ozodalig‘ birla maosh. Qoshi ollinda Navoiy be rsa jon ayb etmangiz, Gar budur mehrob, bir-bir qayg‘usidur barcha bosh. 250 Sarig‘ gul demakim, chun sarvinozim bog‘ aro bormish, Yuzin ko‘rgach qizil gul za’f e tib, ul nav’ sarg‘armish. Ko‘ngul atrofida ochqan uc hun hijron o‘qi yo‘llar, Balo xaylini ishqing shahnasi ul sari boshqarmish. G‘aming minnat qo‘yub jonoldi, vah, jonimg‘a yuzminnat Ki, xud bori tiriglik minna tidin jonni qutqarmish. Kaloming gavharidek topmamish, garchi sabo ilgi Yoqasin g‘unchaning yirtib nechakim qo‘ynin axtarmish. Ko‘ngulni chok-chok etkach, yetishti o‘qi har yondin, O‘tun qo‘ymoqqa go‘yokim bu o‘tning tush-tushin yormish. Nechakim qad chekar , sarkashlik aylar anbarin zulfi, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 147 Agarchi kun biyik chiqqanda doim soya qisqarmish. Ilig bo‘g‘zig‘a eltib, shisha to‘kmish qon yoshin mendek, Magar soqiy ayog‘in o‘pkali ul dag‘i yolbormish. Yugurma rizq uchun ne yetsa haqdin anglakim, komil Ne kelturgil demish, ne g‘aybdin kelganni qaytarmish. Firoqu zuhd daf’ig‘a Navoiy ishq sahbosin Magar to‘qquz tutub, to‘qquz falak jomini sipqarmish. 251 Porsovash dilsitonim bo‘lg ‘an ermish bodano‘sh, To boshim bo‘lg‘ay ayog‘ing bo‘lg‘usi, ey mayfurush. Ichganin ko‘rgan zamon-o‘q ma st bo‘lg‘ungdur, demang Kim, eshitgan lahza mendin zoyil o‘lmish aqlu xush. Bazmi vaslidin yiroq og‘zimda xumdek muhr erur, Tong emas qonimg‘a maydek sh avq o‘tidin tushsa jo‘sh. Jonu ko‘nglum qon yutub afg‘ on chekarlar hajridin, Ishrat ahli may ichib bazm ida qilg‘ond ek xurush. Chok ko‘nglak birla to us ruk chiqibsen, ohkim, Kisvatin mayxona rahni ay lamish yuz xirqapo‘sh. Subhidam ul but sabuhi bazmin ettim orzu, Chiqmag‘il dayfi fanodin deb nido qildi surush. Ey Navoiy, qoru ermas bo‘lsa yuz ming jon fido, Gar qadahno‘shum iki la ’li mayidin tutsa qo‘sh. 252 Seni ko‘rgach der edim, bir mehribonim bor emish, Olloh-Olloh, ne balo botil gumonim bor emish. Orazing mohiyyatu og‘zing so‘zin sharh aylaram, Vah, ne tab’i poku zehni xurdadonim bor emish. Chok qil ko‘ksumni, ey badmehr, tokim bilgasen, Tiyg‘i hajringdin ne nav’ ozurda jonim bor emish. Ne hayot erdi, o‘lar holimdakim, ko‘rgach meni, Noz ila dedi hanuz ul notavonim bor emish. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 148 Javhari ishqin olurg‘a xa lq maxfiy naqdidek Jon ichinda bir necha d og‘i nihonim bor emish. Yuz g‘amim bor erdi, mug‘ ko‘yiga kirgach bo‘ldi daf’, Vahki, men g‘ofil ajab dor-ul-amonim bor emish. Derki, yolqibmen Navoiy unidin, vah, yaxshidur Kim, tiriglikdin nishondek bir fig‘onim bor emish. 253 Vusma birla qoshin ul mahvashki rangin aylamish, Ko‘zi jallodi qilichig‘a yashil qin aylamish. Ko‘nglum o‘tin demakim, tortar zabona zulfidin Kim, ul af’i til chiqarm og‘lig‘ni oyin aylamish. Sunbulung af’isidin zaxme yemish go‘yo tarog‘, Yo‘qsa nevchun orazin boshtin-oyoq chin aylamish. Titraguchdin qilmish ul kirpik yasolig‘a alam, Vah, yana to ne ko‘ngul yag‘mosig‘a kin aylamish. Uyladurkim, ilgini hinno uza qilmish nigor, Ulki gulgun ko‘nglak uzra to‘nin epkin aylamish. Raz qizidin, soqiyo, birdam meni shod aylakim, Charx zoli g‘ussasi ko‘nglumni g‘amgin aylamish. Gar Navoiyg‘a Sulaymon mulkicha bordur ne tong, Buki Bilqisi zamon nazmini tahsin aylamish. 254 Ne abrashdurki, sekritmish yana maydong‘a ul mahvash, Qizil, oq gul bila yeldin ma gar xalq o‘ldi ul abrash. Jahon maydonida to sho‘x chobuklar qilur javlon, Kishi ko‘rmaydur andoq abrash uzra ul sifat mahvash. Emas abrash, sipehredur shafaqdin ko‘rguzub anjum, Quyoshturki anga rokib, tong ermas gar erur sarkash. Nechuk o‘lmay ul abrash uzra ul mahvashni ko‘rgachkim, Hamul abrash erur sarkash, hamul mahvash erur sarxush. Meni majnun yiqilsam ko‘rgach-o‘q, hayrat yeri ermas Ki, aqli kulga har soat erur nazzorasidin g‘ash. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 149 Pariyvash raxsh uza sarxush pariy javlon qilur, netsun Junun jomig‘a qilmay bodapolo ahli taqvo fash. Quyun yanglig‘ egarsa abrash in ul sho‘x, dam urman Navoiydek, nedinkim ushbu so ‘z bor asru ko‘p chirmash. 255 Ul sarv uzori guli serobdek ermish, La’li labi gul uzra mayi nobdek ermish. Ko‘rdum qoshi aksini ko‘ ngul ko‘zgusi ichra, Bu qiblanamo, ul munga mehrobdek ermish. Ko‘rdum ko‘ngul ahvolini ko‘ksum to‘shugidin, La’ling g‘amidin qatrayi xunobdek ermish. Husn anjumani ichra yuzin ko‘rmamish erdim, Anjum aro xurshidi jahontobdek ermish. Devona ko‘ngul qaydi ju nundin ne qutulsun Kim, har xami zulfung anga qullobdek ermish. Tut faqr etagin, atlasi zarbaft so‘zin qo‘y Kim, ul dag‘i tan hifzida moshobdek ermish. Bir yo‘li Navoiyni yir oq solma nazardin Kim, ul dag‘i bir kun sanga ahbobdek ermish. 256 Ne ajab gar bor esam devonavashlig‘ birla xush Kim, ko‘ngul olg‘an pariyro‘yum erur devonavash. Man’ etarsiz hushi yo‘q ko ‘nglumga la’li bodasin, Ayting, ey hush ahli, kelgay mu bu so‘z usrukka xush. Sofi vasli bo‘lmasa gar barcha zahri hajridur, Soqiyo, bir jur’a tutkim, oldi jonimni atash. Soldi ko‘nglumni g‘ami hijron gudozi ichra yor, Go‘yiyokim ishq aro ul qalbda bor erdi g‘ash. Vah, ne yanglig‘ sog‘ o‘la y men telba bu holatdakim, Ul pariy ham bordurur de vonavash, ham jur’akash. Shayx boshig‘a balo erkandurur dastorkim, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 150 Ishq asrorin eshitmaklikka moni’ bo‘ldi fash. Demakim, bir yaxshi so‘z birla Navoiy jonini Olsam, ul bo‘lg‘aymu roziy ya xshi so‘zga ne kengash. 257 To ko‘z bila ko‘nglumni ul g‘amza maqom etmish, Qonimni halol anglab, uyqumni harom etmish. Sarv o‘lmadi bog‘ ichra ohim yeli birlan xam, Boq ko‘z uchi birlankim, qaddingg‘a salom etmish. Hayvon suyidur shudrun, Iso damidur salqin, Bo‘ston sari jononim go‘yoki xirom etmish. Hajr o‘qlari zaxmidin jismim bila ashkimni Tutmoqqa balo saydin, g‘am donavu dom etmish. To oshiqu shaydomen qatlim qilur ul ko‘zlar, Majnung‘a kiyiklarni ishq ulfati rom etmish. Ma’shuq qilur jilva, har kimki aning ko‘nglin Dard o‘ti kuli birla ishq oyinafom etmish. Iskandaru jamliqdur ishqingda Navoiyg‘a Kim, raxshing izu na’lin ko‘zgu bila jom etmish. 258 Borg‘oningdin jon talashmoq erdi men mahzung‘a ish, Keldingu jonimni olding, ul borishqa bu kelish. Vasl oshiq jonidur men jo n talashim hajr aro Hajr borib vasl yetkach, o‘lmak erur turfa ish. Tiyg‘i to ko‘ksumni yord i nola qilman za’fdin Rost andoqkim, qo‘yar afg‘onni chok o‘lg‘an qamish. Kiymamish ul sarv gulgun to‘nki, tong ermas bu rang, Naxlkim, ko‘z bog‘ida qon birla topti parvarish. E’tidoledur havoyiy ishq arokim, xush kechar Sovug‘ ohim birla yozu ko‘nglum o‘ti birla qish. Jismim uzra bor yangi butgan ko‘kumtul dog‘dek So‘zi hajringdinki urdum g‘ ussadin har yerga nesh. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 151 Kishu sinjobin ne tong gar kiysa muziy bozgun Kim, chiqarmishtur kishilikdin ani sinjobu kish. Tuz bul o‘qtek gar tilarsen avj, yokim, egridur, Davr har bir go‘shadin bo‘g‘zig‘a soliptur kerish. Ey Navoiy, har dam ul oy mehri ortar ko‘ngluma, Garchi yillardurkim, ul tarki muhabbat aylamish. 259 Orazin ko‘rdum, nihon ashk ayladi sirrimni fosh, Yashurun qolmas o‘g‘urluq uy arokim bo‘lsa yosh. Zulfi sarkashlik qilur har necha ul oy cheksa qad, Soya garchi qisqarur doyi m biyik bo‘lg‘ach quyosh. Har sari mo‘ ul pariy hijronida bir yoradur, Baski atfoli junun boshim uza yog‘durdi tosh. Aylagil nolam xaroshid in hazar, ey siymbar Kim, bu suhon birla nogah to pmag‘ay siyming xarosh. Ka’badur ko‘nglum uyi aylang tavof, ey dardu shavq, Anda mehrob o‘rnig‘a yer tutqali ul egma qosh. Dahr bog‘i ichra chun bir gulga yo‘q bo‘yi vafo, Qilmag‘ay erdi havo ko‘nglum qushi ul gulga kosh. Ey Navoiy, dayr aro tuts a ayog‘ ul mug‘bacha, No‘sh etib olma ayog‘idin aning o‘lguncha bosh. 260 Har kun oqshomg‘acha hajrin gda manga zorlig‘ ish, Kecha tong otqucha anduh ila bedorlig‘ ish. Ish vafo qilmoq erur, gar qila olsangki amas, Ey vafosiz, bu jahon ichra jafokorlig‘ ish. Ishq aro qochma ko‘ngul xoru zabunlug‘dinkim, Oshiq o‘lg‘ang‘a zabunluq bo‘luru xorlig‘ ish. Lutfu diljo‘lug‘ erur xo ‘b pariyvashlarg‘a, Ey pariy, bilki, emas javru dilozorlig‘ ish, Taqvo ahlig‘a bilinsa edi charx avzo’i, Aylagaylar edi bu dayrda xammorlig‘ ish. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 152 Olam ahli bilingizkim, ish emas dushmanlig‘, Yor o‘lung bir-biringizgak i, erur yorlig‘ ish. Xasta ko‘nglini Navoiyning olib asraki, bor Sanga dildorlig‘ ish, bizga dilafgorlig‘ ish. 261 Yorkim yog‘lig‘ bila ko‘ksum yarasin bog‘lamish, Anda o‘t tushmush ko‘nguldin qon tara shshuh qilmamish, Buki pora-poradur kuygan bag‘ir birla ko‘ngul, Itlari ollida ul kofir hamono to‘g‘ramish. Rishtayi zulfungdakim, tushmish girihlar behisob, Go‘yiyo qatl aylagan elning hisobin asramish. Bir kishi savdoyiy o‘lmay qolmag‘ay bu nav’kim, Olam ichra sunbuli zulfung nasimi butramish. Boshima tig‘ urdi, ko‘ksum choku bag‘rim qildi zaxm, Masti bebokim dedim qahr et mish, ul xud o‘ynamish. Har sari bir zaxmliq uzvum uzulg‘an topmish el Notavon jismimnikim, ko‘ yida itlar sudramish. Olam ahli ichra bildeg mug‘tanam har kimsakim, Har vafog‘a ming jafo aylar kishiga uchramish. Qo‘zg‘ama bulbulnn ko‘p, ey gulki, davron bog‘ida Qolmamish qo‘zg‘almayin ulkim, birovni qo‘zg‘amish. Iztirobidin Navoiy ko‘ngli bir dam to‘qtamas, Sensizin, sog‘inmakim, g‘urbatda ko‘ngli to‘qtamish. 262 Ko‘ngluma kelmas xazoniy bog‘ aro noranj xush Kim, xazoni hajr aro bo‘ldi yuzum noranjvash. Chehra noranjiyu men noranj yanglig‘ talxkom, Qayda kelgay kimsaga bul hol aro noranj xash. Sho‘xi noranjiylibose hajri ko‘nglum o‘rtadi, Sharbati noranj eta olmas manga daf’i atash. Bo‘lmasa oltun piyola, bo‘lmasun, kel, ey rafiq, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 153 Jom etib noranj nisfid in bo‘lali jur’akash. Ul pariy ishqida otim bo ‘ldi majnunluqqa fosh, Andin ortuq kim burun mund in manga erdi adash. Shayx dastorin chu may vajh i yo‘q erdi sirmadim, Mayg‘a marhun qilg‘ali ul yaxshi, may suzmakka fash. Ey Navoiy, naylay el ta rxon bila barlosini Kim, berur ko‘nglumga holo molish ul sho‘xi malash. 263 Sendin ayru tanda ko‘nglum yo‘qturu ko‘nglumda hush, Bedilu behushlardek ne ajab qilsam xurush. Bodayi vaslim olur hush ungni deb qo‘rqutmakim, Vahm bu so‘zdin birov qilg ‘ayki, bo‘lg‘ay anga hush. Hajrdin maxlas tilab no‘sh aylaram zahr ul sifat Kim, yetishsa zahrdin achchig ‘durur og‘zimda no‘sh. Ishqda g‘ayrat tilimni lol etibdur, ey rafiq, Hajr zulmidin, emasturmen so‘zum yo‘qtin xamush. Barcha jismim hajr o‘tidin reshu marhamliq momuq Ittisolidin meni uryonni derlar xirqapo‘sh. Hajrdin jon yetti og‘zimg‘a olib jon naqdini, Quyki, ko‘p og‘zini og‘zimga qo‘yay, ey mayfurush. Ey Navoiy, har ne olam ichra bo‘lg‘ay sahl tut, Lek matlubung tamannosida bo‘lg‘il saxtko‘sh. 264 Surma bilanmu ul oy ko‘zni qora aylamish, Yo‘qsa Xo‘tan jayrani mushk ichida ag‘namish. Ko‘yida men za’fdin uylaki, har yon meni It demayin, balki mo‘r tu’ma uchun sudramish. G‘amzang o‘qi kasrati ko‘nglum aromu ekin, Yo‘qsa bu qush parlarin hajring o‘ti churkamish. Hullayi zarbaftdin qildimu ul oy sepech, Yo‘qsa shuoiy xatin boshqa quyosh chirmamish. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 154 Olam aro bir kishi telbaramay qolmag‘ay, Buylaki yetkach nasim zulfung aro butramish. Vodiyi hajr ichrakim bo‘ldi so‘ngak ahli ishq, Budur o‘tunkim, ani g‘am sipahi o‘rtamish. Lam’ayi ruxsor ila o‘rtadi ushshoqini, G‘ayrati husni magar zorlarin tergamish. Tegmasa bazmingda may, basdurur ul su manga Kim, sen ichar jomni su chi olib yoyqamish. Naylagamen bog‘lamay mug‘bacha zunnorini Kim, bu kuhan dayr aro Iso ani bog‘lamish. Mehru vafo aybidin pokdur abnoyi dahr, Pok nazardurkim ul sari nazar solmamish. Tutti Navoiy aziz ko‘yida ul toshnikim, Goh ani boshig‘a, goh bos hin anga yastamish. 265 La’li ishq ahlidin oncha g‘orati jon aylamish Kim, o‘lukka jon berur oyinin oson aylamish. Ko‘yida atfol ushshoq o‘lturur bedod ila, Shah magar shahr ichra it qatlig‘a farmon aylamish. Subhi ayshim istamish g‘am shomig‘a bo‘lmoq badal, Yo‘qsa nevchun yuz o‘za zulfin parishon aylamish. Yo rab, ul tunni yorutm a mehr birla to abad Kim, g‘aribe mehribon yorini mehmon aylamish. Ahli davron ko‘nglum oshubin netib man’ aylagay Kim, ani oshufta bir oshubi davron aylamish. Gul kebi soch xurdakim, ye l yirtibon toroj etar G‘unchakim, o‘z naqdini og ‘zida pinhon aylamish. Ey Navoiy, demakim bag‘rim eritmish ishq o‘ti Kim, ani hijron kunining anduhi qon aylamish. 266 Ul gulekim, bazmida zog‘u zag‘an qilg‘ay xurush, Avlo ulkim, bulbul uchqay, uchmasa bo‘lg‘ay xamush. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 155 Gar Sulaymon majmaida bo‘lmag‘ay juz Ahraman, Kimga ul majma’ aro, yo rab, nido qilg‘ay surush Yorg‘a ag‘yor xayli bo‘ldi matbu’, ey ko‘ngul, Emdi g‘am xumxonasida ya’s jomin ayla no‘sh. Shoh bazmidur dag‘i mahkum lug‘, vah, dayr aro Hokim aylar bir qadah birla gadoni mayfurush. Hushmand el sari bu dayr ichra boqmas mug‘bacha, Bir qadah lutf etsa piri dayr etarmen tarki hush, Saxtko‘sh elga dema oxir falakdur saxtgir, Arzimas olamda hech ish xud bo‘lurg‘a saxtko‘sh. Ikki dunyodin agar kech sa Navoiy ayb emas, Har qachonkim ul buti hammor elidin ichsa qo‘sh. 267 Qilg‘ali kiygan libosin ul buti zebo binafsh, Vahki, yoqmas xotirimg‘a hech rang illo binafsh. Sarvi ra’no hullamu kiymis h binafsha bargidin, Yo libosin aylamish ul chobuki ra’no binafsh. Hushturur gar xil’atin q ilsa qora yo savsaniy Kim, quyosh mushkin bulutdi n xush ko‘runur yo binafsh. Ezdi jannat gullaridin rang naqqoshi qazo, Sen kiyardek chunki bo‘lma s dahr aro paydo binafsh. To binafsh etmish to‘nin ul gul borurmen hushdin, Bog‘ aro har gulnikim ko‘rs am meni shaydo binafsh. Gul binafshazor aro tushga n kebi ul sho‘xning Ko‘nglaki volo binafshu to‘ni ham kimxo binafsh. Sabzada savsan yarashqandek muloyimdur, base, Sho‘xi sabzoranglarning rangiga debo binafsh. Juz binafsha bog‘ aro gul ekmagil, ey bog‘bon Kim, libosi rangini istar bizing mirzo binafsh. Bo‘ylakim, soqiy to‘nin qilmish binafsh ermas ajab! Aksidin bo‘lsa bilurin sog‘ari sahbo binafsh. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 156 Charx rangomiz erur, ko‘rma tafovut zinhor Ranglarkim, ko‘rguzur ko‘ku yashildin to binafsh. Ey Navoiy, ul binafsha po‘sh gulning vasfida Bo‘lmasun har ne yozars en kog‘aze illo binafsh. 268 Tuzmagay erdi qazo bu jismi vayronimni kosh, Chunki tuzdi, solmag‘ay erdi anga jonimni kosh. Tan uyiga jonni solg‘ach qilmag‘ay erdi muqim, Ul uy ichra ko‘ngul otlig‘ zori hayronimni kosh. Bo‘ldi chun jonu ko‘ngul bor i, nazar sham’i bila Qilmag‘ay erdi munavvar chashmi giryonimni kosh. Chun adam sahrosidin keldim vujud ayvonig‘a, Buzg‘ay erdi marg saylobi ul ayvonimni kosh. Chun tuzaldi tan uyi, qovg‘ay edi andin ravon, Yo‘q ko‘ngul devonayi rasvoyi nodonimni kosh. Chun ani ham qovmadi, ko‘r etsa erdi tig‘ ila Ko‘z degan qon yosh ila oludadomonimni kosh. Chun bu dag‘i bo‘lmadi qilmasa erdi jonima, Muncha zebovu malihu sho‘x jononimni kosh. Chun bu yanglig‘ bo‘ldi jo non qo‘ysa erdi marhame, Gah-gahe ko‘rgach ko‘nguld a dog‘i hijronimni kosh. Ishq ichinda chora o‘lm akdin Navoiy dema, haq Ro‘ziy etkay la’li jonbax sh obi hayvonimni kosh. 269 Dedim, ul paykonni la’l etkan yurak qoni emish, G‘unchang armonida ul xud la’li paykoniy emish. Pardayi jon ichra tim-tim qon sarosar loladek, Furqatingdin toza-toza do g‘i pinhoniy emish. Lablarin tuzluq takallum birla fahm ettim so‘rub, La’ldin xoni jamolining namakdoni emish. Bir jaza’ solmish maloyik xayli ichra rustaxez, Emdikim fahm aylamishlar ko‘nglum afg‘oni emish. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 157 G‘am tuni dedim bulutnin g pardasidin chiqti oy, Zulfdin chiqqan jamoling mehri raxshoni emish. Davr ayog‘in, soqiyo, qo‘ yma yigit joning uchun Kim, yigitlik ro‘zgori aysh davroni emish. Ey Navoiy, chok bo‘lg‘an ko‘nglungga qildim nazar, Yor boqiy anda, boqiy o‘ zgalar foniy emish. 270 Ilgiga moviy katon ul s ho‘x nevchun chirmamish, Go‘yiyo ko‘p tiyg‘i zulm urmoqtin og‘rib bog‘lamish. O‘ltururda kosh ul yog‘lig ‘ bilan-o‘q bog‘lasa Ko‘zlarimnikim, ani ilgi ga holo chirmamish. Ko‘rguzur erdi yadi bayz o urarda tiyg‘i qatl, Bog‘lamish chun ilgin, el ko‘zin qorong‘u aylamish. Anglag‘uncha ko‘ngluma yuz dog‘i anduh o‘rtadi, Ulki ko‘rgach panjasin bog‘lig‘, dedim dog‘ o‘rtamish. Kosh jonim rishtasidin bo‘lsa erdi yog‘lig‘i Kim, ul oyning dastbo‘si davlatig‘a uchramish. Soqiyo, maykim, aning ilgida yog‘lig‘ toridek Dardu g‘am xayli buzulg‘an xotirimni qopsamish. O‘lturur ilgida gar tiyg‘ o‘lsa aning gar harir, Hech bilmonkim, Navoiy ne balog‘a uchramish. SOD HARFINING SANAMLARININ G SIYTI «G‘AROYIB»DIN 271 Dema, ne sud erur o‘lmoq fano harimig‘a xos, Yana ne sud kerak o‘zl ugungdin etsa xalos. Avomdin, demakim, o‘zni qutqaray, er esang O‘zungdin o‘zni qutulmoqqa jahd qilg‘il xos. Ko‘ngul alil esa forig‘ emas xavotirdin, Jarohat uzra yig‘ilmoq durur chibinga xos. Ajab emastur agar topti gavhari maqsud Birovki, bo‘ldi fano ashki bahrida g‘avvos. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 158 Ovuch qoqarmen o‘z ah volima tahayyurdin, Ramida ko‘nglum erur bu usul ila raqqos. Desang, bu yo‘lda o‘lay, nafsni burun o‘ltur Ki, ishq shar’ida go‘yo bu nav’ keldi qisos. Rizo yo‘lida Navoiy bo rur qayon cheksang, Chu ishq bog‘ladi bo‘ynig‘a rishtayi ixlos. 272 Gulruxum yodi bila ko‘nglum erur gulga haris Kim, berur Yusuf isi qon aro yuz pora qamis. Lutf vaqtida ul oy o llida eldur maxsus, Vahki, bedod qilurda meni aylar taxsis. Ey ajal, kelmak emish boshima ul umr manga Rahm qil joning uchun berma zamone tanqis. Boda ko‘nglumni xalos ayladi davron g‘amidin, Go‘yiy ul o‘t bila bu qalbg‘a bo‘ldi taxlis. Ishqim aylar seni qon to‘kkali har dam targ‘ib, Husnung aylar meni jon bergali har dam tahris. Band etiptur jadal ahli ishin ashkol andoq Kim, ne «Miftoh» anga sud qilur, ne «Talxis». Vasl hirmoni Navoiyg‘a emas hech ajab, Chunki mahrum bo‘lur har kishikim, bo‘lsa haris. 273 Jon yetib og‘zimg‘a topmon dardi hijrondin xalos, Jonni hijrondin xalos et yo meni jondin xalos. Andoq ochti sunbulin gul uzra yelkim, bo‘lmag‘ay Bir ko‘ngul olamda ul zu lfi parishondin xalos. Dema, nolangdin o‘char har shom eldin uyqukim, Tunning ul boshida el er mas bu afg‘ondin xalos. Garchi yer topting ko‘ngul da vahm et ohu ashkdin Kim, kirib vayrong‘a bo‘lm as kimsa to‘fondin xalos. Yog‘sa majnun ko‘nglum uzra sho‘xlar dardi ne tong, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 159 Telba atfol ichra bo‘lmas sangborondin xalos. Istamas bir-birni sensiz jonu tan, tengri uchun Kim ani mundin xalos etg il, muni andin xalos. Hajr uyi ichra qobolmis h yor hajridin ko‘ngul, Vah, qachon bo‘lg‘ay bizing tutqun bu zindondin xalos. Jom davridin xalos o‘lmoqni zinhor istama, Eyki, bo‘lmoq istading an duhi davrondin xalos. Bandi zulfungdin Navoiyni xalos etqil desam, Derki, bo‘lmas, bo‘lmag‘unc ha hukm sultondin, xalos. 274 Boda meni ayladi zuhdu riyodin xalos, Zuhdu riyo yo‘qki, ming ranju anodin xalos. O‘zluguma o‘t solib berdi manga ishq dame Zuhdu vara’din farog‘, dardu balodin xalos. Jonni xalos ayladi jomi fano zuhddin, Yo rab, ani aylama jomi fanodin xalos. Yor ila ag‘yordin bir nafas ayrilmasun, Kimki tilar bo‘lmag‘ay nozu jafodin xalos. Ko‘ngluma yog‘durdi o‘q charx firoqing tuni, Mumkin emas bo‘lmog‘i muncha yarodin xalos. Husnungga tokim nazar bo‘lg‘usi nazzora gar Bo‘lmag‘ung aylab jafo ahli vafodnn xalos. O‘zni Navoiy xalos istamas o‘z yoridin, Yo rab, ani qilma ul mohliqodin xalos. 275 Ey, sening xanjari hajring yarasi jonima xos, Har junun toshiki otsang tani uryonima xos. Shoh qasrida tilang ayshu tarab xoslarin Kim, erur xayli balo kulbayi vayronima xos. Uyqu xos o‘ldi mening baxti garon xobimg‘a, Uyqusizliq nechakim diydayi giryonima xos. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 160 Tortmoq zulmu sitam jonima xos o‘lg‘andek, Qilmoq ul ikkini haq ayladi jononimda xos. Ey ajal, hajr tuni jonima qasd aylama ko‘p Kim, halok etmak erur mehnati hijronima xos. Xo‘blar nozidin o‘lmish mutanaffir ko‘nglum, Negakim bo‘ldi bu oyin ko‘ngul olg‘ashsha xos. Istama bog‘da bulbul unidin ishq asari, Ey Navoiy, kim erur bu sifat afg‘onima xos. ZOD HARFINING ZAMYuRONBO‘YLARI NING ZIYoSI «G‘AROYIB»DIN 276 Birovki amr xilofidin aylagay i’roz, Agar ulus shahidur yo‘ q aning kebi murtoz. Riyovu ujbu hasad daf’in et fano bilakim, Ketar bu doru ila muncha muxtalif amroz. Amalg‘a boqmaki bebahri fazl erur yakson, Fuzayli Barmakiy o‘lsun, vagar Fuzayli Ayoz. Zamona ahlini bu korgoh aro bilgil, Zurufkim to‘ladur an da muxtalif ag‘roz. Haloki nafs valiy nutqi bilki, rishtayi kufr Kesar ishiga Ali zulfiqoridur miqroz. Zamona mushkungga kof ur qotti, ko‘z ochqil Ki, chun ko‘z ollidadur bo‘lmas aylamak ig‘moz. Savod jahlini yub, vaqt erurki uyg‘ansang Ki, umr shomig‘a subhi ajal keturdi bayoz. Faqir yashurun ohig‘a boqmakim, o‘rtar Jahonni garchi erur bu choqin ishi iymoz. Bo‘lur o‘lukka Navoiy hadisi jon bersa, Nedinki fayz eshigin bog‘lamaydurur fayyoz. 277 Ichib ul sho‘x gul-gul qildi la’li nob ila oraz, Meni mahzun nechukkim da m-badam xunob ila oraz. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 161 Magar siymobi ashkim qilg‘a li shingarfgun ul sho‘x Qilur shingarfdin gulguna yub siymob ila oraz. Ham ul kun mehri iqbolimni shomi g‘am nihon qildi Kim, ul gul qildi pinhon sunbuli serob ila oraz. Quyoshning partavi birla agar ul yuzni teng tutsa, Erur andoqki teng tutqay quyosh mahtob ila oraz. Magar zanjiri zulfung shomida motam nasibimdur Ki, har soat xarosh aylarmen ul qullob ila oraz. Qoshi birla ishorat sajdaga aylar xush ul davlat Ki, aylab sajda ravshan qilsam ul mehrob ila oraz. Dema qish sovug‘, ohimdin dururkim, chekti ul chobuk Qoshi ustida kish burkin yopib sinjob ila oraz. Talab yo‘linda yuz qo‘y har eshik tufrog‘ig‘a, ya’ni Bir ahli din oyog‘ig‘a yetur har bob ila oraz. Navoiy orazi sarg‘ardi g‘am yeb bexud o‘lmog‘din, Nechuk sarg‘armag‘ay bu na v’ xo‘rdu xob ila oraz. 275 Jong‘a zulfung tobidin ul la’li xandondur g‘araz, Xizrg‘a zulmat tilardin obi hayvondur g‘araz. Shavq o‘tig‘a urmasam su k uydurur ko‘nglumni pok, Istagandin o‘qlaring ko‘n glumga paykondur g‘araz. Nevchun, ey hijron, azob aylarsen onsiz jonima, Istagilkim, topshuray gar xud sanga jondur g‘araz. Yuz tugan qo‘ydum, emas qoni’ keting jonu ko‘ngul, Go‘yiyo ul bevafog‘a do g‘i hijrondir g‘araz. Ol etar bo‘lsang kafingni dahshat etma, tiyg‘ sur, Men bihilmen gar sanga bu bir ovuch qondur g‘araz. Olamu odam fidong o‘lsunki borsen, ey habib, Sen g‘araz insondin ar, ol amdin insondur g‘araz. Ey Navoiy, voqif o‘l ho lingg‘akim yor ollida Bas farovondur g‘arazgo‘ asru parrondur g‘araz. 279 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 162 Ey sabo, jonim halokin ayla jononimg‘a arz, Yo‘qki jismi notavon ahvolin et jonimg‘a arz. Oh dudin, ashk qonin, nola maddin aylagil Zulfi sunbul, yuzi gul, sarvi xiromonimg‘a arz. Kufri zulfi, dinu imonimni barbod aylabon, Qilg‘anin jon qasdi etqil nomusulmonimg‘a arz. Va’dayi vaslig‘a yetmay o‘lganimni, ey rafiq, Qilg‘asen har yerda ko‘rsang ahdi yolg‘onimg‘a arz. Oshiq o‘lturmakka chiqmish mast, vah, ishqim so‘zin, Ey raqib, etsang ne ul beboki nodonimg‘a arz. Vasl shavqi g‘olibu men gungmenkim, aylamak Hojat ermas koshifi asrori pinhonimg‘a arz. Ey Navoiy, hajr zindonida jonning xavfi bor, Qilg‘asen topsang mahal, albatta sultonimg‘a arz. TYe HARFINING TANNOZLARINING TAROVATI «G‘AROYIB»DIN 280 Nafs qutto’-ut-tariqi manzilidur bu rabot, Naqdi din hifzig‘a qil o‘tkuncha andin ehtiyot. Manzil etsang bu rabot ichra iqomat qilmakim Har kun o‘zga korvon oromgohidur rabot. Ne to‘sharsen taxti johing farshin oltun xisht ila Kim, seningdek shohni ko‘p o‘tkariptur bu bisot. Tavqi la’nat desalar bo‘yninda tasbihin ne tong, Makru hiylat birla shayx el birla qilsa ixtilot. Shayxi johil bo‘lmoq o‘z asrori birla munbasit, G‘aflat ahli bang ila qilg‘an kebidur inbisot. Zarq jomi birla vajd etgan erur ul tiflkim, May debon rangin suni qilg‘ay ichib omdan nishot. Faqr ko‘yi itlaridin kimki kam ko‘rdi o‘zin, Topsang ani, itlari silkida topqil inxirot. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 163 Vaslg‘a yo‘l hajrdin faqr o‘ldi ko‘rgil turfakim, Birdin uchmog‘dur xijil, bird in tomug‘, birdin sirot. Ey Navoiy, ishq aro berabt agar sursam hadis, Anda mazmun bil g‘araz maqsud ko‘rma irtibot. 281 Yuzda xolingdurmu yo tahrir etar holatda xat, Tomdi qudrat kilk idin kun safhasig‘a bir nuqat. Sabzayi hatting ko‘zumni yorutur boqqan soyi, Ko‘p nazar qilsa, agarch i tiyra aylar ko‘zni xat. Oyni ruxsoring dedim go‘ yo qorong‘u erdi tun Kim, manga asru yiroqtin voqi’ o‘lmish bu g‘alat. Jon arosig‘a kirar har dam xiromon qomating, Garchi sokindur alifkim, jong‘a bo‘lmishdur vasat. Turki anjum shomi hajrimni yorutmas, go‘yiyo Novaki ohimdin o‘lmish tavsani gardun saqat. Maskaning may o‘tidin, ey mug‘, erur otashkada, Anda bir o‘tlug‘ samandar may to‘la har sari bat. Zohid o‘ldum deb, Navoiy ishqni tark etmakim, Bo‘lmasa ul sho‘r tuzsiz luqmadur zuhdi faqat. 282 Qilsa bo‘lmas ohu afg‘ondin meni shaydoni zabt Uylakim, javru jafodin ul buti tarsoni zabt. Har dam el qonin to‘kar us ruk chiqib bedod etib, Kimdururkim, qilg‘ay ul sho‘xi qadahpaymoni zabt. Sho‘xliqdin zulm qilmoqqa erur beixtiyor, Mumkin ermas qilmoq ul huri malaksiymoni zabt. Zulfi zanjirig‘a ahli ishq ko‘nglin tortibon, Yaxshi qildi bir suruk devonayi rasvoni zabt. Telba ko‘nglum dashtni qilsa masohat aybi yo‘q, Omil ar majnundurur qilg‘ay magar sahroni zabt. G‘unchalar ochilsa, o‘lg anlar tirilsa ne ajab, Aylay olmas kulgudin chun la’li ruhafzoni zabt. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 164 Zabt aylay olmas ahli is hq ko‘ngli kishvarin. Xusravekim aylay olg‘ay sarbasar dunyoni zabt. Ashk mavjin man’ etarsiz menda ham yo‘q ixtiyor Kim, qiliptur xosa chayqa lg‘an zamon daryoni zabt. Davr eli zulmin xayol etmak bila bo‘ldum halok, Tindi ulkim, qildi bir vasvos ila savdoni zabt. Dayr piri bandasidurmenki nofiz hukm ila Aylamish yuz ming juhudu gabr ila tarsoni zabt. Ey Navoiy, sen dag‘i devona sen, ko‘nglung dag‘i, Gar seni zabt etsalar kim aylay olg‘ay ani zabt. 283 Ruxsor ila labingdin etar ko‘nglum inbisot Kim, gul chog‘ida boda erur mujibi nishot. Ey oy, sipehr arsasida o‘zni sotma ko‘p, Shohim ruxin unutmaki, xoliy emas bisot. Qilmang nazora og‘zig‘a ko‘pkim, topilmag‘ay Xurshid ichinda zarrani ko‘p aylab ehtiyot. Ul sho‘x necha g‘ayr bila bo‘lsa muxtalit, Men g‘ayri birla mumkin emas qilmoq ixtilot. Shahlar, demanki, qullug‘uma bo‘ldi munxarit, Gar qullaringning o‘rtasida topsam inxirot. Qo‘yma ko‘ngulni dahrni ng eski rabotig‘a, Soyirg‘a chun mahalli iqomat emas rabot. Oshufta bo‘lsa nazm Navoiyg‘a, ey pariy, Devonalar so‘zida tama’ qilma irtibot. ZYe HARFINING ZARIFLARINING ZUHURI «G‘AROYIB»DIN 284 Tariqi ishqdin bo‘lmish manga balo malhuz, Nechukki faqr tilardin erur fano malhuz. Agarchi dardsiz o‘lmas davo valek mening Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 165 Bu dard istaganimdin emas davo malhuz. Oyoqqa kirsa ne bushqa y balo mug‘iyloni, Gar o‘lsa bodiyadin ka’bayi safo malhuz. Erur mulohazam ul oy rizosi ishq ichra, Agarchi elga visol o‘ldi ishq aro malhuz. Fireb berma manga intihodin, ey zohid Ki, bordur ahli haqiqatqa ibtido malhuz. Niyozing o‘lsa, yetar dayr piridin qadahe, Yo‘q ersa bazmida ermas shahu gado malhuz. May ichki, xalq gunohin yumoqqa abri karam Yog‘ar mahalda emas rindu porso malhuz. Ajabki, fayz charog‘i ishiga solg‘ay nur, Birovki, bo‘lg‘ay aning zuhdidin riyo malhuz. Navoiy, emdi qadah sham’ini yorutqilkim, Yorug‘lug‘ o‘lmadi taqvo bila manga malhuz. 285 Rishta diqqatdur kalomingda duri shahvor lafz, Rishtag‘a durlar chekarsen chun topar takror lafz. La’li jonbaxshing erur go‘yoki Ruhullohkim, Sochilur jon har taraf qilg‘an soyi izhor lafz. Go‘yiyo hayvon suyidin qatra sekrir har sari, Chun takallum vaqti la’lingdin chiqar durbor lafz. Gar o‘lugni tirgizur, vahkim, tirigni o‘lturur La’lidin qilg‘ach ayon ul sho‘xi shirinkor lafz. Dema lafzinkim tili evru lmagondindur sinuq Kim, topar tor og‘zidin chiqquncha ko‘p ozor lafz. Sirri ishqimni tilarmen sh arh qilmay anglasang Kim, emas ishq oyatig‘a mahrami asror lafz. Ey Navoiy, chun guhar be qadr erur shoh ollida, Ne ajab gar bo‘lsa nazmingdin qoshida xor lafz. 286 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 166 Masihoyin agar minbarda zohir qilsa dam voiz, Nabiy o‘rnig‘a urmoq be hayolig‘dur qadam voiz. Aning bu jur’atig‘a bo‘lmag‘ an bo‘lsa junun bois, Nedin solib oyog‘ ilgin ch ekar un dam-badam voiz. Oyog‘ minbarg‘a qoqib aylamak dastorin oshufta, Nedur gar zarqi mahz ermasdurur sar to qadam voiz. Agar jomi g‘urur ichmakka majlis tutmamis h, nevchun Nazoyirxon ila o‘z lahnin aylar zeru bam voiz. Maloda qichqirib may man’in elga aylamak ne sud, Erur chun xilvat ichra may icharga muttaham voiz. Karam targ‘ibi aylar majlis ahlig‘a fig‘on aylab Ribo vajhini eldin olmasa, aylar karam voiz. Magarkim osmonning zinasi bo‘ldi anga minbar Ki, anda chiqqan o‘z g‘ayri gumon aylar adam voiz. Qadah ol dayr piridinki, bu dayri fano ichra Qilurlar zarq yaxshi anglas ang ham shayxu ham voiz. Navoiy tong emas bu va’zdin mayxonag‘a borsa Ki, shod etkay o‘zinkim, ko‘p anga yetkurdi g‘am voiz. 287 Bu nag‘ma erdimu yo‘q ersa ofat, ey hofiz Ki, bazm ahlig‘a soldi ng qiyomat, ey hofiz. Ulustin oldi unung hush, sen salomat bo‘l, Gar itti elga tariqi salomat, ey hofiz. Nechaki nag‘mang erur mustaqimu lahning tuz, Valek eldin olur istiqomat, ey hofiz. Ne hush mulkida topqay iqomat ulki dame, O‘qurda topsa yoningda iqomat, ey hofiz. Magar Masih ila Dovudsen nafas bilakim Hayotu mavt erur ul alomat, ey hofiz. Qilib tilovat islom eliga qasd etma Ki, tengri ollida topqung nadomat, ey hofiz. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 167 Magarki Hofizi Sheroz senki, bir sog‘ar Tutub Navoiyg‘a qilding karomat, ey hofiz. AYN HARFINING IYORLARINING ALOMATI «G‘AROYIB»DIN 288 Istasangkim urg‘asen davrong‘a tiyg‘i inqito’, Ul vido’ etkuncha sen qilg‘il burunrog‘ alvido’. Jon berib shirinu muhlik joh uchun ilgingda tiyg‘, Naz’ vaqti sharbati marg istab aylaysen nizo’. Asrading katton kafan q ilmoq uchun, ne sudkim Hashr bozorida beqiymatdurur mundoq mato’. Maskaning oxir chu tufrog‘du r, ne o‘tkarmakdurur Madfaning ayvonig‘a ko‘k gunbazidin irtifo’. Sandaloyin ev yasab, eldin ko‘rarsen sarzanish Kim, bu yanglig‘ ko‘rdi sandalniki, yetkurgay sudo’. Yer o‘parsen rizq uchun mi nnat yukidin xam bo‘lub, Tengri yoringkim, qilib sen xush na moze ixtiro’. Dur qulog‘ingda momuqdin bi r chigitdur, el so‘zin Bu momuq birla chigitd in aylamassen istimo’. Besha sherin gar zabun q ilsang shijoatdin emas, Nafs itin qilsang zabun olam da yo‘q sendek shujo’. Ey Navoiy, tengri asrori g‘a til mahram emas, Chok ko‘nglung ichra tutkim «jovaz-al-isnayni sho’». 289 Jismi vaslin qildim ul zulfi sumansodin tama’, Ul kishi yanglig‘ki, qilg‘ay siym savdodin tama’. La’lidin tirguzmak etsam orzu ayb etmangiz Kim, kishi o‘lturmak etmaydur Masihodin tama’. Zarrani xurshidcha ravsha n tama’ qilg‘ancha bor, Zarracha mehr etmak ul xurshidsiymodin tama’. Ne ajab qilsam tama’ ov ora ko‘nglumdin junun, Qilsa bo‘lmas aql xud Majnuni shaydodin tama’. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 168 Dog‘ etib ko‘nglum tavaqqu’ qildi sabrim naqdini, Ahli zulm andoqki qilg‘ay naqd tamg‘odin tama’. Gulxaniydin gulxan olotin tama’ qilmoqdurur, Har kishi dunyolik etsa ahli dunyodin tama’. Sarvi guldin ko‘p demang so ‘zkim, Navoiy aylamish, Bargi guldin xil’at etgan sarvi ozodin tama’. 290 Ko‘zumni toki qilmish ul saodat axtari matla’, Qarog‘ ermaski, shabgun hu lladin qildim anga burqa’. Labing hajrinda qon yoshim ke lur bag‘rim shikofidin, Ajab ermas bu yanglig‘ sug‘ a bo‘lsa o‘l sifat manba’. Qilurlar qasdi jonim keltur ub bir-birga bosh, go‘yo Bukim paykonlaring ko‘nglum harimin qildilar majma’. Bu ne rokibduru markabki , javlon vaqti bordurlar Quyoshdin poyada a’lo, falakdin po‘yada asra’. Tushar ko‘nglumga ul yuz pa rtavi ko‘ksum shikofidin, Bu ravzanni ne bo‘lg‘ay qilsang, ey tiyg‘i qazo, avsa’. Ne tong har kun agar bar bersa yuz ofatki, anjumdin Sochiptur yuz muxo lif xosiyatlig‘ tuxm bu mazra’. Navoiy voqif o‘l gardun arusidinki, qasdingg‘a Ochar gah shomdin gesu, kiyar gah subhdin miqna’. 291 Uchuq ermaski chun bo‘ldi suhayli orazing toli’, Aqiqing rang olurda bo‘l di xoling soyasi moni’. Guliston demakim, chehrang ocharda sun’ naqqoshi Qilurg‘a imtihon ul ra nglarni ayladi zoyi’, Chu har yon tig‘ solding ul ha saddin yig‘ladim, lekin Netaykim, barq o‘tig‘a bo‘ lmadi yomg‘ur suyi dofi’. Ko‘ngul qasdig‘a yolg‘uz tiyrboron qilmadi g‘amzang, Balovu fitna xayli kelgali ham ayladi shori’. Halokim qasdi voqi’ bo‘lmadi ul g‘amzadin, lekin Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 169 Labingdin elni tirguzmak meni o‘lturdi filvoqi’. Chu tiyg‘ing kirdi qonimg‘a farah bo‘ldi manga afzun, Nechukkim mayg‘a su mamzuj o‘lur ko‘prak bo‘lur nofi’. Labingg‘a jon bo‘lur moyil, tanim xoki rahing bo‘lsa, Ajab ermas bo‘lur chun barcha ashyo aslig‘a roji’. Nechuk zunnor bog‘lab boda ichmay, ey musulmonlar Ki, piri dayr har ishkim qilur bormen anga tobi’. Navoiy faqr ko‘yida taalluq kufri mahz ermish, Bir Olloh do‘stdin nekim, nasibing bo‘lsa, bo‘l qoni’. 292 Dog‘ uza dog‘din ovor a ko‘nguldur zoyi’, Ne qora kunlar anga voqi’ erur filvoqi’. Tiyrboroni g‘aming qildi zirih jismimni, Gar zirih bu esa ko‘p bo‘lg‘usi o‘qdin moni’. Hajr o‘ti dudi ko‘zumdin ne ajab to‘ksa sirishk, Chunki, tun xaylig‘a anjum sipahidur tobi’. La’li shavqida sarig‘ yuz ni yashurdi qon yosh, Garchi safrog‘a chuchuk sharbat emastur dofi’. O‘rtanur ishqida parvona, chekar un bulbul, Ul guli sham’jabin ishqida menmen jomi’. El nasibi chu azal qismatida topti raqam, Senki sa’y ortuq etarsen nechuk o‘lg‘ay nofi’. Ul quyosh har kishiga toli’ erur, vah netayin Kim, Navoiyg‘a bu nav’ o‘lmadi bir kun toli’. 293 Vasl shomi xilvatimda yoqsalar nogoh sham’, Rashkdin jonimni gohe s oya o‘rtar, gohe sham’. Ravshan etsa uyni dilxohim, yorutmang sham’kim, Sham’i bazmim bo‘ldi chun dilxoh, emas, dilxoh sham’. Urmasun ko‘p lof kuymakdinki, hijron tunlari To‘zmas erdi ollida tort ay desam bir oh sham’. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 170 Rishtayi joni kuyar as hki oqib, jismi erib, Tiyra shomim zulmidin bo ‘lmish magar ogoh sham’. Ohim andoq tiyra qildi ko‘knikim, topmas o‘zin, Gar quyoshdin yoqmasa Isoyi Ruhulloh sham’. Topsa hirmon zulmati ichra ne tong hayvon suyin Kimgakim, bo‘lsa hidoyat nuridin hamroh sham’. Hajr aro istar jamoling ham Navoiy, ham ko‘ngul Kim, tilarlar tiyra tunlarda gadovu shoh sham’. 294 Yuziga ko‘zguni har dam qilur ul siymbar moni’, Aningdekkim quyosh ruxsorig ‘a bo‘lg‘ay qamar moni’. Jahonni ul quyoshning barq i husni o‘rtagay erdi, Garonsiz bahri ashkim bo‘lmasa erdi agar moni’. Quruq jismimni g‘am tiyg‘idin asrar dard ila shavqung Yig‘ochqa kesmagidin uylakim bo‘lg‘ay samar moni’. Qabul etman qanot egnim uza chiqsa og‘ir debkim, Yo‘lungda barqdek po‘yamg‘a bo‘lg‘ay bolu par moni’. Ko‘zum uzra hubobi ashk ul yuz moni’ ermas, Biaynih shishadekkim, bo‘lmas aylarga nazar moni’. Dema zohidki, taqvog‘a ne moni’durki, bordurlar Shabobu bodavu ishqu jununum sarbasar moni’. Og‘iz birla qadu qoshu ko‘zu ng zuhdumg‘a qo‘ymaslar, Nechuk qilg‘ay kishi bir ishki , bo‘lg‘ay bu qadar moni’. Ko‘ngul baytulharomi tavfig‘a moni’ xavotirdur, Safarg‘a Ka’ba sari uylakim bo‘lg‘ay xatar moni’. Navoiy jonig‘a tan garde ermish moni’i maqsud, Nasimi vasl eskach fayz bog‘idin ketar moni’. G‘AYN HARFINING G‘IZOLALARINING G‘AVG‘OSI «G‘AROYIB»DIN 295 Mehrsizlikdin falak el qatlin aylar bedarig‘, Yo‘qsa nevchun dafn etar ha r kun quyoshtin yerga tiyg‘. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 171 Tiyg‘i zulmi zaxmidin har shom andoqkim shafaq Qonu tufrog‘ ichradur xurshidorazlar darig‘. Kun emas, olam ko‘ziga muntashir aylar bayoz, Tun emas, balkim chekar xurshid ruxsorig‘a mig‘. Kimgakim, do‘lobi charxidek solur sargashtalik, Bo‘g‘zin ip birla bo‘g‘ar qilg‘an soyi faryodu jig‘. Nechakim yig‘sa o‘zin, sh ahlar boshi uzra chekar Chatrdek kimni sarafroz aylamaklik qilsa big‘. Go‘yiyo ani sabab qild i musabbib ne uchun Kim, anga bu qilmog‘idin ne ziyondur, ne osig‘. Ey Navoiy, bil nekim bo‘lg ‘anni haq taqdiridin, Mundin o‘zga amrdin ko‘ngulni uz, ilgingni yig‘. 296 Zaif tanda g‘amingdin yuz eski bo‘lg‘an dog‘, Har eski dog‘ bu shox uzra bir quruq yafrog‘. Yuzungga husn fuzun bo‘ldi nil ziynatidin, Magarki yorudi gugird o‘tidin bu charog‘. Qading chu ayladi gulgasht , sarvu gul demakim, Bo‘yaldi qong‘a aliflar kesib g‘amingdin bog‘. Sochi asirimen o‘pmay hanuz xolin, vah Ki, donag‘a og‘iz urmay nasibim o‘ldi tuzog‘. Iloj silsilayi zulfidur jununumg‘a, Agarchi mushk isidin emganur zaif dimog‘. Chu bo‘lsa g‘ayr hujumi visol mumkin emas, Shuhud o‘lurmu xavotirdin o‘lmag‘uncha farog‘. Agar Navoiy iki nargising xayoli bila Marizu mast jahondin o‘tar, sen o‘lg‘il sog‘. 297 Soqiyo, hajr ilgidin ko‘p tortadurmen zorlig‘, May keturkim, maslahat ermas manga hushyorlig‘. Qasdim etmish hajru bexudlug‘ ilojimdur dame, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 172 Mayg‘a afyun yor qil gar aylar ersang yorlig‘. Mast qil andoqki, bosh qo‘ysam magar bo‘lg‘ay manga Mahshar ahli yo rabu g‘avg‘osidin bedorlig‘. Chorasi yo bodadur, yo vasl, yo marg, ey tabib, Har kishikim topsa hijron dardidin bemorlig‘. Bar yegil, yo rab, hayoting bog‘idin, ey mug‘bacha Kim, mayli la’lingdin o‘ ldi bizga barxurdorlig‘. Zuhd, ey soqiy, balo ermish, xush ul manxorakim, Ichkali jomi balo bo‘lmi sh ishi xammorlig‘. En Navoiy, zuhddin yuz qatla ortuq darbadar Bir safol ilgimda mug‘ ko‘yida qilsam zorlig‘. 298 Ul sumanbar qaddining sarvig‘a ko‘nglum bo‘ldi bog‘, Otashin gullar anga har ya ngg‘i qonlig‘ toza dog‘. Hajr aro ul sho‘x ko‘nglum sayd etar ruxsor ochib, Tifl oqshom qush tutarg‘a ravshan etkandek charog‘. Mujibi ko‘p yig‘lamoq ermi sh nazar pok o‘lmog‘i, Uylakim aylar suyin afzun oritmog‘din bulog‘. Ey hakim, olg‘il surohiy lo‘lasidin paxtakim, Sud erur qonin necha da f’ etsa mahrur dimog‘. G‘unchadin to chiq ti gul, mast o‘ldi bulbul, soqiyo, May surohiydinki chiqmas dahrdin topman farog‘. Xattu xoli nuqtasi yuz choklik ko‘nglumdadur, Bir qafasda turfadur, vah-va h, ko‘rung to‘tiyu zog‘. Necha rangin ashk to‘ksam ko‘zda ul yuz naqshidur, Loladin o‘zga ne gul bergay , suyi qon bo‘lsa, bog‘. Yog‘mag‘uncha ashk daf’ o‘ lmas ko‘nguldin tiyralik, Bu yog‘inni go‘yiyo dept ur qazo ul o‘tqa yog‘. Faqr yo‘linda Navoiy aylagil boshtin qadam Kim, bu yo‘l qat’ida bosh qo‘ymoqdurur qo‘ymoq ayog‘. 299 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 173 O‘rtanurmen kechalar hajringda andoqkim charog‘, Ravshan ayla rishta jismim dur, ko‘ngul o‘t, ashk yog‘. Sarvu sunbul loladek qad, zulfu yuzung hajridin, Ham alif, ham na’l kestim kuydurub yuz yerda dog‘. Bir ko‘zumga sarv o‘qdur, bir ko‘zumga gul tikan, Sensizin, ey sarvi gulrux, nogah etsam gashti bog‘. Jonim ichra o‘tdurur bi r la’li maygun hajridin, Soqiyo, navbat manga yetkach labolab tut ayog‘. Sog‘ bo‘l, devona etsang meni bir may birlakim, Hajrdin devonamen bo‘ldu m esa bir lahza sog‘. Istaram og‘zin qilib la’lu xatu xolini vasf, Xalq g‘oyibdin nishonlar aytib etkandek so‘rog‘. Ul farog‘u bu taraddud itti maqsud o‘rtada, Gum bo‘lub maqsud, o‘tti ha m taraddud, ham farog‘. Ro‘zgori tiyra, nutqi lol bulbuldur magar Kim, xazon faslida aylarl ar tasavvur ani zog‘. Telba deb qilma Navoiyning ilojin, ey hakim Kim, mushavvashdur anga bir o‘zga savdodin dimog‘. 300 Garchi men hajringdin o‘ldum tortibon ko‘p zorlig‘ Sen hayotingdin top, ey badmehr, barxo‘rdorlig‘. Xasta erdim ko‘zidin yetkurdi la’lin og‘zima, Tengri jon berdi, vale chektim base bemorlig‘. Kechaekim tushka kirgay ul saodat axtari, Bermagil, yo rab, manga ul uyqudin bedorlig‘. Bodayi la’ling bila mun doqki usrukmen mudom, Kofiri ishq o‘lg‘amen, gar istasam hushyorlig‘. Bu ko‘ngul ozoridin bezormen bor muddate Bo‘lg‘ali bizlar aro ozorlig‘, bezorlig‘. Ne bino erkin bukim, bir pora koshi tushmadi, Qilg‘ali bu toqni sun’ ilgi miynokorlig‘. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 174 Ey Navoiy, suhbatingdin q ilsa or ul ko‘rkaboy, Yo‘q ajab nevchunki sens en bir gado, ul borlig‘. 301 Necha, ey oromi jon, hajringda beoromlig‘, Do‘stlug‘ ko‘rguzki, haddin oshti dushmankomlig‘. Shukr sham’in yoqmadim va slingda, yetti dog‘i hajr, Bizni bu o‘tlarg‘a kuydurgan erur ul xomlig‘. Ermas o‘tlug‘ ko‘nglum og‘zi ng naqshidur ko‘ksum aro, Qatrayi qon otashin gul g‘unchasi andomlig‘. Deb emishsen tark etib ishqu muhabbat shevasin, Ot chiqarmishsen saloh ichra, zihe badnomlig‘. La’lidin za’f etti qon bo‘lg‘an ko‘ngul, vah, bodadin Naf’ topmas ermish ulkim, qilsa xunoshomlig‘. Ko‘z yoshimdin nam topibdur, garchi me’mori qazo, Bog‘ladi ko‘k gunbadi toqini istehkomlig‘. Zulfida dardu balo is tar Navoiy ishqidin, Ul gadodekkim, tilar ahli karamdin shomlig‘. 302 Lolagun bo‘lmish surarda qatlima dildor tiyg‘, Yo balo tog‘idin etmi sh lolazor izhor tiyg‘. Gul tani yuz chok o‘lub bukim bo‘yalmish qon aro, Tegdi g‘amzang xaylidin go ‘yo anga bisyor tiyg‘. Tiyg‘ tortib yetkach-o‘q q ildim fidosi jonnikim, Bo‘lmag‘ay ozurda qotil, ko‘rmagay ozor tiyg‘. Jism paykoning bila to‘ldiyu jondur g‘amdakim, Aylasang qatlimg‘a rag‘bat bo‘lmag‘ay nokor tiyg‘. Ishq dashti sabzasidin lo la har yon sochilur, Ya’ni ul sahro giyohi bor emish xunbor tiyg‘. Olam ahli qatlini bir damda qilsang orzu, Yuzdin ol burqa’ni, qindin chekmagil zinhor tiyg‘. Nazm mulkin til chekib ol mish Navoiy uylakim, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 175 Cheksa olamni olur shohi falak miqdor tiyg‘. FYe HARFINING FITNALARINING FUSUNI «G‘AROYIB»DIN 303 Kechti umrum naqdi g‘aflat birla nodonlig‘da hayf, Qolg‘ani sarf o‘ldi andu hu pushaymonlig‘da hayf. Jong‘a bir dushvorlig‘ qo‘ymay riyozat ranjidin, Sarf bo‘ldi naqdi avqotim tan osonlig‘da hayf. Bog‘ladim paymonadin paymon, fig‘onkim, aqlu din Bo‘ldi bu paymonavu ul sustpaymonlig‘da hayf. Ey musulmonlar, bilingkim, bo‘ldi umrum hosili Nafsi kofir fitnasidin nomusulmonlig‘da hayf. Hayfkim, naf’ aylamas har nechakim tortib ilik, Desam o‘z ahvolima bu nav’ hayronlig‘da hayf. Andoq ish qilkim, pushaymon bo‘lmag‘aysenkim, emas Hech osig‘ chun ish xato bo‘ldi pushaymonlig‘da hayf. Har ne o‘tkan so‘zlarim chindur desam yolg‘on erur, Chin budurkim, degamen um r o‘tti yolg‘onlig‘da hayf. Chun yengilrakdur hisob o‘ lg‘anda sultond in gado, Hayfkim, bo‘lg‘ay gado avqoti sultonlig‘da hayf. Ey Navoiy, voqif erman xalqdin, bori mening Kechti umrum naqdi g‘aflat birla nodonlig‘da hayf. 304 Zor jismimda qiliching zaxmi har yon muxtalif, Har biridur sarf qadding hasratidan bir alif. Tol niholida emas yafr og‘ki tillar tortibon, Sarvi ozodim uchun quluqqa bo‘lmish mu’tarif. Qoshu ko‘zin ko‘rgali, ey shayx, bildim, makri bor Har siyahpo‘sheki mehrob ichra bo‘lg‘ay mu’takif. Anbarin xat birla ul yu z bo‘ldi olam ofati, Olam ofatsiz emas xursh id bo‘lg‘ach munkasif. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 176 Soqiyo, ul kavsaroso bodadin bir jur’a tut Kim, meni hayrong‘a bo‘lg ‘ay kashf sirri lav kushif. Bodayi maqsud jomi zavqidin tab’im yuzin, Vah, necha doyim xumori jahl tutqay munxasif. Jon berib olsang, Navoiy, bok emas ul bodadin Kim, erur yuhiyl-izom avsofi birla muttasif. 305 Yashurun g‘amzang qilichiki m qilur ko‘ksum shikof, Buki, maxfiydur, anga go‘ yo qoshing bo‘lmish g‘ilof. Qoshlaring ne saf chekib bo ‘lmish qorovul kirpiking Kim, ko‘ngul sultoni xaylig‘a emas hojat masof. Mehr anglab oshiq o‘ldum so‘ngra yetsa ko‘hi g‘am, Ne ajab ishq ibtidosi «ayn » erur, poyoni «qof». Qoshi ko‘nglum o‘g‘risidur roki’ o‘lmog‘lig‘ ne sud, O‘g‘ri bosh solg‘ach quyi bordur dalili e’tirof. Ishq aro Majnunni der ba’z i fuzun, ba’zi meni, Lek holim anglag‘an t opmas mahalli ixtilof. Bo‘l safo ahlig‘a hamdam , yor vaslin istasang, Aksini solg‘aymu soqiy bo‘lmag‘uncha boda sof. Ey Navoiy, gar q ilur ko‘nglung haram tavfini qasd, Qat’ etib dashti fano maqsad harimin qil tavof. 306 Ko‘rguzur hijron hurufi nu qtasin jon har taraf, Sensizin ya’niki qo‘ymish dag‘i hijron har taraf. Uyla shiddat birla charx ay lar meni sargashtakim Zaxm ko‘p tandin yog‘ar shudrun kebi qon har taraf. Ko‘nglum ahvolin ne deykim, sharhig‘a bir tildurur Ko‘kragimdin bosh chiqarg‘ an no‘gi paykon har taraf. Tashladim yetkach junun xa yli tuganlar taxtasin, Ya’ni ochtim mehmonlar ollida xon har taraf. Ashk qonlig‘ ko‘zni eltu r uylakim, su lolani, Bo‘lmasa yo‘linda moni’ xori mujgon har taraf. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 177 Rashkdin ko‘p mu ztaribroqdur ko‘ngul ul go‘ydin Kim, kesib boshimni ul sho‘ x ursa chavgon har taraf. Qo‘y basharni, gar maloyik domi ermas yaxshidur, Ul pariy mundoqki, zulf etmish parishon har taraf. Netib o‘lmaykim, yana ul sho‘x usruk otlanib, Ter sui markab yelidin soldi to‘fon har taraf. Ko‘r, ne hayratdur mangakim, bordurur bu dayr aro Donishi yuz menchalar, yuz mencha hayron har taraf. Shishadek ko‘nglumni pay do o‘rtadi soqiy valek Dog‘in etti may hubob ostida pinhon har taraf. Ey Navoiy, navhayi hijron tuzub un chekma ko‘p Kim, kishi qolmas tirig yetkach bu afg‘on har taraf. 307 Boda xushtur gar harifim bo‘lsa bir yori zarif, May harifi gar zarif ermas, anga erman harif. Ul sifat zoting latofat aynidin jonbaxshdur Kim, hamono ani mazhar qildi ism-ul-latif. Za’fdin gar dardi ishqingdin shikoyat ayladim, Ishq shar’i ichra ermas mu’tabar qavli zaif. Xoki poningni maloyik qildilar toji sharaf, Olloh-Olloh, kim ko‘ruptur bu sifat zoti sharif. Za’fim andoqdurki dam ursa m erur biymi halok, Ne uchunkim ul taharrukdur anga behad anif. Davr ranjidin tilarmen ma yg‘a tushmak uylakim, Mayg‘a tushgan qil kebi g‘arq o‘lsa bu jismi nahif. Ey Navoiy, qilg‘ali tab’ ahli jinsi she’r nazm, Nazming o‘ldi barchasig‘a qofiya, balkim radif. 308 Bazm aro gar yo‘q may bila daf, Ham yomon ermas un bila kaf. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 178 Soqiyi gulrux, boda ketur Kim, manga haddin oshti shaaf, Davr ila dayr aro may chekkali, Chekmak necha masjid aro saf. Bodag‘a bersam jon naqdi, Bo‘lmoq uchundur naqd talaf. Kel berikim, yo‘q sanga vubol Lekin erur ko‘p bizga sharaf. Shayxi riyoyiy foniy ermas, Ul taraf o‘lsun, yo bu taraf. O‘qung uchun xasta Navoiy, Ko‘zi qorasin qildi hadaf. QOF HARFINING QIYoMATLARINING QIRONI «G‘AROYIB»DIN 309 Zihe azalda karam aylabon sanga xalloq, Karim xilqat ichinda makorimi axloq. Sipehr gunbadini ravshan etkali zoting, Charog‘ o‘lub, anga qandil arsayi ofoq. Nujum ko‘zlarini gardi markabing yorutub, Gaheki sekritibon charx sohatida Buroq. Rikobing o‘pmagining orzusida oyu kun Berib Buroqing uchun o‘zlariga shakli chanoq. Hilolu mehru shihob o‘ldi na’lu dog‘u alif, Falakka bo‘lg‘ali sendi n nasib dardi firoq. Sipehr har kecha yuz ming ko‘zin nedin yummas, Visolingga yana bir kecha gar emas mushtoq. Maqominga yetayin deb Navoiy aylar sayr, Gahe Ajam bila Nerez, gahe Hijozu Iroq. 310 Yordin ayru ko‘ ngul mulkedurur sultoni yo‘q, Mulkkim sultoni yo‘q, jismedururkim, joni yo‘q. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 179 Jismdin jonsiz ne hosil, ey musulmonlarkim, ul Bir qora tufrog‘dekdurkim, gulu rayhoni yo‘q. Bir qora tufrog‘kim, yo‘qtur gulu rayhon anga, Ul qorong‘u kechadekdurkim, mahi toboni yo‘q. Ul qorong‘u kechakim yo‘qtur mahi tobon anga, Zulmatedurkim, aning sarchashmai hayvoni yo‘q. Zulmatekim, chashmayi hayv oni aning bo‘lmag‘ay Do‘zaxedurkim, yonida ravzai rizvoni yo‘q. Do‘zaxekim ravzayi rizvondin o‘lg‘ay noumid, Bir xumoredurki, anda mastlig‘ imkoni yo‘q. Ey Navoiy, bor anga m undoq uqubatlarki, bor Hajrdin dardiyu lekin vasldin darmoni yo‘q. 311 Bo‘lmas ermish dilrabolar ahdi mahkam, ey rafiq, Gar kishi derkim, bo‘lur, tutma musallam, ey rafiq! Har pariyzodeki o‘z majnunig‘a qilmish vafo, Bilki, andindurki, ermas nasli odam, ey rafiq! Mohvashlar shomi zulfi ne uchun oshuftadur, Tutmamish bo‘lsa vafo ahlig‘a motam, ey rafiq! Dard muhlik umrning ta ’jili ko‘p, joning uchun Kim, Masihimni ketur boshimg‘a bir dam, ey rafiq! Qo‘ydi bir o‘tlug‘ fatila do g‘ uchun har g‘unchadin, Charx to gulshanni ko‘rdi sabzu xurram, ey rafiq! Gul emas gulbunda qonlig‘ dog‘ erurkim, nastaran Tevruk aylaptur momuq qo‘ymoqg‘a marham, ey rafiq! Bu munaqqash saqf tarixi yozig‘liq chun emas, Ko‘p mashaqqat chek tim, ammo qoldi mu bham, ey rafiq! Men xud ettim azm mug‘ ko‘ yida rasvo bo‘lg‘ali, So‘z eshit, albatta, mendin qolma sen ham, ey rafiq! Ich dag‘i tutqil Navoiyg‘ a qadahkim, arzimas Bir nafas hushyor bo‘lmog‘ lig‘qa olam, ey rafiq! Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 180 312 Sanga ish javlon qilib ma ydonda chavgon o‘ynamoq, Manga ollingda boshimni go‘y etib jon o‘ynamoq. Bosh ovuchlab egma qomat birla qolman raxshidin, To tilar chobuksuvorim ko‘ ngli chavgon o‘ynamoq. Ko‘z qarosin o‘ynatur har lahza ul mardumni ko‘r, Hinduedekkim erur oyini qolqon o‘ynamoq. O‘ynay-o‘ynay aylading kufr ila dinimni badal, Olloh-Olloh, bumudur, ey nomusulmon, o‘ynamoq. Javr toshin ul pariy o‘yn ab otay der el sari, Vahki, bu devonag‘a ye tkach ne imkon o‘ynamoq. Har sari ashkim yugurmoq ne ajabkim, ayb emas, Tiyra uydin chiqqach-o‘q yo shlarg‘a har yon o‘ynamoq. Charx o‘yun birla olur din na qdin eldin, voqif o‘l, Bu musha’bid birla bo‘l mas ahli irfon o‘ynamoq. Va’da ko‘p qilding Navoiyg‘ a va lekin o‘ynabon, Muncha bo‘lg‘ay el bila, ey ahdi yolg‘on, o‘ynamoq. 313 Ohkim, g‘am tiyg‘idin ko‘ ksumni qildi chok ishq, Dudi ohimdin ko‘zumni ayladi namnok ishq. Dard kirmak birla jon chiq moqqa gar yo‘l qilmadi, Ne uchun g‘am tiyg‘idin ko ‘ksumni qildi chok ishq. Ul pari ko‘yidakim har la hza yuz ming bosh borug Sudrabon eltur meni devonani bebok ishq. Ko‘zuma har dam yorug‘roqdur yuzungnung ko‘zgusi, Xosiyat mundoq emish har kimda bo‘lsa pok ishq. Oshiq o‘ldi xasta jon ko‘rg ach ul otashporani, Olloh-Olloh, barq ila o‘ynaydurur xoshok ishq. Ishq vodiysig‘a kirgan, yonki andin har quyun Kim, chiqar sargashtae durkim qilibdur xok ishq. Ey Navoiy, oshiqekim, se n kebi istar farog‘, Gar erur majnunki, ul qilmaydurur idrok ishq. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 181 314 Vah, necha jismimni g‘amdin notavon etkay firoq, Notavon jismimg‘a har dam qasdi jon etkay firoq. Jismim aylab notavon joni mg‘a qasd aylab nihon Qasd qilg‘an jonni rasvoyi jahon etkay firoq. Jonni rasvo aylagandin so‘ng qanoat qilmayin Yuz g‘amu anduh xadangiga nishon etkay firoq. Emdikim anduhu mehnat o‘qig‘a qildi nishon, Har jarohat uzra yuz d og‘i nihon etkay firoq. Ey ko‘ngul, solma o‘zungni dard ila mardona bo‘l, Bizni, shoyadkim, bu yanglig ‘ imtihon etkay firoq. Vaslidin dam urmayin qilsaq firoq ichra basar, Shoyad o‘zin bizga bir ku n mehribon etkay firoq. Kuydi jonim vaslida el rashkidin to yetti hajr, Vasl munglug‘ jonima o‘t soldi to netkay firoq. Do‘stdin istar rizo zinhor ani ko‘rmakim, Vasl qilg‘ay komron yo notavon etkay firoq. Ich, Navoiy, may bag‘ir qonidegu bexud yiqil, Necha vasl ummididin bag ‘ringni qon etkay firoq. 315 Qon yoshim sarig‘ yuz uzra oshkor etti firoq, Za’faronzorimni g‘amdin lolazor etti firoq. To firoq uyiga kirdim, vahki, ashkimdin edi, Garchi yuz gavhar, ayog‘img‘a nisor etti firoq. Dam-badam ohim chekarga sabr ila toqatni aql Ixtiyor etti, vale beixtiyor etti firoq. Jon talashur elni marg andoqki aylar muztarib Lablaring istar ko‘ngulni beqaror etti firoq. Deb eduk ishq anduhidin ha r dam afg‘on qilmali, Vahki, bu da’voda bizni sharmsor etti firoq. Ket farahkim, g‘amni, mehnat toshin olib, ko‘ngluma Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 182 Yuz tuman mismor birla ustuvor etti firoq. Ey Navoiy, vasl aro bo‘l g‘ayki, boqib kulgamen Dog‘larnikim ko‘ngulga yodgor etti firoq. Demangiz netti firoq oxirki bo‘ldung dushmani, Man’i vasli xusravi Jam iqtidor etti firoq. 316 Junun toshi xarobot ichra har dam ko‘ksuma urmoq, Erur taqvoyu donish butlari n tosh birla sindurmoq. Queshkim zarra qo‘zg‘ab kirsa vayronimg‘a hajringda, Ko‘zugma kul sovurmoq, bil ani, ko‘nglumga o‘t urmoq. Chu piri dayr taqvo xirqas in kuydur dedi gar xud, Aning har toridur jon rishtasi bo‘lmas boqib turmoq. Labing hajrinda xokiy tan ar o ko‘nglumni habs ettim, Nechukkim jonsiz elni rasm erur tufroqqa topshurmoq. Dema, ul dilrabog‘a ne uchun ko‘nglungni oldurdung, Uz erki birla ne mumkin kishi o‘z ko‘nglin oldurmoq. Agar ohimdin aylab jilva yog‘durdi jafo toshin, Ne tong gulbun sabo tahrik idin gul bargi yog‘durmoq, Binafsha solxurd eldekki bosh soldi quyi, go‘yo Yaqin anglab jazoni umr anga da’b o‘ldi qayg‘urmoq. Qadah ichmak yozuq deb asru mardud etmagil, ey shayx, Bu qism ersa azaldin, be jihatdur bizni yozg‘urmoq. Qarog‘lardin pulak jon rishtasidin chillavor etqil, Qoshing yosin Navoiy qasd ig‘a gar istasang qurmoq. 317 Yor chun istarki, bo‘lg‘aym en mudom andin yiroq, Ul jihatdin barcha vasl is tar, meni mahzun firoq. Yaxshilarg‘a bas yomondu r holkim, yor ollida Tengdurur yaxshi-yomon, ba lkim yomonroq yaxshiroq. Shah yonin farzin kebi kajla r maqom etmish, ne tong, Rostravlar arsadin gar tutsalar ruhdek qiroq. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 183 Toza har yon dog‘ emas jismimda ul yuz ishqidin Kim, bu kavkablarg‘a bo‘lmis h ul quyoshdin ehtiroq. Bu yiroqliqdin yaqindur o‘lgamen, vah, yorning Istabon royin bo‘lupturm en qinliqdin yiroq. Mahjabinlardin siyahdillik ne tong, oykim aning Botinin ko‘rsang qoradur, gar ko‘runur zohir oq. Ko‘p Hijoz ohangi tuzma yor ila bo‘l barcha vaqt, Ey Navoiy, gar Ajam bo‘lsun maqoming, gar Iroq. 318 Chiqsa jonim, ayb qilma, jismi bemorimg‘a boq, Kuysa jonim, hayrat etma, nolayi zorimg‘a boq. Hajr dashtining guli gar lola bo‘lsa, sayli qon, Qilmag‘il, ey gul, taajj ub chashmi xunborimg‘a boq. Eyki, ko‘rmaysen quruq sh oxe bezalgan gul bila, Hajr toshidin sarosar jismi afgorimg‘a boq. Zulfin ochti ul sanam, ey shayx, bovar qilmasang Kim, asiri kufrmen but birla zunnorimg‘a boq. Yer bila teng qildi xoki tan uyin ashkim suyi, Ishq saylidin yiqilg‘an eski devorimg‘a boq. Qilmasang tavbamni sindurg‘anni bovar, ey faqih, Xirqayi chokimni ko‘r, oshufta dastorimg‘a boq. Bosh ko‘tarmay maydin ektim jurm tuxmi barcha umr, Ey Navoiy, umr etib zoyi ’ saru korimg‘a boq. 319 G‘amim ko‘p ayta olmasmen ne tong ko‘nglum halok o‘lmoq, Ichimda yuz qilich, ne a yb ko‘ksum chok- chok o‘lmoq. Ular deb shod o‘lur, ko‘p ko‘rsa dardim muddaiy bilmas Ki, ishq ichra hayotim boisidur dardnok o‘lmoq. Agarchi husn ichinda sencha pok o‘lmoq emas mumkin, Ani ham ko‘rki ishq ichra bo‘l urmu mencha pok o‘lmoq. Agar zahr ichsam ilgingdin taajjub qilma, ey soqiy Ki, bo‘lmish mastu oshiq sh evasi bevahmu bok o‘lmoq. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 184 Chu men bir jom uchun dehqon asirimen, ajab ermas Libosim tok bargi, rishta bel bog‘larga tok o‘lmoq. Jahondin silkinib chiqqan et ak topib yopishmog‘liq Muyassar bo‘lsa, ne ishdur talab yo‘linda xok o‘lmoq. Navoiy ko‘ksida ishq etmas o‘ lsa dafn g‘am naqdin, O‘yulub toza dog‘i har taraf nedur mag‘ok o‘lmoq. 320 Demangiz ahbobkim, qilmasmusen bas yig‘lamoq Kim, manga tengri nasib etmish tuganmas yig‘lamoq. Asray olmon o‘zni, ashkim tutti dashtu tog‘ni, Nechakim Farhodu Majnun dedilar, bas yig‘lamoq. Mastu oshiqmen dag‘i ko‘nglumda ayrilg‘an kishim, Ey musulmonlar, ne tong men zori bekas yig‘lamoq. Tong emas jismim oqizg‘uncha ko‘zum gar to‘kti ashk, Ne ajab abri bahoriy oqqucha xas yig‘lamoq. Tiyra hajring shomida gar jon talashman tongg‘acha, Boshima sham’u surohiy nedurur bas yig‘lamoq. Dahr bog‘idin vafosizlig‘ agar fahm etmadi, Nega shabnam ashkidin fan qildi nargis yig‘lamoq?! Ey Navoiy, toqini men dag‘i ashkimdin yiqay, Chun manga qism etti bu ch arxi muqavvas yig‘lamoq. 321 Kimki, vasli ichra yoqsang sham’i ulfat, ey rafiq, Ko‘z tut ul sham’ o‘tidin-o‘q dog‘i furqat, ey rafiq. Vasl sofi mumkin ermas chunki bedardu firoq, Zinhor ul boda sari qilma rag‘bat, ey rafiq. Vasl yo‘qkim, ishq lafzin tilga mazkur etmagil, Har nafas ko‘rmay desang yuz nav’ shiddat, ey rafiq. Kuyma har bemehr o‘tig‘a, gar desang har dam seni Qilmag‘ay kul shu’layi anduhu g‘ayrat, ey rafiq. Sho‘x chobuklar g‘ubori tavsanig‘a solma ko‘z, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 185 Yuzda istar bo‘lmasang gardi mazallat, ey rafiq. Boqma guldek yuz uza xay shabnaminkim, buzmasun Aql ila sabring binosin sayli ofat, ey rafiq. Gar solib yuz ming balog‘a mendek o‘zni bo‘lmasa Ishqsiz bir dam sanga ham sabru toqat, ey rafiq. Toki mumkindur, kezib bir mehribon yor istagil, Bag‘ri toshlarni sevarga qilma jur’at, ey rafiq. Gar Navoiydek boshingg‘a tu shsa bir qotil g‘ami, Anda dag‘i ko‘rgasen ne bo‘lsa qismat, ey rafiq. KOF HARFINING KOFIRLARINING KAMOLI «G‘AROYIB»DIN 322 Ey, deb sifatingda ahli idrok, Lav loqa la-mo xalaqt-ul-aflok. Aflok nechukki xoki rohing Ul yo‘ldaki, ojiz o‘ldi idrok. Desam aflok erur tufayling Basdur guvahim hadisi «lav lok». Tubiy bila shoxi sidra keldi, Qadring chamanida ikki xoshok. Kim tutsa shafoating umidi, Bebokligidin anga ne bok. Chun shomi urush qaytting bot, Subh etti yoqani g‘ussadin chok. Vasfingda ne ay tqay Navoiy, Juz ajz ila uzri mo arafnok. 323 Vah, nedur maydonda har yon azmi javlon aylamak, Bizga yetkach o‘zga yon ohangi maydon aylamak. Zulfdin chavgon chekib el boshini go‘y etkali, Ko‘z yoshimni go‘ydek har sari g‘alton aylamak. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 186 Qon aro jismim bo‘yab, ders enki, ishqim tarkin et, Bu ekin olamda kofirni musulmon aylamak. Tan g‘uborinda yoshurdum dog‘i ishqinkim, emas Ayb muflisdin diram tufro qqa pinhon aylamak. Ko‘kta gar anjum emas ohim o‘qining yarasi Shomlar nedur shafaqdin ko‘nglakin qon aylamak. Charx sidq ahlin g‘amin ista rki, bo‘lmish subh ishi Ashkdin kavkab sochib ch oki giribon aylamak. Gar Navoiy jismini ishq istamas toshdin figor, Bas nedur ani junun ko‘yida uryon aylamak. 324 Ishq aro vasling tilab hajr ingda bo‘ldum dardnok Xasta yanglig‘kim, hayot u mmididin bo‘lg‘ay halok. Yo‘q ajab gar ul quyosh navqa ngg‘a boqmas, ey ko‘ngul, O‘tqa ne g‘am garchi kuy gan nola aylar dardnok. Tekkanin yetkach ochar paykoni ko‘ksum chokining, Ul kalid o‘lmish, ajal darvozasi go‘yo bu chok. Aylar erduk pok ishq o‘ tig‘a kuymak orzu, Shukr lillah oqibat kuydur di ishqing bizni pok. Soldi may ul hur shavqin ko‘ngluma, ey bog‘bon, Berding o‘xshar parvarish kavsar ziloli birla tok. Ishq aro do‘zaxdin, ey nos ih, meni qo‘rqutmakim, Hajr o‘tin ko‘rgan samandarg‘a sharardin qayda bok. To taning avji hayot us tidadur sen xok bo‘l, Istasangkim avj tutqaysen taning bo‘lg‘anda xok. Ey Navoiy, shomi g‘amdin ay ru yo‘qtur subhi vasl, Oq erur, lekin qorartur har neni rang etsa zog. 325 Kelgusi ul sarvi siyminbar guli serobdek Kim, tanimda har zamon titr ar ko‘ngul siymobdek. Vah, ne yanglig‘ axtari sa’d erdikim qilg‘ach tulu’ Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 187 Tun kecha ko‘zum yorutti mehri olam tobdek. Quchqamen belin kamar zanjir ilan deb bo‘ldi xam Notavon jismim mutallo aylagan qullobdek. Sajda ul chobuksuvor ollinda andin aylaram Kim, oyog‘i uzra naqshe ko‘rmisham mehrobdek. Aql sarrofi labing ranginu nozuk so‘z bila Topti gulgun rishta o‘tkargan aqiqi nobdek. Silk etak zarrishta birla gul to‘qulg‘an jinsdin Kim, emas tori chu bo‘lg‘an vaslalig‘ moshobdek. Ko‘r Navoiy masnadin ishq ichrakim, gulxan aro Shu’la oltoyiu kullard ur anga sinjobdek. 326 Turfa ruxsoringki, husn ichra erur gulzordek, Turfaroq budurki, gulzor ermas ul ruxsordek. Sarvnozim boshida turna parin ko‘rkim, erur Sham’ning boshida kul bo‘ lg‘an parishon tordek. Bir tun ul oy hajridin kuydum, ulus ko‘rdi meni Tonglasi bir yil takassur tortqan bemordek. Toshlarkim urdi ul sho‘x, ipga bog‘lab osmisham Bo‘ynuma ko‘nglum g‘am i taskiniga tumordek. Za’fdin ko‘yida qo‘ydum boshim ostig‘a kesak, Soya ham gar istasam yo‘ qtur buzug‘ devordek. Ul quyosh mast o‘ldi, go‘ yokim qilib egri xirom Yuz jafo jonimg‘a ayla r charxi kajraftordek. Telba ko‘nglungni, Navoiy, zabt aylay olmading, Emdi chek andin ilig ha r sori borsa bordeg. 327 Ne nav’ bordi ekin uy ga kecha ul chobuk Ki, tun qorong‘u edi, raxs hi tund, o‘zi usruk. Nechukki yeldin o‘lur har taraf niholg‘a mayl, Samand uza egilur erdi ul qadi nozuk. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 188 Agarchi kayfiyat ichra ko‘runubon bir nav’ Va lek kayfiyat andin ko‘ngulga yuz turluk. Gaheki ko‘z ochibon kirpigi otib novak, Tushub qayonki otib jonu ko‘nglum ichra to‘shuk. Agarchi o‘lturubon yuz tirigni g‘amzasidin, Va lek jon topibon nukt asi bila yuz o‘luk. Netib o‘z ilgida qolg‘ay inoni hushu xirad Ki, boda kuchlugu raxshi inoni ham kuchluk. Navoiyo bu balolar sangaki yuzlandi, Xayoli ofiyat etsang, o‘zungga bor o‘truk. 328 Menki chektim la’li shavqi birla jonondin ilig, Go‘yiyo hayvon suyi bi rla yudum jondin ilig. Chun meni hayron anga zoru oqar ashkim ne tong Ul pariypaykar yusa me n zori hayrondin ilig. Ilgi hinnodinmu rangindurki, men qurbon anga, Yo qilurda qatl, anga rang o‘ldi qurbondin ilig. Lutf ishida ko‘rguzur har dam yadi bayzo ul oy Ne ajab gar eltsa Musoyi Imrondin ilig. Jon chiqar holatda bas topsam itidin poybo‘s Ne hadim o‘pmak uch un istarga jonondin ilig. Dayr aro chun mug‘bacha el yori bo‘ldi, ey ko‘ngul, Yu mug‘ona may bila ul nomusulmondin ilig. Rahm etib holimg‘a solsa ko‘z yoshimg‘a bir nazar, Vah, yumay netkaymen ul dam aqlu iymondin ilig. Bersa yuz oshub davrondi n ilig men xastag‘a Chekmagungdur hargiz ul oshubi da vrondin ilig. Sayddek o‘qtin qatil o‘ld i Navoiy ko‘nglikim Sundi oylar tiyg‘ ila kesmakka har yondin ilig. 329 Mahvashimda za’fu men bu g‘ussadin har dam halok Kim, ne ya’ni men tirig bo‘lg‘aymenu ul dardnok. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 189 Nogah, ey ahbob, davron qilmag‘ay beboklik, Yo‘qsa bizdek yuz tuman jo non uchun o‘lsak, ne bok. Pok jonin, yo rab, olma poklar ko‘ngli uchun, Bo‘lmasa ma’shuqi, pok, oxi r ne osig‘, ishqi pok. Ko‘nglakin chok aylamish anduhdin gul, chun yoqa Chok qilsa naylasun bulbulning o‘lmay ko‘ksi chok. Gar bo‘lur yuz joni pok aning fidosi ozdurur, Men ne had birla bo‘lay, ch unkim erurmen tiyra xok. Chun ajal jomin sumurmay chiqmas el bu bog‘din, Xurram ulkim, bosh ko‘tarmas bodadin andoqki tok. Ey Navoiy, yor dardi ne balo muhlik emish Kim, arang za’f etkani ushshoqni aylar halok. 330 Sud qilmas etagingni iligimdin chekmak Kim, qiyomatqa degincha bu iligdur, ul etak. Qonima qo‘l shimalu tiyg‘ni chekmaki, Qilur qatl po‘lod qilichdin burun ul siym bilak. Qayd qilmangki, junun silsilasi qaydidamen Kim, kesa olmas ani q ilsalar olmos egak. Tirguzurda nafasing yuzn i qochurmoq ne edi, Mayl qilmas xud o‘lug kimsadin olmoqqa muchak. Ishqdin maxlasima aylabon ahbob duo Mustajob o‘lmas aning meni mahzung‘a tilak. Janda birla kishi darvish emas, bo‘lsa fano Tengdurur xoh palos o‘ls a to‘nung, xoh ipak. Ko‘yida o‘ldi Navoiy bu sifatkim, bor edi Takya xorovu hasiri yoni ostida tushak. 331 Ko‘nglaking bargi gulu ustida gulrang yelak Gul kebi jisming uza uyla ki gulgun ko‘nglak. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 190 Qalag‘ay sahfada ruq’an gni ko‘rub oqti yoshim, Tifldekkim yugurur ko‘rsa mulavvan ko‘palak. Ko‘yining tufrog‘idin qo‘pmas esam tong ermas, G‘am toshidin chu butun qo lmadi jismimda so‘ngak. Bukun ul nav’ki mendin bosh erur, sendin tiyg‘, Tongla ham bo‘lg‘usidur mendin ilig, sendin etak. Yuragim itlaring andoq yedilar tishlashibon Kim, yana yo‘qtur alar ollig‘a bormoqqa yurak. Meni bir mug‘bacha oshuftavu volih qilmish, Naylay islom aro gar ko‘p esa mirzovu mirak. Tishlabon, dayr ichida jomi hiloliy cheksam, Qursi limusi kavokibning agar bo‘lsa gazak. Saltanat xil’atidin ortuq erur dayrda mast, Sudrasam boda gadolig‘i da yirtuq kapanak. O‘zlugung qaydini kesma kka Navoiy bilkim, Yo‘qturur dahr irikliklaridin yaxshi egak. 332 Kimga bir majlisda ohu dard ila so‘ze kerak, Mundog‘ o‘t yoqmoqqa avval majlisafro‘ze kerak. Majlisafro‘ze agar ham bo‘lsa majlis ahlining Bag‘rini kuydurgali ohi jigarso‘ze kerak. Subhi vasling ichra tirguz xayli ushshoqingnikim, Shomi hajr o‘lturgali me ndek siyahro‘ze kerak. Ko‘yungga har kun borib har dam ko‘ray dermen seni, Menga har kun bayramu ha r lahza navro‘ze kerak. Yaxshi asra g‘am tuni ohim o‘qin, ey charxkim, Sen evaz otmoqqa ham chun tiyri dildo‘ze kerak. Bir xizrvash himmatin berma iligdin, negakim Dashti hirmon qat’iga oxir qulovuze kerak. Ishq ta’limin Navoiydin olurlar ahli dard, Uyla dars ahlig‘a mundoq donishomuze kerak. 333 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 191 Kimki oshiq bo‘lsa zoru xastahol o‘lmoq kerak, Rashkdin olam eliga badxayol o‘lmoq kerak. Vasl topmog‘lig‘ki ishq ahlig‘a amredur mahol, Kechavu kunduz ishi fikr i muhol o‘lmoq kerak. Shavq aro gah mo‘yadin bo‘lmoq kerak, andoqki mo‘y Hajr aro gah noladin an doqki nol o‘lmoq kerak. Vasl mumkin yo‘q, vale hijronda har dam yuz balo Mundoq ofat mubtalosi mohu sol o‘lmoq kerak. Ishq ko‘yida zuloli vasl ichmaydur kishi, Dayr sari tolibi jomi zulol o‘lmoq kerak. Zulm ko‘rkim charx etib ikki sipahni kiynavar, Mo‘rlar xayli aroda p oymol o‘lmoq kerak. Ey Navoiy, istasang maxl as kuduratdin sanga Xonaqahdin dayr sari intiqol o‘lmoq kerak. 334 Yor bo‘lmish o‘rtag‘a hijron tariqin solg‘udek, Aqlu hushu jonu ko‘nglum xayli ham qo‘zg‘alg‘udek, Yor borib aqlu hushu jonu ko‘nglum qo‘zg‘alib, Tan yotib, ko‘z bulajab ho limg‘a boqib qolg‘udek. Boshni holokim, erur fu rsat, solayin ollig‘a, Tundlug‘din garchi ermas ani yerdin olg‘udek. Soqiyo, may tut, mug‘anniy navha ohangini chol Kim, sipohi umrum o‘lmish ko‘si rihlat cholg‘udek. Hajr aro, ey Xizri farruxp ay qo‘lum tutkim, erur Po‘ya urmoqtin bu vodiy ichra bag‘rim tolg‘udek. Hulla gul bargidin etting pardayi jonimdin et, Bo‘lsa aning ostida nogah taning tavshalg‘udek. Ey ko‘ngul, naqdi hayoting qil fano yo‘lida sarf, Hayf erur gar bo‘lsa umri Nuh uchun sayfalg‘udek. Bir zamondur umr azmi dasht etib osuda bo‘l, Bo‘lsang abnoyi zamon bedodidin qiynalg‘udek Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 192 Ey Navoiy, zavraqi jisming ne tong bo‘lsa g‘ariq, Bahri ashk o‘lmish chu har dam ohdin chayqalg‘udek. 335 Ey, ko‘ngulda shahdi la’li ng hasratidin yuz teshuk, Har teshukdur shahd zanburi uyi yanglig‘ chuchuk. Gar teri birla so‘ngakmen tu’ma ham qilmas iting Kim, teri asru qatiq bo‘lm ish, so‘ngak asru churuk. Ne labingdin kom toptim, ne ko‘zungdnn javr o‘qi, Bu sifat mahrumluqtin ne tirigmen, ne o‘luk. Uyla zanjiri junun rasvosimenkim, har zamon Tegrama farhodu Majnundek yig‘ilmish bir suruk. Ishq o‘tidin qullug‘ung dog‘ini qo‘ydum ko‘ksuma, O‘zni bu nav’ ayladim ishq ahli ichra belguluk. Faqr vodiysinda o‘zluk necha kamrak yaxshiroq, Yo‘lni oson qat’ etar so lik yengilrak bo‘lsa kj. Elga o‘t solding, vale kuydi Navoiy g‘ussadin, O‘xshamas o‘t birla kuydur ganga bu yanglig‘ kuyuk. 336 Junun sahrosida boe yo‘q erkandur bu mahzundek Ki, bo‘lg‘ay vahshiy xaylin kutkali cho‘pone Majnundek, Ne tong gar olami kubro es am har qatra ashkim chun Tengizdekdur ichimda yuz tugan har qaysi gardundek. Shafaq ko‘k zarfin etkay la’liy, ammo la’li hajrinda Qizarta olmag‘ay olamni bu ashki shafaqgundek. Manga atfol otqan toshu sa brim kishvarin ko‘rkim, Meni devonag‘a ul tog‘dek bo‘lmish, bu Homundek. Soching savdosidin aytur parishon so‘zlarim bordur, Fusungar san’at aylarda y ilong‘a qilg‘an afsundek. Firoqing poymoli qomatimkim, halqadek bo‘lmish, Nazar qilkim, biaynih bo‘ld i hijron ostida «nun»dek. Qo‘yub Farhodu Majnun qissasin, ko‘r daftari ishqim Ki, bir-ikki xatinda top ilur ul ikki mazmundek. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 193 Chu ko‘mdung yerga Qorun ganj i hukmi tutti, ey mun’im, Tutaykim naqd ila bo‘ldi xizonang ganji qorundek, Vafo aylab, vafo ko‘z tu tma olam dunlaridinkim, Vafosiz keldi olam dunlari ham olami dundek. Manga dayri fano sing‘an safoli jomi Jamdekdur, Kamin soyillari eski pa losi hazzu iksundek. Navoiy nazmig‘a solsa quloq shah, ne ajabkim, bor Aning har lafzida shohona la’lu durri maknundek. 337 Labingki, sayli sirishkimni oqizur qondek, Erur bu qondek, emas ul valek qong‘andek. Tomug‘ o‘ti bila ahli azob jonig‘a dog‘. Emas firoq o‘ti birla dog‘i hijrondek. Firoq dashtida ko‘nglumni qildi xori xasak Tikanki, har yoni din bosh chiqardi paykondek. Bihishtu bo‘ynuma havro salosili zulfi Chu sensiz o‘lsa gumon ayla bandu zindondek. Ko‘ngulki tushti junun da shtig‘a borib, gohe, Quyundek ohim aning tegrasida aylandeg. Vafog‘a garchi falak davri ojiz ersa, hanuz Bu sheva ichra emas erkin ahli davrondek. Qadah tubida ko‘rung boda durdini maxfiy, G‘am ichra qon to‘la ko‘n glumda dog‘i pinhondek. Navoiy asru buzug‘, lek Vomiqu Majnun Emaslar ikkisi ul xonumoni vayrondek. 338 Hajr tobi ichra kim ko‘rmish bu jismi zordek Kim, topibdur barq shak li o‘tqa tushgan tordek. Ey kabutar, tavq paydo ay lagung to‘tiy kebi, So‘zluq nomamni ossam bo‘ynungga tumordek. Bo‘ldi yuz ming pora jismimd a so‘ngak, qon qolmadi, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 194 Molishi hajringdin o‘lmis hmen siqilg‘an nordek. Vah, ne hijrondurki, ham avval tunining tonglasi Bo‘lmisham yillar malo lat tortqan bemordek. Ey ko‘ngul, dayr ichra ul ko firni sevdung bilki yo‘q Rishtae o‘zni anga bo g‘lar uchun zunnordek. Yor agar hampovu pobarj o esa bu davr aro, Boshig‘a har lahza evrulmak bo‘lur pargordek. Har so‘ngak yonimda bo‘lmish bir teshuk g‘am bazmida, Har birida o‘zga yanglig‘ nola musiqordek. Boda ichmakka maqome istar ersang, ey rafiq, Ma’mane bu ishga yo‘qtur kulbayi xammordek. Har dam ul oy hajrida ovoralig‘ istar ko‘ngul, Ey Navoiy, qo‘y ani ha r qayda borsa bordeg. 339 Ey to‘quz torami, axzar bo‘lubon jilvagahing, Xayli anjum sipahing, nuri g‘ubori siyahing. Mujdai vasl ila topmay dame orom, magar Maqsadi sidq bo‘lub bir nafas oromgahing. Charx yuz ming ko‘zi go‘yo yorudi, tortilibon Surmagun tun ichida surmasifat gardi rahing. Sufiyi olami qudsiy senu ashob rusul, Arshi a’lo kelib ul xa yl uchun xonaqahing. Tah-batah bu to‘quz afl okidin o‘tganda edi Yuqori xoliq o‘lub, moxalaqalloh tahing. El ko‘zin nuri shafoat bila yorutqaningga Tortqan surmayi mozog‘ ikki ko‘zdur guvahing. Ey Navoiy, chu shafi’ing ul erur, bo‘ldi gunoh Ul malaklargaki, yozm oq tilagaylar gunahing. 340 Qoradur xolu xattu ko‘zu qoshing, Magar borini kuydurmish quyoshing. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 195 Yoshim torin uzattingkim, sening ham Uzalg‘ay aysh ila, yo rabki, yoshing. Boshimg‘a toshlar yog‘durmakim, bor Murassa’ tojdin ozurda boshing. Xaroshida ko‘nguldin chiqting, ey oh Ki, el ko‘nglin xarosh etti xaroshing. Nechuk sen xulfi ichra, ey ko‘ngulkim, O‘tar bas tiyralik birla maoshing. Palosi huznu men, ey atlasi charx, Manga loyiq emas volo qumoshing. Navoiy foniy o‘ldi, ey g‘amu dard, Aning raxtin fano ko‘yiga toshing. 341 Ey chuchuk jonim sening shirin labing, Mevayi jonim turunji g‘abg‘abing. Men kimu o‘pmak yuzung ko‘zgusini, Bas muyassar bo‘lsa na’li markabing. Necha elni kecha, yo rab, ey ko‘ngul, Qo‘ymag‘ay uyqug‘a «Yo rab-yo rab»ing. Tezlikda gardiga yetmas shihob, Ey quyosh, javlong‘a kirsa ashhabing. Yuzida ter qatrasin ko‘r, ey sipehr, Oy uza mundoq ko‘runmas kavkabing. Shurbdin nuqson emas, ey porso, Faqr ila bo‘lsa muvofiq mashrabing, G‘amzang o‘ltursa Na voiyni ne bok, So‘z bila chun tirguza olur labing. 342 Kulmading, to ko‘zlarimni kavkabafshon qilmading, To‘kmading qonimni, to bag ‘rim to‘la qon qilmading. Tifldekkim, g‘uncha ochqay, q ilmading, ey bag‘ri tosh, Xotiringni jam’ to ko‘nglu m parishon qilmading. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 196 Elga aytur zahra yo‘q, vah, yo‘qsa qay bir turktoz Ayladingkim yuz ko‘ngul mu lkini vayron qilmading. To quyoshdek jilva qilding, qo‘ymading bir zarrakim, Ofarinish ichra ruxsorin gg‘a hayron qilmading. Yuz balo toshini ishq at folidin yog‘durmading, To junun torojidin jismi mni uryon qilmading. Ey falak, qaysi quyosh yu zlugni bir kun charx uza Jilvagar qildingki, oqshom yerga pinhon qilmading. Demakim, qo‘ydum Navoiy jonig‘a dog‘i ajal, Shukri boriy mubtaloyi dog‘i hijron qilmading. 343 Ey, mening jonim olib yaxshilig‘ing, Beribon jon yana yaxshi qilig‘ing. Qahr ila bodaki, tuttung o‘ldum, Zahrdek o‘lturur elni achig‘ing. Husndin mehr g‘arazdur, ey ishq, Bu masaldur: silig‘ingdin ilig‘ing. Asradim seni ko‘z ichra, ey yosh, Qonima erdi tanug‘lug‘ osig‘ing. Mast ul kofiri bebok kelur, Aqlu din ahli, o‘zunguzni yig‘ing. G‘ayr gardi borur ul pok sari, Qani, ey ko‘z, bu mahalda arig‘ing. Ey Navoiy, necha solg‘ay oshub, Ul pariy ko‘yida devonalig‘ing. 344 Iki g‘unchang ermas, ey gulchehra, teng, Og‘zing asru toru ko ‘nglung asru keng. Og‘zingga tegmas uzoring birla so‘z, Bo‘lmadi xurshid birla zarra teng. Lolaning dog‘i bo‘lur chun o‘rtada, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 197 Nega tushmish orazing yonida meng. Bo‘ldi ilgim dog‘u ko‘ksum zaxmi fosh Kim, tanimda to‘n yo‘qu ilgimda yeng. Solg‘ucha olamg‘a o‘t orazni och Kim, jahonni kuydurur ul o‘tlug‘ eng. Husn da’vosig‘a qo‘l yengdin chiqar, Yuz yadi bayzo chiqargandekni yeng. Dang qilmishtur Navoiyni xumor, Anga tutsun bir qadah, soqiyg‘a deng. 345 Shoh bo‘ldi ishq ichinda sohibasrorim mening, Ishq manshurida tug‘rodur bu shahkorim mening La’li yodidin tirigmen, yo‘qsa o‘lgum za’fdin, Qonki har yondin to‘kar bu jismi afgorim mening. Men junun sahrosida yittim , gar anda har kishi Ko‘rsa Majnunni erur, bild eg, namudorim mening. Og‘zidin andoq adam ko‘yida foniy bo‘lmisham Kim, vujud iqlimida topmaslar osorim mening. Bulajab holim junun ichra gar elni kuldurur, Vahki, yig‘latur yuz oncha nolayu zorim mening. Ko‘nglum o‘z holida yo‘q, voqif bo‘lung, ahbobkim, Hajr dardidin erur hol uzra bemorim mening. Kofiri ishq o‘ldum ul but ollida, vah, yaxshidur Dayr aro bog‘lanmasa bo‘yn umg‘a zunnorim mening. Sen dag‘i ko‘rguzma makru sho‘xluq, ey zoli charx Kim, bilur sendin ko‘p ortu q sho‘xi makkorim mening. Xotirim, ham davru ham da vr ahlidin ozurdadur, Ey Navoiy, istama pand aytib ozorim mening. 346 Mutribo, g‘am bazmida to navha ohang aylading, Za’flig‘ jismimni toru qomatim chang aylading. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 198 Bo‘ldi bo‘stoni uzoring bodadin afruxta, Mayni go‘yo bo‘stonafro ‘z ila rang aylading. Chok etib el ko‘nglin etting g‘unchadek ko‘nglum girih Ochting el ko‘nglin agarch i bizni diltang aylading. Buki tashbih etting, ey ko‘ z, xoki poyin surmag‘a, Bilki javharni qaro tufroqqa hamsang aylading. Ishq sirri mahmilin ko‘k pili chekmas, ey qazo, Gar hilolidin gajak, xu rshididin rang aylading. Ne qatiq vodiy ekin, yo rab, sanga ey ishqkim, Aql sarkash tavsanin qo‘yg‘ ach qadam lang aylading. Qil Navoiyni vujudi nangidin, yo rab, xalos, Chun vujudin barcha olam ahlig‘a nang aylading. 347 Orazing subhidin el ayshini jovid aylading, Subhi vaslingdin mening shomimni navmid aylading, La’li serobin tila qo‘y Is oyu hayvon suyin, Ey ko‘ngulkim, orzuyi umri jovid aylading. Qoshu yuzi aksi ko‘k jomig‘a tushgach, ey qazo, Bu birin qilding hilol ul birni xurshid aylading. Ey mug‘anniy, zuhrasidin ko‘kni qilg‘ung munfail, Senki har ter qatrasin bir turfa nohid aylading. Ey ko‘ngul, oxir qilichi ha ttig‘a qo‘ydum bo‘yun, Vahki, sayfi hirzini bo‘ynumg‘a ta’vid aylading. Vasl sarkash qaddidin qildin g tamanno, ey ko‘ngul, Ul alifkim, ya’s arodur naxli ummid aylading. Itlari sing‘an safoli ichra chekting durdi shavq, Ey Navoiy, ani jom, o‘ zungni Jamshid aylading. 348 Ishqim ortar xatti zohir bo‘lg‘ali jononaning, Sham’ dudi shu’lasin afzun qilur parvonaning. Har dam ashkim kelturur yuz ta’n majnun ko‘ngluma, Qismi yoshlardin hamesha tosh erur devonaning. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 199 Orazingning naqshidin but xonadur ko‘nglum uyi, Ishq bo‘lmish barhaman ichinda ul butxonaning. Shomi hajrim sharhi elni bexud etsa ne ajab Uyqu kelturmakdurur xosiyyati afsonaning. Sudurur bag‘rimki, paykoni ko‘nguldin chekti bosh Nam havoda sabza chiqqa ndek uchidin donaning. Yiqmadi ko‘k gunb adin yog‘ib havodis yomg‘uri Kim, suvar erkin chiqib tomini bu koshonaning. O‘qlaring chok ettilar har yon Navoiy ko ‘nglini, Yo‘llar etgandek yog‘in devorini vayronaning. 349 Tong nasimin soyir etkan gul uzorimdur mening, Sekritib maydong‘a kirgan shahsuvorimdur mening. Gard emas, gardinda balkim ko‘rmasun deb el ko‘zi, Volihu sargashta joni xoksorimdur mening. Markabining na’lidin har dam choqilg‘an o‘t emas Kim, ko‘ngul otlig‘ zaifi beqarorimdur mening. Baski, telmurdi ko‘zum kirgaymu deb maydon aro, Ko‘z qarosi yo‘qki, dog‘ i intizorimdur mening. Ul bahori husn minga n qatraafshon bodpoy Gulshani aysh ochqali abri bahorimdur mening. Chobuki mehr o‘ldi bemehru harun ko‘k tavsani, Tutmang otinkim, eshitmak ani orimdur mening. Yo‘lida aylay fido ko‘z ga vharin, jon javharin, Ey Navoiy, yetsa ul chobuk, nisorimdur mening. 350 Kog‘az uza qalamni fusunsoz qilmading, Bir ruq’a birla bizni sarafroz qilmading. Jonsiz tanim hayoti uc hun noma yozmading, Kilking uchini mo‘‘jizapardoz qilmading. Vasling kuniyu shomi firoqing bayonida Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 200 Kofur birla mushkni hamroz qilmading. Bir mehr nomasi bila sargashta zarrani Kundek jahonda mujib i e’zoz qilmading. To ro‘zgorim aylama ding duddek qora, Bir nomaning savodini og‘oz qilmading. Ey ko‘k dabiri, kimsaga bir noma yozmading Kim, xoma yanglig‘ ani sarandoz qilmading. Rahmat, Navoiyo, sangakim yor har necha Zulmin ko‘p etti, mehru vafo oz qilmading. 351 G‘am xazonin zohir etmish chehrayi zardim mening, Borg‘ali yeldek bahori nozparvardim mening. Telbalardek so‘zlashurmen o‘z-o‘zum birla mudom, Chun o‘zumdin o‘zga yo‘q olamda hamdardim mening. Tufrog‘ o‘lsam ko‘yida, ey abri rahmat yomg‘uri, Qil madad onchakim, andin chiqmag‘ay gardim mening. Chiqti jon bilmay maqomin mujdae ber, ey Masih Kim, qayu manzildadur mehr i jahon gardim mening. Har necha ko‘nglu m sovug‘ ohidin antur, ohkim, Yorg‘a yoqmas nekim, aytur bu damsardim mening. Rizq chun maqsum erur, bir qurs uchun har kun nedur Charxdek sargashtalik ko‘yida novardim mening. Ey Navoiy, toki urdi mehr naqshin tosi charx, Bu bisot ichra ajab shashdardadur nardim mening. 352 Har ko‘ngul oromi chun bo‘lmish diloromim mening, Ul sababdin yo‘qturur ko‘nglumda oromim mening. Dudi ohim sarvdek chiqtiyu gulgun bo‘ldi ashk, Qilg‘ali tarki vafo sarvi gulandomim mening. Nega ko‘rguzdi shafaqdin sh u’la, kavkabdin sharor, Gar emas g‘am do‘zaxi bu subhi yo‘q shomim mening. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 201 Dilrabolar ahdig‘a hech etmasunlar e’timod, Ey sabo, ishq ahlig‘a yetkur bu payg‘omim mening. Oshiq otig‘a kiriptur ko ‘nglumu topmas visol, Fosiqi mahrumtek bo‘lmish bu badnomim mening. Donai tasbih mayli aylamas ko‘nglum qushi Rishtai zunnori zulfung bo‘lg‘ali domim mening. Ey Navoiyu mendek ul but ko‘yi sari kirmakim, Kufr ila bo‘ldi badal bu yo‘lda islomim mening. 353 Ne lutf ediki, meni noma birla yod etting, Ne noma erdiki, g‘amgin ko‘ngulni shod etting. Tilim qalam tilidek shukrdin erur ojiz, Bu noma birlaki bu notavonni yod etting. O‘qurda oqti yoshim ixtiyorsiz, go‘yiyo Ki, hajr dudasidin nomag‘a midod etting. Yeturdi jismima ruh, ey quyosh, magarki masih Muallim erdi damekim ani savod etting. Javohireki yibording bu nomuroding uchun, Ko‘ngul xarobasini maxzani murod etting. Ne sud bo‘lsa amal nomasi qora gar xud Oting nishon uza Jams hid yo Qubod etting. Navoiy, jismingga ruh ul quyosh hadisi emish, Masih nutqig‘a yo‘q yerda e’tiqod etting. 354 Ey ishq, yana furqat o‘tin jonima urdung, Jismimni kul aylab, kulini ko‘kka sovurdung. Anjum dema, go‘yoki maloyikka tutashti, Ohim o‘ti uchqunlarikim, ko‘kka yeturdung. Qayd etmadingu bas xami zulfungni ko‘ngulga Kim, g‘ayr xayolin ham aning birla supurdung. Pobo‘sini istab magar, ey shodlig‘ ashki, Bu zor ila dilbar ko‘rushur chog‘da yugurdung. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 202 Furqat kuni bas tiyradur, ey ishq, hamono Kim, sarsari ohim bila ko‘k sham’in o‘churdung. Hijron tuni, ey charx, musha’bid gar emassen Ne nav’ quyosh tosini xirqangda yashurdung. Tark etmadi bosh qo‘ym oq eshigingda Navoiy, Bu ko‘ydin it deb ani har nechaki surdung. 355 Necha javrin tortayin ul sarvi hurizodning, Yo‘qmudur poyoni oyo zulm ila bedodning? Aql der sol ko‘nglungga zu hdu vara’ bunyodini, Ishq aytur yo‘qturur bunyodi ul bunyodning. Tosh eritti, vahki, Xusrav ko‘ngliga kor etmadi Shu’lalarkim, teshasidin sekridi Farhodning. Ko‘ngli mehr aylar ayon, ko‘rgach raqibi yuzini, Ko‘rmaguncha zok, chiqmas javhari po‘lodning. Toki saydingmen, ishing nevc hun g‘azabdur chun mudom Qush giriftor o‘lsa ko‘ngli xush bo‘lur sayyodning. O‘lmagimni boqma hijroningda, ey sultoni husn, Qatl hukmi qilsa shah ne erki bor jallodning. Roki’ erdim chang uni keldi sahargah, ohkim, Bordi mutrib nag‘masi g‘a hosili avrodning. Yo‘l qorong‘udur, talab noqis , qadam ne nav’ uray, Yorumay komil damidin mash’ali irshodning. Ey Navoiy, necha bulbuldek fig‘on ul gul uchun Yo‘q anga ta’siri chun bu nolavu faryodning. 356 Ko‘ngullar quti shirin dostoning, Bag‘irlar qoni la’li durfishoning. Nihonu oshkoro men sanga yor, Sening ag‘yor ila rozi nihoning. Muhiblar birla har tun, bizdin ayru Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 203 Qadahlarkim, chekarsen, no‘shi joning. Vale vahm ayla andinkim chekib voy Damodam qon yutar bir notavoning. Ajab la’lesen, ey ashki jigargun, Ajab yo‘qkim, erur g‘am tog‘i koning. Kular, ey bog‘bon, har g‘uncha go‘yo Ki, g‘ofildur xazondin gulsitoning. Navoiy ishq vodiysig‘a kirdi, Xatarliq yo‘ldur, ey ahbob, yoning! 357 Rafiqlarni borin yoru mo‘‘tamad qilding, Aroda tek meni, mardud edimki, rad qilding. Falak jafosi, o‘lus ta’niyu firoqing o‘ti, Bas ermas erdiki, sen ha m yana madad qilding. Kechib jahon ila jondin seni dedim, jono, Magarki qatlima bu jurm ni sanad qilding. G‘araz chu o‘lmagim erdi, bas erdi lutfung ham, G‘azab ne erdiki, ey sho‘ xi sarvqad, qilding. G‘amingni chekkali yolg‘u z ko‘ngul edi ojiz Ki, tiyg‘i furqat ila an i yuz adad qilding. Chu baxt axtari sa’d o‘lmadi ne sud, eykim, Sipehr zijini hal qilg‘ali rasad qilding. Navoiy, yor ne javr etsa, jong‘a minnat qo‘y, Azalda chunki bu da’voni to abad qilding. 358 Istab ul butni xirad belida zunnorin ko‘rung, Bir kaloba ip bila Yusuf xaridorin ko‘rung. La’lu xoli naqshi jonda, tanda qonu toza dog‘, Zohirimda botin ahvoli namudorin ko‘rung. Zor jismim chirmashur ul oyg‘a yozg‘an nomag‘a, Vasl umididin bitikka ch irmag‘an torin ko‘rung. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 204 Za’flig‘ jismim egildi ka srati paykonidin, Bu yig‘ochning shoxini xa m aylagan borin ko‘rung. Umr davrining baqosin bilmaganlar har taraf, Suda yomg‘ur nuqtasining davri pargorin ko‘rung. Eyki, ko‘rmaysiz bino ahli fano tufrog‘ig‘a, Soyasida men bo‘lur vayrona devorin ko‘rung. Demangiz hajr asru zaxm etmish Navoiy jismini, Jismida zaxmicha yuz jonida ozorin ko‘rung. 359 Xayoling husnig‘a ko‘nglumda ziynat bersa hijroning, Erur gulguna qon, mashshot a ishqu ko‘zgu paykoning. Jafo sarlavhida qildi alif mashqi, ko‘zung yoxud Alifdek jong‘a nish urmoqqa saflar chekti mujgoni Labing xat zohir etti, Xizr umri bersalar o‘lgum, Xususankim Xizrg‘a hamdam o‘lg‘ay obi hayvoning. Tushumda vasli erdi, ey ko‘ngul, yo rab, balo ursun Sangakim, meni uyg‘atti aj ab holatda afg‘oning. Dimog‘i, yo‘q mushavvash bo‘lmag‘an, go‘yoki butratmish, Jahon bog‘ida savdo sunbuli zulfi parishoning. Necha yog‘dursa g‘am toshin firoq atfoli, ey Majnun, Ne g‘am bosh uzra Laylo borgohi bo‘lsa qolqoning. Qafas qaydidadur bulbul, bu kim vayrona tutmish chug‘z Vafosi yo‘q ekanni b ildi go‘yo ahli dunyoning. Bu bazm ahli nifoqidin toriqmish ko‘nglum, ey soqiy Ezib behush doru tut manga yetkanda davroning. Navoiy, hajrida ne nav’ sayli ashk oqizdingkim Visoli bo‘ldi chun mumkin, o‘targa yo‘qtur imkoning. 360 Chamanda chehra furug‘i uchun qadah olding, Ne achig‘ erdiki gul xi rmanig‘a o‘t solding. Ajab yo‘q ashking agar yummayin oqar, ey ko‘z Ki, yor boqmayin o‘ttiyu sen boqib qolding. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 205 Samandi po‘yasidin sarsar urg‘an o‘t yanglig‘, Ne holat erdi sanga, ey ko‘ngulki qo‘zg‘alding. G‘amim yukin ko‘tarib, ey sipehr, hajr tuni Chu qilmading harakat go‘ yiy asru tavshalding. Dedim taronayi jonbaxsh mutribo, sen xud Firoq sozi tuzub o‘lturur kuki cholding. Visol gulshanin, ey jon qushi, ko‘p istarsen, Bu domgah aro go‘yoki asru qiynalding. Fano yo‘lida Navoiyg‘a bo‘lmading hamrah, Bu dasht po‘yas idin, zohido, magar tolding. 361 G‘am toshin jismimda paykoni ng bila band aylading, Ul samarni bu yig‘ochqa bargpayvand aylading. Chun shakar shirinlik iz hor etti la’ling ollida, Demayin, qilding tabassumkim, shakarxand aylading. Elga ishrat bodasi tuttu ng yoyib xoni visol, Vahki, bizni qon yutub, g‘am yerga xursand aylading. Istamas bo‘lsang meni, bulbul kebi shaydo, nedin. Yuzni gulgun boda birla gulga monand aylading. Qilding ul yuz jannatidin ayru bu ko‘z mardumin Odamu har sari yoshin a nga farzand aylading. Dahr bog‘ining gulida yo‘qturur bo‘yi vafo, O‘zni, ey bulbul, agar parkand-parkand aylading. Ey pariy, debsen Navoiy bor emish Majnun kebi, Bir yo‘li ul telbani qayd in xiradmand aylading. 362 Ey visol ahli, ul oy ko‘nglini xushhol tutung, Gar halokim xabaridin ovunurkim, ovutung. Yuz tuman mendek aning ko‘ngli rizosig‘a fido Men agar o‘lsam o‘lay, siz ani xushhol tutung. Gar so‘zum yaxshi-yomon xotirig‘a kelmas xush, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 206 Ul unutqan kebi lutf aylangu siz ham unutung. Mohvashlar bila kunduz beringiz bazmig‘a zeb, Sham’i may birla shabist oni firog‘in yorutung. Nozanin xotirig‘a kelmas angiz siz dag‘i xush, Yovumang men kebi bazm ig‘avu xunoba yutung. Ishq aro xoru zabunluq ke rak, ey ahli junun, Orag‘a g‘ofilu ra’noni demankim yovutung. G‘amzasi biymi ko‘p achitti Navoiy og‘zin, La’li payg‘omi bila bir dag‘i komin chuchutung. 363 Ishq keltursa ishim dayri fano azmida o‘ng, Xonaqah kunji havas aylamayin andin so‘ng. Rostlar ma’manidur dayr, tuz ur ul sari gom, Kimki ul egri qadam urdi, ishi kelmadi o‘ng. Himmat ahli bila har tiyrag‘a tegmas parvoz Nasri toyir bila ne na v havo qilg‘ay qo‘ng. Borkashlarga fano man’i qachon qilg‘ay joh? Tevaning ko‘ngli kichikdur gar erur paykari cho‘ng. Ohu ashkidin erur o‘tu su ichra oshiq, Zohido, ne g‘am anga gar qi zig‘ o‘lg‘il, gar to‘ng. Zo‘r bozu kishiga dahr chu qo‘ymas jovid, Sa’y etib qo‘lda birovni, chu yetar emdi qo‘lung. Karamin ista Navoiyki, kishi toat etib. Noma ma’lum emas, so‘l qo‘lidindur yo o‘ng. LOM HARFINING LU’BATLARINING LATOYIFI «G‘AROYIB»DIN 364 Ey ko‘ngul, yer-ko‘k asosin asru bebunyod bil, Ul kesakni suda ko‘r, bu safhani barbod bil. Jism uyi chunkim erur foniy, tafovut yo‘q ani Gar fano saylobidin vayronu gar obod bil. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 207 To‘rt unsur qaydid in to chiqmag‘aysen, naf’ emas Osmoniy to‘rt daftarni tutaykim yod bil. Eyki debsen, haqni ne ta ’rifu vasf ila bilay, Vasfdin mustag‘niyu ta’rifdin ozod bil. Tengri zikrikim, maloyikka g‘izoyi ruh erur, Bu g‘izoni haq yo‘lig‘a kirgan elga zod bil. Gar habibim qilsa izhori kalom, ey piri dayr, Isoyi Maryamni ul da m gungi modarzod bil. Mantiqi ishq ichra oshiqni tasavvur ayla nav’, Fard bo‘lg‘anlarni bu yo‘lda anga afrod bil. El oyog‘ig‘a tushardin boshqa chiqmoq rasmini May kuhanpiridin ushbu dayr aro irshod bil. Ey suluk ahli, qachon maqsud topqumdur desang, Mosivallohni fano ko‘rgan kunin miy’od bil. Eyki debsenkim, bilay tavhid sirridin xabar, Shar’din nekim tajovuz ayladi ilhod bil. Do‘st vaslin topmag‘an dunyovu uqbodin kechib, Ushbu dardingg‘a Navoiy holin istishhod bil. 365 Og‘zidin chiqqan hadisi nozuku ranginni bil, La’l suftidin chiqarg‘an rishtadur rangi qizil. Bir zabona har yaramda so‘zi ishqingdin erur, Ko‘nglum o‘ti sharhig‘a oc hqan og‘izlar ichra til. Ey ajal, ko‘yida boshim qil og‘irkim, aylamish Hajr ashkim saylin ildam , za’f jismimni yengil. Qon yosh ichra g‘arqadur jismim, chiqar, ey mug‘bacha, Ko‘rsang andoqkim olursen la’lgun may ichra qil. Xo‘blar har dam o‘tar sensiz qoshimdin, vahki, bor Har nafas hajring manga bu oylar o‘tgan birla yil. Sarsaredur har daming maqsud izin gum qilg‘ali, Gar bu vodiy ichra g‘aflat birla yuz ming yil tiril. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 208 Ey Navoiy, faqr tu frog‘ig‘a ko‘p to‘ktung sirishk, Gar tilar bo‘lsang fano ham anda-o‘q emdi yiqil. 366 Aningdek mastmen day subhikim, bu mushkil ermas hal Ki, mayliq shisha quyg‘an sh iradur yo shu’laliq manqal. Quyoshdek titramak daf’in sa hargah orzu qilsang, Quyoshdek jomni titrab sumu rmak farz erur avval. Muningdek faslkim, tun mush kini charx etti kofuriy, Sabuhiy maydin ulkim, bo‘ls a loya’qil erur a’qal. Sudo’im g‘olibu gulgun mayimni muhtasib to‘kmish, Topib ollimg‘a ul balchiqdin -o‘q surtay qizil sandal. Sovug‘ yo tiyra ersa day sa buhi, ista ravshan may, Netarsen mehr o‘tidin shu’la yo oy nuridin mash’al. Xush ul maxmurlug‘din tiyra ko‘zkim, ochqach-o‘q bo‘lsa, O‘shul ko‘zguga soqiyning hiloli qoshidin misqal. Mahosin subhdin bog‘lab, soch ar o‘t og‘zidin gardun, Sabuh ahli, nishot aylangki, topmishsiz ajab mahzal. May ichra aks erur soqiy yuzidin anglaman, yoxud Ko‘zum nazzoradin to‘rt o‘ld i, yoxud bo‘lmisham ahval. Quloq har so‘zga solma ista sang ishq ichra rasvolig‘ Ki, voiz ko‘p chekib faryo du nosih ko‘p degay muhmal. Muyassardur, Navoiy, yor vasli xilvati topsang Ki, ya’ni bo‘lmasa ul xilv at ichra o‘zlugung ankal. 367 Yuzungni ko‘rdum emdi ko‘z larimni bog‘la, ey qotil Ki, nogah bo‘lmag‘aylar o‘zga yuzni ko‘rgali moyil. Kitob avroqidek bo‘lg‘ay musattah qolmayin davri G‘amim toshig‘a bo‘lsa bir nafas to‘quz falak homil. Meni bedilning ohin o‘gm akim, olamni kuydurdi, Hanuz ermas ko‘ngulning shu’ lasi bu o‘t aro doxil. Tanimda gul emas gulxan nishoni telbalikdinkim Kul o‘ldum o‘rtanib ishqi ng o‘tidin, lek sen g‘ofil. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 209 Labing shavqi ko‘nguldin xalq ta’n aylab qachon ketsun, Sabodin g‘unchaning hargiz bo‘lurmu humrati zoyil. Nedur oy safhasi bo‘lg‘an qoradin dog‘lig‘, go‘yo Jamoling daftarin yozg‘anda bo‘lmish bir varaq botil. Mening jurm ichra uzrum shayxning zuhd ichra ujbidin Batardur do‘st lutfi ho lima gar bo‘lmasa shomil. Fig‘oni o‘qidin bulbulning, ey gulbun, hazar qilkim, Tikan paykonig‘a gul javsha ni hargiz emas hoyil. Navoiy qullug‘in faqr ahlining piri qabul etsa, Erur bir banda ozod ayla gan yanglig‘ shahi odil. 368 Hajr o‘tig‘a istasang yoqilmag‘aysen, ey ko‘ngul, Yordin zinhorkim, ayrilm ag‘aysen, ey ko‘ngul. Vah, ne toli’durki topmay umre istab yorni, Chun seni yor istagay top ilmag‘aysen, en ko‘ngul. Buki qon bo‘ldung desang kim, oshkoro bo‘lmasun Mayl etib yoshlar sari qo tilmag‘aysen, ey ko‘ngul. Desalar: Laylomu ortuq hu sn aro yo ul pariy? Garchi Majnunsen kerak yong ‘ilmag‘aysen, ey ko‘ngul. Qildi chun soqiy labi yetkan qadah hushungni mahv. To abad zinhorkim, oyilmag‘aysen, ey ko‘ngul. G‘unchasen g‘amdin, vale soqiy bahori orazin Ochsa bilmankim, nedin oc hilmag‘aysen, ey ko‘ngul. Davlati boqiy Navoykdek erur topmoq muhol, To tamom o‘zlukni foniy q ilmag‘aysen, ey ko‘ngul. 369 Chamanda qonini baskim oqizdi zor ko‘ngul, Sog‘inma g‘unchaki gulb un keturdi bor ko‘ngul. Ne gullar ochqay alam gulshanida g‘uncha kebi Nihoniy zaxmlarin qilsa oshkor ko‘ngul. To‘nungda tugma emas barcha la’li paykoniy, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 210 Labing havosig‘a borur tuzub qator ko‘ngul, Chamanda qon yog‘ar o‘ts ang, magar sanavbar uza Ochar jarohati og‘zini har figor ko‘ngul. Tutashqan o‘t durur o‘t un aro, bukim topmas Firoqing o‘qlari birla dame qaror ko‘ngul. Fatilalarni yaramdin ch ekib tutashturdi, Magar g‘amingda qo‘yar dog‘i intizor ko‘ngul. Firoq zaxmida ochmish og‘iz ketur, soqiy, Qadahki, istamas o‘lmog‘ ni hushyor ko‘ngul. Ne mehr isi, ne vafo rangi topqung, ey bulbul, Bu bog‘ gullariga berma zinhor ko‘ngul. Navoiy etkay aning ta rkin ixtiyor, vale Qachon berur anga bu ishda ixtiyor ko‘ngul. 370 Men jahondin kech timu kechmas mening jonimdin el, Men ilig jondin yudum, chek mas ilig qonimdin el. To‘sh-to‘shumdin baski rasvolig‘ o‘ti lov-lov yonar, Har taraf yo‘ldin chiqarlar o‘tsalar yonimdin el. Baxtim uyqusig‘a go‘yokim surudedur hazin, Ko‘yida bukim uyumas ha r tun afg‘onimdin el. Tanimaslar bir-birin yog‘qan mazallat gardidin, So‘rg‘ali holim kirib chiqquncha vayronimdin el. Menda tumori junundek pech, vahkim, bexabar, Har taraf ko‘nglumda qonlig ‘ dog‘i pinhonimdin el. Istaram, ey Xizr, kelgayme n qilib jon birla tavf, Ka’bayi ko‘yin xabar topq uncha borg‘animdin el. Ey Navoiy, qilmag‘aylar ayb agar devonamen, Ul pariy vasfin o‘qug‘an soyi devonimdin el. 371 Qaro ko‘zum kelu mardumlug‘ emdi fan qilg‘il, Ko‘zum qarosida mardum kebi vatan qilg‘il. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 211 Yuzung guliga ko‘ngul ravzasin yasa gulshan, Qading niholig‘a jon gulshanin chaman qilg‘il. Takovaringg‘a bag‘ir qonidin hino bog‘la, Itingga g‘amzada jon rishtasin rasan qilg‘il. Firoq tog‘ida topilsa tufrog‘im, ey charx, Xamir etib yana ul tog‘da ko‘hkan qilg‘il. Yuzung visolig‘a yetsun, desang, ko‘ngullarni, Sochingni boshtin-ayog‘ chin ila shikan qilg‘il. Xazon sipohig‘a, ey b og‘bon, emas moni’, Bu bog‘ tomida gar i gnadin tikan qilg‘il. Yuzida terni ko‘rub o‘ls am, ey rafiq, meni Gulob ila yuvu gul barg idin kafan qilg‘il. Navoiy anjumani shavq jon aro tuzsang, Aning boshog‘lig‘ o‘qin sh am’i anjuman qilg‘il. 372 Nomasi qo‘ynumda baskim, iztirob aylar ko‘ngul, O‘pgali chiqmoqqa go‘yokim shitob aylar ko‘ngul. Toza butmish erdi ko‘ksum choki, vahkim, tolpinib Chiqqali ul raxnani har dam xarob aylar ko‘ngul. O‘qi zaxmi yo‘lidin solsam ichimga nomasin, Bir fatila marham o‘rnig ‘a hisob aylar ko‘ngul. Chirmabon jon pardasin ma nshur uza volo kebi Ko‘rmasun deb g‘ayr ani, go‘yo niqob aylar ko‘ngul. G‘unchadek qat-qat bo‘lub qon ul musofir shavqidin Nomasi yanglig‘ damo-dam pechu tob aylar ko‘ngul. Mubham ermish ruq’asi davronning, asru yovakim, Jong‘a bu andeshadin har dam azob aylar ko‘ngul. Ey Navoiy, ochti ko‘ksumning tikilgan chokini, Nomasi qo‘ynumda baskim, iztirob aylar ko‘ngul. 373 Yordin kelmish manga bir tu rfa maktub, ey ko‘ngul Kim, erur har satri, bal ha r lafzi marg‘ub, ey ko‘ngul. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 212 Lafz yo‘q, har harfi jon hi rzi, dag‘i har nuqtasi Mardumak yanglig‘ biaynih ko‘zga matlub, ey ko‘ngul. Ayladim tumor agar tumor etar daf’i junun Bu meni qilmish junun ilgid a mag‘lub, ey ko‘ngul. Safhada ermas muhabbat sharhikim kelmish kiyib, Hullayi kofurgun bir turfa mahbub, ey ko‘ngul. Asru ko‘p takror etardin ul pariyvash nomasin, Bo‘lmisham el ichra majnunluqqa mansub, ey ko‘ngul. G‘ayrdin safhangni qilg‘ il pok, ya’ni aylama Xotiring lavhini har xat birla ma’yub, ey ko‘ngul. G‘amdin ozod o‘ldi xattidin Navoiy, bermasa Begiga qulluqqa xat bo‘lg‘ay mu mahsub, ey ko‘ngul. 374 Ul pariykim, bandi zulfig ‘a majonindur uqul, Men kebi devonalar qaydin qachon qilsun qabul. Zarra ermaskim quyosh ajzosi nur aylarga kasb Ul pariy qasrig‘a ravza ndin qilur har dam nuzul. Olamoro husn ila jonbaxsh nutqungmu ekin, Yo Masiho ruhi Yusuf jismida qilmish hulul. Eyki dersen, keldingu shod o‘lg‘usi vaslingg‘a yor, Shod bo‘lg‘ay erdi bo‘lg‘an bo‘lsa hajrimdin malul. Mushafi avsofingda ermish, Olloh-Olloh, mujmale, Sura-sura har karashmang sharhida iynak fusul. Yerga soching sudralur kulba mga kirsang xam bo‘lub, Mehr past o‘lg‘an zamon andoqki topqay soya tul. Ikki zulfung to‘lg‘anur har dam sabo tahrikidin, Ikki hindu nag‘ma birl a zohir etkandek usul. Rostliqdin dayr toqig‘a mador o‘lmoq ne ayb, Solikekim bo‘lsa xidmatda sutun yanglig‘ hamul. Bo‘lmasa erdi Navoiy sirri ishqingg‘a amin, Ne zalum etkay eding an ing xitobin, ne jahul. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 213 375 Qon to‘kar ko‘z orazing gul gunaliq ko‘rgan mahal, Ne uchunkim suyi aning qon ila bo‘lmish badal. Toqi axzar qotti barcha fitnavu bedodini Qoshingga mashshota go‘yo vusma aylar chog‘da hal. Nildin gulgun uzoring bo g‘ida har sari xol, Nilufar gulshan aro har yon ochilmish filmasal. Kechrak ochmoq burqa’ ermas el o‘lar deb rahm uchun, Balki aylarsen ulus ko‘pr ak yig‘ilsun deb hiyal. Bog‘ aro har rang to‘n egnida chiqmish uylakim, Hur jannat sayrig‘a chi qqay kiyib turlug hulal. To yudung zunnori zulfungn i, sochilg‘an suyidin, Kishvari islom aro yuz mi ng bino topmish xalal. Dahr sho‘xidin, Navoiy, tut qiroqkim, bog‘lasang Bir ayoq su birla aqdin, uldurur jomi ajal. 376 Ko‘zumda hajr o‘tining humra tin ko‘r, dema qondur ul, Qora sog‘inma, paykoning su yi tomg‘on nishondur ul. Labing xoliki xat yashurdi jonni yashurun o‘rtar, Hamono ishqdin jonimdag‘i dog‘i nihondur ul. Ko‘ngul bog‘i aro har yon o‘qung zaxmi emas, go‘yo Niholi mehring ekmaklik uchun qozg‘an makondur ul. Ko‘zumning mardumikim, to sahar kavkab sanar har tun Ul uydin uyqu ayyorin qovarg‘a posbondur ul. Ko‘nguldin kelgan ohim xaylini man’ etmasam avlo Ki mehnat kishvaridin azm qilg‘an korvondur ul. Qading sarvidadur ko‘nglum qus hi, vah, sunbulung erma! Kim, ul sarv uzra qush qasd ig‘a chirmashqan yilondur ul Surohiy og‘zida qil shaklidin xushdilmen, ey soqiy, Magar ayshu farog‘at toyirig‘a oshyondur ul. Emas bo‘lsang taayyun xonaq ohi shug‘lidin emin, Fano dayrig‘a kir filholkim dor-ul-amondur ul. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 214 Navoiy za’fin anglab o‘zgaga haml etma javrungni Ki, yillar ushbu og‘ir yukn i chekkan notavondur ul. 377 Qani bir chehraki mayl etkay anga xasta ko‘ngul, Qani bir zulfki, bo‘lg‘ay anga vobasta ko‘ngul. Zaxmiy og‘zida labing zikriyu ahvoli qatiq, Jon yetib og‘zig‘a hol ustidadur xasta ko‘ngul. G‘ussa tirnog‘i bilakim qilur atrofini resh, Naqsh etar egma qoshing shaklini payvasta ko‘ngul. G‘am yeman buzdi esa ko‘nglum uyinkim, qo‘ymas Maxzani ishqini to bo‘lmasa shoyista ko‘ngul. Tah-batah qon demakim, ikki yuzung shavqidin Dard bog‘ida qilur lolavu guldasta ko‘ngul. Ko‘nglung ar bo‘lmasa vobasta, tong ermas, ey shayx, Bormu oxir bori olam aro vorasta ko‘ngul. Zulmidin desa Navoiyki, qilay ishqin tark, Man’ etib ichkaridin yolbarur ohista ko‘ngul. 378 Har kishi ko‘rsa qizil xoroda ul mahvash jamol, Qon yoshim mavji aro qilg ‘ay quyosh aksi xayol. Novakin chekmangki, chirmalm ish anga jon rishtasi Kuch bila chiqmoq ne im kon resha berkitkan nihol, Ul quyoshning markabi ko‘k tavsanidur ne ajab, Gar rikob o‘lmoqqa bosh bir-birga yetkurgay hilol. Nun boshinda shamra yanglig‘dur qoshing uzra girih Oraz uzra nuqta mislidur uzoring uzra xol. Go‘yiyo qilg‘ay shafaq birla quyoshtin rang hal, Sun’ naqqoshi tasavvur qilsa chehrangdin misol. Mayda soqiy aksini ko‘rgach egildim o‘pgali, Bosh ko‘tarman emdi, ya’nikim topibmen infiol. Ey Navoiy, o‘lgil andin bu rnakim, yetkay ajal Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 215 Kim, ajal yetkach o‘larga bermagay shoyad majol. 379 Qildi ovora meni xastani ovora ko‘ngul, Xonumonimni qora qildi yuzi qora ko‘ngul. Itlaring ollida yuz pora ko‘ngulni soldim, Muna ko‘r, har birining og‘zida bir pora ko‘ngul. Yor yuz pora qilib bordi hazin ko‘nglumni, Hech o‘sonmay yana har lahza borur pora ko‘ngul. Yosh to‘kar ko‘nglum aning vaslig‘a mayl aylasa ko‘z, Qon yutar ko‘z, yuzini aylasa nazzora ko‘ngul. Noz o‘qin jon bila jismi mg‘a urub xud o‘ttung, Boqki, qoldi boqibon yo lbora-yolbora ko‘ngul. Lu’bati dahr firebi bila boziy yemakim, Bermadi kimsaga bu shohidi makkora ko‘ngul. Ko‘ngli istarki, sinuq bo‘lsa Navoiy ko‘ngli, Bo‘lmasun shisha ko‘ngul qa sdida, vah, xora ko‘ngul. 380 Ne qoshu yuzdurur sanga, ey sun’i loyuzol, Bir oy boshida ko‘rmadi hech kim iki hilol Og‘zi so‘zin demakda beli yodima kelur, Ore daqiq nukta aro yuz berur xayol. Ko‘zu qoshing biaynih nargis boshinda nun, Zulfung ayog‘ing ostida chun vard ayog‘i dol. Xat lafzi kimki yozsa qo‘yar nuqta yuqori, Mushkin xatingning ustida andoq ko‘rundi xol. Sarsabz erur hamesha bu gulshanda sarvdek, Ozodaeki bo‘lsa mizojida e’tidol. Vasl istaram ayon qilib on ashk durlarin, Soyil yetimlar yig‘ib etkan kebi savol. Ul chobuk ollida boshin etti Navoiy go‘y, Chavgon sarguzashtima basdur guvohi hol. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 216 381 Yorab, ul oy husnin el fahmig‘a nomafhum qil, Buyla mavjud etmasang, avval meni ma’dum qil. Barcha yuzdin uylakim ko‘zumni mahrum aylading, Barcha ko‘zni ul pariyvash yuzidin mahrum qil. Bo‘lsa ishqimda qusure ko‘nglini mendin sovut, Ishqim ar pok o‘lsa, toshdek ko‘nglin aning mum qil. Qilsa zulm ul zolim elni q ilmag‘il, yo rab, zabun, Chun tazallumdur ishim doim meni mazlum qil. To ko‘zum qutlug‘ yuzidin o‘zga sari tushmasun, Har ne ko‘z ko‘rgay mening baxtimg‘a ani shum qil. To tirikmen ishqi harfidur ichimda, ey rafiq, O‘lsam oni-o‘q mazorim toshida marqum qil. Demakim, bormu ekin mehrim Navoiy ko‘nglida, Anda sensen, bir taammul aylabon ma’lum qil. 382 Bo‘ynumg‘a qayda qilg‘a y ul oy qo‘lini moyil Kim, basdurur quloda it bo‘ynig‘a hamoyil. Yuz xo‘b jilva qilsa bormas ko‘zumdin ul oy Kim, zarra xayli bo‘lma s hargiz quyoshqa hoyil Ulkim, kulub ko‘ziga surma chekar ne fikri? Gar ko‘z yoshimdin o‘lg‘ay ko‘zning qorasi zoyil. Noz etki sarvu gulda, bal insu jinda yo‘qtur Bu husnu bu latofat, bu shaklu bu shamoyil. Qil sig‘mas og‘zing ichra ko‘p nukta tong emaskim, Nozukrak o‘ldi q ildin har so‘zga bo‘lsa qoyil. Bu shukr uchun karam qil, soyilg‘a, ey g‘aniykim, Ermastur ul tavongar, sen xidmatida soyil. Hijronda bexud istar o‘zni Navoiy, ey shayx, Oyu yil ani usruk ko‘rsang, demaki, oyil. 383 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 217 Zulfini ochmish sabo yuziga chiqmish tobi mul, Zulfu yuzi aksidin to‘nig ‘a tushmish dolu gul. Qon yutub ko‘nglum tilar har lahza ishqing dog‘ini, Qursi limu istagandek ah li ishrat ichsa mul. Par emas bulbulda, balkim otashin gul shavqidin Gulxaniy devonadurkim, yuqmish a’zosig‘a kul. Yuzu xoling o‘ti to dog‘ etti, bo‘lmish loladek Ko‘hi g‘am tiyg‘i jafodin chok-chok o‘lg‘an ko‘ngul. Borg‘usi garding falakk a bodpolar sayridin, Bodpoyingg‘a ne osig ‘ atlasi aflok jul. Gar binafsha xattinga qulluq qilurdin qochmadi, El aro nevchun erur bo shi quyi, bo‘ynida g‘ul. Kirpik ermaskim Navoiy o‘ tkay ul chobuk debon, Ko‘z qora suyig‘a bog‘la ptur qamishlar birla pul. 384 Ko‘nglung istar yorlar birl a hamesha shod bo‘l, Mendinu kimdinki, ko‘ngl ung istamas, ozod bo‘l. Garchi sabrim uyi yanglig‘ aylading vayron meni Doimo, yo rabki, husnung mulkidek obod bo‘l. Men chekib anduh o‘lay, ey joni bo‘lsun ul Masih Sovrul, ey charxi nigun, v- ey dahri dun, barbod bo‘l. Bevafolar zulmu bedodig‘a ermassen harif, Ey sinuq ko‘nglum, agar x ud shisha, gar po‘lod bo‘l. Tuttum o‘lmakdin tirilmak hajrida tengdur manga, Emdi gar bergil ziloli Xizr, agar jallod bo‘l. Chekma boshkim emin ermass en xazon yag‘mosidin, Bu chaman ichra agar savs an, agar shamshod bo‘l. Ey Navoiy, olam ahlig‘a chu yo‘q ermish vafo, Kelu mundin nari, bekas lik bila mu’tod bo‘l. 385 Qomatingg‘a har zamon yuz jilva, ey zebo nihol, Notavon ko‘nglumga har bi r jilvasidin o‘zga hol. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 218 Evrulur ko‘nglumda ul chob uk xayoli har kecha, Shu’laliq ko‘nglumni q ildi charx fonusi xayol. Bosh qo‘yay dedim oyog‘i tufrog‘ig‘a dedi: qo‘y Bo‘sa istab la’li rangin so‘rdum ersa, dedi: ol. G‘unchayi xandonki, derlar munfaildur og‘zidin, Lek kulmak birla istar qilsa daf’i infiol. Xattu xoli hasratidin on cha ashkim oqtikim, Bir ko‘zum tutti g‘uboru bir ko‘zumga tushti xol. Davr xam qildi qadingni, go‘shae tut, yo‘q aso, Negakim, dard-o‘q bo‘lur zohir alif yondashsa dol. Ey ko‘z, onsiz o‘zga yuz ko‘rm akni qilmishsen havas, Hajr tiyg‘idin o‘yul, yoxud Navoiydin uyol. 386 Bog‘ mendek sarg‘arib, bulbul meningdek bo‘ldi lol, Go‘yiyo mundoq bo‘lur bir gu ldin ayrilg‘ang‘a hol. Yerdagi yofrog‘ g‘aribu xoksor ar bo‘lmasa, Men kebi ne vajhdindur yuzi sarig‘, ashki ol? Sug‘akim tushmish qizarg‘an barglar, ko‘rgan kishi Ko‘z yoshim ichra bag‘ir pargolasi aylar xayol. Shox Majnundurki, uryon bo‘lubon afg‘on qilur, Barg Laylodurki, nilu igna birla qazdi xol. Hajr aro ohimg‘a boqmay bor di, lekin shukr erur Kim, xazonda sarvg‘a osib yetkurmas shamol. Bu sarig‘ ruxsor uza har sari ashkim o‘xshashur Bir xazonlig‘ bog‘ ichinda har taraf ravshan zulol. Vasl angla ishq bog‘ini ng bahoridin nishon, Hajr, bilgil gar tilar bo‘lsang, xazonidin misol. Bu chaman ra’nolari sarkas hlik etgandin ne sud Kim, xazon torojidin em in emastur bir nihol. Ey Navoiy, bu xazon o‘lg ‘ay bahor ila badal, Kelsa davlat gulbuni shahzodayi sohibjamol. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 219 387 Sarvnozim, yo‘q ajab, gar ro‘zadin topmish malol Kim, su ichmasdan topar pajmurdalig‘ nozuk nihol. Yillar og‘zimkim qurutmishsen zuloli vasl uchun, Bilding erkin shammaekim, sa’b erkandur bu hol Kun tush o‘lmay ro‘zavu i ssig‘din ul oy qildi za’f, Ne haroratdur quyosh, yo rabki, topqaysen zavol. Ro‘za za’fidinki chiqmas uydin o‘lmish mohi nav, Za’f ko‘rgilkim, to‘lun oyimni aylaptur hilol. Ro‘za muhri sog‘inib dermenki, olsam tishlabon Har qachon ko‘rsam aning shirin dudog‘i uzra xol. Sharbatin dermen ezay jon shirasidin qil madad, Zulmatingdin tiyralik, ey Xi zru chashmangdin zulol. Elga shom o‘lmish, Navoi yg‘a yuzungdin subh erur Kim, sog‘insun ro‘za shomin, bor egach subhi visol. 388 Uyg‘onib subh uyqusidin mehr sham’in tor qil, Ko‘z ochib harggo‘shadin bir fitnani bedor qil! Ko‘zni afsunsoz etib jonba xsh labdin nukta ayt, Somiriy sihrin, Masiho mu’jizin izhor qil! Ko‘z to‘la uyqu og‘irliq solmoq uchun qo‘l ochib, Ul muhol ummid birla bizni minnatdor qil! Sep qora yer uzra xob ol ud ko‘zga su urub, Ko‘z yetarcha yerni ul su birla nargiszor qil! Uyqudin ul gulni ko‘rmak gar murodim bo‘lmasa, Ko‘zuma, yo rabki, har bir kiprigin bir xor qil! Do‘st matlub ersa g‘aflat uyqusidin ko‘z ochib Uchmoq ummidi, tomug‘ biymidin istig‘for qil! Ey Navoiy, tushta ul oy dedikim, vasl istama! Aks erur tush, sen talabni ulcha mumkin bor qil! 389 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 220 Ul mukahhal ko‘z jafosidin agar bo‘lsam qatil, Surma toshidin yasab qabr im qo‘yung boshida mil. La’li jon olg‘an dalili ulki , yo‘qtur elg‘a jon, Buki elga jon bag‘ishlay dur, bu dag‘i bir dalil. Rashkdin har sari ishqing d og‘in aylarmen nihon, Bog‘labon marham diram ha r yon yoshurg‘andek baxil. Yuzda yo‘llar shakli tutmis h qon yoshimning xatlari, Kelki, qilmish ko‘z xayoli ng xaylig‘a qonin sabil. Orazingdin xay manga tomg‘aymu deb tufrog‘ men, Ul kishi yanglig‘ki, bo‘lg‘ay obro‘ istab zalil. Soqiyo, tut bir qadah ma ykim, eritgay toshni Kim, g‘amu anduh g‘izosid in erur ko‘nglum saqil. To ani ichkach, Navoiyg‘a ochilg‘ay gulsiton, Gar sabuk ruhona kirsa o‘tqa andoqkim Xalil. 390 Qilg‘ali xil’atin ul sarvi gulandom qizil, Qildi qon to‘kmak ila dahrni gulfom qizil. La’li shavqi bila gar bo‘ls a ko‘ngul qon ne ajab Kim, qizil may bila to‘l sa ko‘runur jom qizil. Charx agar holima qon yig‘lamadi hajr tuni, Nega bas bo‘ldi shafaqdin yuzi ul shom qizil. Qildi qonlig‘ ko‘ngul ul zulf xayolin rangin, Raqam etkan kebi shingarf bila lom qizil. Gul sevarmenki, bu rang etkali xil’at ul sho‘x Ranglar ichra berur ko‘ngluma orom qizil. Husn sotma shafaqing rangidin, ey zoli sipehr Kim, ani qo‘ymag‘usi gardishi ayyom qizil. Komi dil garchi Navoiyg‘a mayi la’ling erur, Bo‘lg‘usi chehrasi xunob ila nokom qizil. 391 Yo‘qturur olamda ahli ishqdek bechora el, Hajr zulmi birla xonumonidin ovora el. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 221 Ishq saylobi jafosi birla hijron tiyg‘idin Xotiri vayron jamoat, ko‘ngli yuz ming pora el. Chiqsang uydin telba bo‘lmoq olam ahli ne ajab Ko‘rmamish hargiz chu sendek bir pariy ruxsora el. Anglakim, ovora bo‘lg‘anlardur ul oy ishqidin Hajr sahrosida ko‘rsang tog‘u vodiy ora el. O‘rtab, ey hijron, meni du dumni qil ko‘yida miyg‘, To ul oy husnig‘a aylay olmag‘ay nazzora el. Chun qazo tag‘yir topmas komi ozlig‘din, gila Mahz nohamvorlig‘dur aylamak hamvora el. Ey Navoiy fitna yog‘durs a ul oy ishq ahlig‘a, Osmondin harnekim kelsa ne qilg‘ay chora el? 392 Kecha bordi yoru andin qolmadi giryon ko‘ngul, Ollida mash’al sog‘indim bor emish so ‘zon ko‘ngul. Ul sifatkim, g‘unchaning ta b’ida bo‘lg‘ay gul nihon, Orazing naqshin ichinda aylamish pinhon ko‘ngul. Topmas erdim ko‘yida ista b, agar xud zaxmidin To‘kmasa erdi qayon azm aylagandin qon ko‘ngul. G‘unchayi ummid agar la’lingdin uzman, ayb emas Kim kishiga jonidin uzmak emas oson ko‘ngul. Hajr aro jonlar berib chunkim qo‘shuldi yorig‘a, Ey rafiq, ayrilmoq andi n emdi ne imkon ko‘ngul. Bir nasihat qilg‘um, ey is hq ahli, aylang istimo’, Solmangiz har sori ko‘z, to bo‘lmasun har yon ko‘ngul. Ey Navoiy, yordin tushmak yiroq imkon emas, Ko‘yidin chun ixtiyor etmas dame hijron ko‘ngul. MIM HARFINING MAHBUBLARINING MALOHATI «G‘AROYIB»DIN 393 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 222 Bo‘lmish andoq munqati’ ahli zamondin ulfatim Kim, o‘zum birla chiqishmas ham zamone suhbatim. Ey xush ulkim, tutmish er di vahsh ila sahroda uns, Muhish ahvole mangakim, bor o‘zumdin vahshatim. Istaram qochmoq adam vodiysidinkim, kirgali Vomiqu Farhodu Majnun ba s g‘uluvdur xilvatim. To‘lg‘anurmen o‘zlugumdin chiqg‘ali bukim erur, Dard vodiysida sargardo n quyundek hay’atim. Ey ajal, tan xirqasin kuydurki, bo‘lmish bas og‘ir, Bu malomat o‘qlari birla tikilgan kisvatim. Ey falak, anjum ushoq toshin yig‘ib boshingg‘a ur, Chun fano mayxonasi xishtidin o‘ldi turbatim. Yetti ko‘kni ko‘k varaqlarde k sovurg‘ay har taraf, Toqi minoyiy aro chirmalsa ohi hasratim. Qo‘y duru feruza bahsi nkim, nujumu charxni Nilufar bargi uza shabnamcha ko‘rmas himmatim. La’ldek boshim osilsun g‘ arqai xunob o‘lub, La’l tikkan saltanat tojig‘a bo‘lsa rag‘batim. Turfa ko‘rkim, xalq komi birla umrum bo‘ldi sarf, Turfaroq bukim birovga yoqmadi bir xidmatim. Ey Navoiy, ikki olamdin kechib toptim visol, Bu iki butxonadin ermish bu yo‘lda ofatim. 394 Ul pariy nazzorasig‘a, vahki, yo‘qtur toqatim Kim, qachon qilsam nazar devona aylar hayratim. Bas, ne nav’ aylay tamannokim, visoli sham’idin Hajr shomi gah-gahe bo‘lg‘ay munavvar suhbatim. Suhbatida bor ham topsam bu toli’ qaydakim, Bir nafas mahramlari silk ida bo‘lg‘ay xidmatim. Xidmatig‘a mahram o‘lsam ham qachon imkoni bor Kim, degay bir lahzae bo‘lg‘il harifi xilvatim. Bo‘lsa ham xilvat muyassar, vahki, hargiz yo‘qturur Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 223 Poybo‘si davlatin zohir qilurg‘a jur’atim. Gar oyoq sunsa ko‘zumga ham ko‘ngul ne voykim, Ul zamon ko‘z rashkidin kuydurgusidur g‘ayratim. Vasl umidin qo‘y Navoiykim, xayoledur muhol, Bu muhol ummid ila har lahza berma zahmatim. 395 Chamanda munisim ne sarv erur, ne gul, ne sunbul ham, Manga sarve kerakkim, sochi sunbuldur, yuzi gul ham. Ajab yo‘q to‘lg‘anib jismim, qorarsa subhi ayshimkim, Tushub ul kokul uz ra chin, yuziga tushti kokul ham. Demang ul sho‘x ila ashob bazmin qil tafarrujkim, Talaffuz aylay olman bu hikoyatni, taxayyul ham. Yuzung birla quyosh ta’rifida gar davr erur hosil, Kelur zanjiri zulfung vasfida lozim tasalsul ham. Yuzu qaddig‘a huru tubiy o‘ xshar debsen, ey voiz, Yiroq ermas so‘z ayturda gahe qilsang taammul ham. Chekib ko‘hi firoqiya sabr qildim, vaslig‘a yetkach Fig‘on cheksam ajab yo‘q muncha -o‘q bo‘lg‘ay tahammul ham. Yuzung shavqida ko‘nglum ohi sham’u gulga o‘t soldi Ki, kuydi notavon parvona vu kul bo‘ldi bulbul ham. G‘animat anglasun bulbulni gul yetgachki, bo‘stondin Uchar gul yafrog‘i ham, qolmas uchmay garchi bulbul ham. Xumor o‘lturmish erdi bo‘lmas ang mug‘ dayrig‘a ozim, Bu ishga, ey Navoiy, ayla di tengri seni mulham. 396 Ne tong uzorim agar sarg‘arib, qizardi yoshim Ki, yuz qoralig‘u isyon bila oqardi boshim. Quyosh kebi yuz ila tog‘dek g‘amin netayin, Meningki tog‘ boshig‘a yetibdurur quyoshim. Magarki jon talashur vaqt uchun ayon bo‘lg‘ay Muloaba yuzidin xo‘b lar bila talashim. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 224 Zamon eli gar urushsu nu gar yarashsunlar Ki, ne urushim alar bi rla boru ne yarashim. O‘qug‘an elni halok aylagay kitobasida, Ichimdagini ayon qilsa qabrim uzra toshim. Yasasalar ne ajab dayr uza mazorimni Meningki mug‘bachalardur harifi jur’akashim Navoiyo, magar idbor gardini yuzdin Yug‘ay nadomatu hasrat bila to‘kulsa yoshim. 397 Hajr toshining ko‘kumtul dog‘idin kuydi tanim, Ohkim, ko‘kurd o‘ti birla tutashti xirmanim. Tiyra kulbam ichra o‘t soldi firoqing, voykim, Yorudi kuymak o‘ti birla qorong‘u maskanim. Nildin xolu alif yuz uzra to naqsh aylading, Dog‘ kuydurmak ishim bo‘lmish, alif kesmak fanim. Ishq aro bo‘ldum g‘aniy, ko ‘nglum aro paykonidin Kim, to‘luptur ul javohir birla ushbu maxzanim. Zarvaraq birla bezabdur gul yuzin, vah, turfa ko‘r Kim, bahor ichra xazon zohir qiliptur gulshanim. Emin o‘lman xonaqohu xilvat ichra ujbdin, Zohido, mayxona mulkim, kup ichidur ma’manim. Ey Navoiy, ul xat etmi sh ro‘zgorimni qora, Tong emas yirtuq yoqa birla qalamdek shevanim. 398 Qilg‘ali yuz til kebi ko‘ng lumni chok ul qotilim, Tiyg‘i ishqi lazzatin aylar hikoyat har tilim. Har kecha g‘am tog‘i ichra jon yetib og‘zimg‘a, bor Mushfiqim bosh uzra bumu ko‘zi sham’i mahfilim. Yig‘lag‘an soyi sarig‘roqdu r yuzum, toli’ ko‘rung Kim, socharmen donavu a ndin somondur hosilim. Halqa-halqa zulfi domi ichramen, vahkim, kelur, To‘sh-to‘shumdin nishi ha jru bu zirihdur hoyilim. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 225 G‘am sipohi ollidin qochm oq ne imkonkim, berur Oh o‘tiyu ashk qonidin nishon har manzilim. Nega dahr oyo vafo ah lining istar o‘lmagin, Ohkim, o‘lgumdurur hal bo‘lmayin bu mushkilim. Ey Navoiy, qilma ko‘p Ma jnun hadisi naqlini Kim, men etsam naql, Majn un bo‘lg‘usidur noqilim. 399 Bahor bo‘ldiyu gul mayli qilmadi ko‘nglum, Ochildi g‘unchavu lekin ochilmadi ko‘nglum. Yuzung xayoli ila vola erdim andoqkim, Bahor bo‘ldiyu gul mayli qilmadi ko‘nglum. Gum o‘ldi bog‘da og‘zing xayolidin, yuz vah Ki, g‘unchalar ora istab, topilmadi ko‘nglum. Ko‘zumda jilva qilib, ko‘ng lum olmoq istadi gul, Iting izicha ani ko‘zga ilmadi ko‘nglum. Yuzung nazorasida mastu mahv edi, ya’ni Ki, gul chog‘ida zamone oyilmadi ko‘nglum. Zamona gulbunida g‘unch adekdur el ko‘ngli, Alarg‘a shukrki bore qotilmadi ko‘nglum. Navoiy g‘uncha tilab, ko‘ng lum og‘zin etti havas. Agarchi topmadi, lekin yongilmadi ko‘nglum. 400 Magarki ko‘z yo‘lidin oqti qon bo‘lub yuragim Ki, tog‘ etaklaridek lolagundurur etagim. Ne tushki, hajri balosi n ko‘rarda seskansam, To‘kuldamak bila qo‘shnini uyg‘otur yuragim. G‘aming bo‘g‘un-bo‘g‘unumni oyirdi, ham xushtur Itingga tashlamoq uchun birin-birin so‘ngagim. Emas bu xolki, ko‘z orazingg‘a yetkanda Qolibdurur yopishib, ayni shavqdin nenagim. Ne bazm erur mayi hajring sumurmagim, hayhot Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 226 Ki, hasrat ilgi ovuch qoqmog‘imdurur gazagim. Demangki, qoshlari mehrobida tilak tilagin Mangaki, qoshlari mehrobi-o‘qdurur tilagim. Chamanda savsanu ra’no qadig‘a moyilmen Ki, savsaniy to‘n ila jil va ko‘p qilur miragim. 401 Ko‘ngul jon birla bordi hamrahing, men dard ila turdum, Sanga jon birla ko‘nglumni, seni tengriga topshurdum. Nishondur tiyra bo‘lg‘an ax tari baxtim savodidin Tuganlarkim, firoqing o‘tid in g‘am shomi kuydurdum. Yig‘och birla boshoqkim, tanda qolmish uldurur marham Junundinkim, firoqing o‘qlarin jismimda sindurdim. Tutashti sham’dek har barmog‘im hijron sharoridin, Ilig marham qo‘yay deb chun ko‘ngul chokiga yetkurdum. Chu ul kofir chiqar ko‘z so lmag‘aysiz, ey musulmonlar Ki, men bechora ko‘nglumni boqib turg‘uncha oldurdum. Qotibdur ko‘zlarimkim, ne yo pilmoq, ne taharruk bor, Qiyo boqqaymu bir deb azm etarda baski telmurdum. Yuzin ko‘rgach boshimg‘a tushti mushkin zulfi savdosi, Fig‘onkim, bir boqishda yuz balo boshimg‘a kelturdum. Ko‘ngul tinmasqa qolmish erdi, har nav’ orzu birla, Rizo ko‘yida to qo‘ydum qadam ko‘nglumni tindurdum. Makon gulxan kulin qildim Navoiy, telbadek ya’ni Junun torojidin oxir qora tufroqqa o‘lturdum. 402 Ayni za’fimdin qo‘lum chun qo‘ldading, ey dilbarim, Qo‘yma ilgimniki, qo‘rqarmen to‘kulgay paykarim. To junun bemorimen, gulxanning o‘tluq kullari Bo‘ldi gulgun rishtadin gullar tiqilgan bistarim. Sovuq ohimdin zarar topqay edim g‘am bazmida Jism uyinda bo‘lmasa o‘tlug‘ ko‘nguldin mijmarim. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 227 Qatra xaylar ichra ul orazni ko‘rdum, ey rafiq, O‘lmagim ermas ajabkim, sug‘a tushmish axtarim. Dema, la’lim shavqidin sipqarmading qon bir qadah, Men icharmen, ko‘z to‘kar, netib tugansun sog‘arim. Gulshani faqr ichra to kirdim, erur balkim emas Gunbadi nilufariy gulshanda bir nilufarim. Hajr tig‘i ko‘p uchun jismimda har yon chekti bosh Ey Navoiy, men mazallat toyiri, budur parim. 403 Tun oqshom bo‘ldiyu ke lmas mening sham’i shabistonim, Bu anduh o‘tidin har dam kuyar parvonadek jonim. Ne g‘am ko‘rguzsa ko‘ksum porasin choki giribonim, Ko‘runmas bo‘lsa ko‘ksum yarasidin dog‘i pinhonim. G‘amidin durri maknundek, sirishkim oqti Jayxundek, Muzayyan qildi gardundek jahonni ashki g‘altonim. Falak ham to‘ldi kavkabdin, qu yosh ham tushti ashhabdin, Kelib tushmas bu markabdin mening xurshidi raxshonim. Jahonni zulmat etti chah, bu zulmat ichra o‘lgum, vah, Manga bo‘lsang ne Xizri rah, yetib, ey obi hayvonim. Dema ko‘ktin quyosh ketmish, falakka tiyralik yetmish, Ul oy hajrida tor etmish falakni dudi afg‘onim. Navoiy kebi hijrondin, bu oq shom o‘ldum afg‘ondin, G‘amim yo‘q buyla yuz jondin, yetib gar kelsa jononim. 404 Ishq ila bo‘ldum masal, sa vdo bila afsona ham, Shukrlillohkim, yana os hiqmenu devona ham. To unutdi oshnolig‘ rasmin ul begonavash, Oshno yig‘lar mening holim ko‘rub, begona ham. G‘am tuni mendurmen ohu ashkdin sham’im o‘chub, Boshima yemrulgali turmish buzug‘ koshona ham. Elga mehring bor, buzuq ko‘n glumga ham bir zarra boq Kim, quyoshning tobidin mahr um emas vayrona ham. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 228 Ey malohat sham’i har soat meni kuydurmakim, Ko‘p yorumas sham ’ agarchi o‘rtanur parvona ham. Yo‘q, bu dayr ichra berur jomi ajal ta’mini may Kim, erur paymona to‘lmoqdin nishon paymona ham. Ey Navoiy, gar desang, ul turfa qushni sayd etay, Rishtayi jismingni dom et, ko‘z yoshingni dona ham. 405 Kecha ul mahvashni yod aylab farovon yig‘ladim, Mehrim oshti subhdek har nechakim qon yig‘ladim. Sham’ avval ohshom-o‘q k uydi fig‘onim o‘tidin Kim, men o‘t sochqon bulutdek tortib afg‘on yig‘ladim, Tun qorong‘u, kulba xilvat, hajrdin ko‘nglum to‘la, Tosh urub ko‘ksumga to bo r erdi imkon yig‘ladim. Yor hajridin kishiga ayta olmas g‘ussani, Ko‘nglum etti sharhu men ma hjuru pajmon yig‘ladim. Charx ham to‘kti quyoshning hajridin kavkab, vale Yig‘lamoq ul erdikim, me n zor giryon yig‘ladim. Subhdek xurshid vaslidin agar kulsam ne tong Menki, subhi vasl uchun ko‘p shomi hijron yig‘ladim. Ey Navoiy, tosh eshitsa navha qilg‘ay oshkor, Yo‘q ajab gar bir tun o‘z holimg‘a pinhon yig‘ladim. 406 Soqiyo, kechagi may nash’asidin jon toptim, Zulmat ichra masala chashmai hayvoi toptim. Og‘zinga olma olibkim manga tishlab berding, Ham o‘shul og‘iz ila go‘yi zanaxdon toptim. Boda tobiyu yuzung pa rtavidin tiyra kecha To‘lun oy ko‘rdumu xurshidi daraxshon toptim. Mehrdin ko‘p nafas urma der edim tongg‘a boqib Kim, men ushbu kecha xur shidni mehmon toptim. Men to‘kub ashk falakdek vale bexudlug‘uma Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 229 Dam-badam yorumag‘ur subhi xandon toptim. Telba ko‘nglumki, labu zulfung uchun itmish edi, Kecha mayxona aro mastu parishon toptim. Charxdin mehr tama’ tuttumu ofat ko‘rdum, Yordin vasl talab q ildimu hijron toptim. Zulfi fikrida Navoiyni labi tirguzdi, Soqiyo, kechagi may nash’asidin jon toptim. 407 Bitigingdinki, savodini ko‘rub jon toptim. Zulmat ichra masala chashmai hayvon toptim. Bahrdin qatrag‘a ta’zim ila tahsin ko‘rdum, Mehrdin zarrag‘a e’zoz ila ehson toptim. Har alif sarv edi, he g‘unchavu doli sunbul Demayin nomaki, bir toza guliston toptim. Anbarin madlarikim mehr edi mazmuni aning, Har uzun kechada bir mehri daraxshon toptim. Qatra qonlarki, ko‘zum sochti o‘qur holatida Har shaba ustida bnr la’li Badaxshon toptim. Ne shaba erdiki, mazmuni bila ashkimdin Har shaba ustida bir la’li Badaxshon toptim. Gah-gahe xasta Navoiy tanig‘a jon yetkur Bitigingdinki, savodi n ko‘rub j on toptim. 408 Visol tuxmini ektim firoq bar toptim, Vafo niholini tiktim, jafo samar toptim, Muhabbat o‘tiki, yoqtim visol sham’i uchun O‘zumni oqibat ul o‘td in-o‘q sharar toptim. Men ashk birla yudum g‘ayr naqshini ko‘zdin, Valek g‘ayrg‘a-o‘q yo rdin nazar toptim. Umid bahrida har necha g‘o‘takim urdum, Sadaf ko‘zumdinu ko‘z yoshidin guhar toptim. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 230 Dedim: bu ramzni anglay , vale xirad pirin Bu nukta kayfiyati ichra bexabar toptim. Chu dardi ishq biyobonlarini qildim qat’, Adam viloyatidin nari yuz xatar toptim. Navoiyo, kecha-kunduz xatu yuzini tilab, Shabona navha bila nolai sahar toptim. 409 Vasl bargin uzki, men hijron gulin bo‘y etmisham, Mehr tarkin tutki, men mehnat bila xo‘y etmisham. Naxli qaddingg‘aki, berdim ko‘z yoshidin parvarish, Emdi bosh tortarki, yoshdi n yuz sari jo‘y etmisham. Har sari javlon qilib yetkach manga chekting, inon Bu ekin jurmumki, yo‘lungda boshim go‘y etmisham. Noma ichra chirmashibon sanga yetkaymenmu deb, Orazim kahbargu jismim rishtasin mo‘y etmisham. May bo‘lub ashkim, g‘izo bag‘rim, surud afg‘onlarim, Keling ahli ishqkim, g‘am xaylig‘a to‘y etmisham. Shayx boqiy bo‘lsunu zarq ic hra tinmaslig‘ki, men Tinmisham tokim fano dayri sari ro‘y etmisham. Topmadim gulchehralardin shammae bo‘yi vafo, Ey Navoiy, nechak im yeldek taku po‘y etmisham. 410 Tirig yururmenu bor mendin ayru jononim, Bu umr birla yurub o‘lmagan mening jonim. Bag‘irda yuz xalavu, vah, demakka yo‘q zahram, Ko‘ngulda qon to‘lavu yo‘q dam urmoq imkonim. Ne bir aniski, aritsa lolayi ashkim, Ne bir rafiqki, anglasa dog‘i pinhonim. Ko‘rub qoshida muhiblarni jam’u men mardud, Mungayibon buzulur xotiri parishonim. Ko‘ngul xud ittiyu jon hamdami bo‘la olman Bir-ikki lahzaki, bor ul zaif mehmonim. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 231 Azimat etkali ul ganji husn andoqdur Ki, chug‘z or qilur ko‘rsa emdi vayronim. Navoiyo, bu navolarki kecha tortarmen. Zuhal eshituru xurshid eshitmas afg‘onim. 411 Ey qading sarvi ravon, ko‘yung bahori gulshanim, Mehnatu afg‘on sening hajringda ko‘rgan-bilganim. Qabr toshidur bezaklik sa rbasar gul bargidin, Toza-toza dog‘ ila ko‘hi balo bo‘lg‘an tanim. Charx mehnat toshidin to ravzan ochti har taraf, Men malomat bulbuli, go‘yo qafasdur maskanim. Mehnatu g‘am o‘qlarig‘a, vahki, yuz ming zaxmliq, Ashki siymandud qilg‘an hay’at o‘ldi javshanim. Tiyg‘ekim, ko‘ksum uyin oc hti, eshikdekdur anga Ochilib yopilsa har da m choklig pirohanim. Do‘stlar, meni ko‘ngulsiz de b so‘rarsiz, shodmen, Bo‘lmayinmu shodkim, daf’ o‘lmish andoq dushmanim. Ishq naqdi dog‘i g‘am kirmish Navoiy, ko‘ngliga, Vahki, bir dam ajdahodin holiy ermas maxzanim. 412 Mehr ko‘p ko‘rguzdum, ammo mehribone topmadim, Jon base qildim fido, oromi jone topmadim. G‘am bila jonimg‘a yettim g‘amgusore ko‘rmadim, Hajr ila dilxasta bo‘ld um, dilsitone topmadim. Ishq aro yuz ming malomat o‘ qig‘a bo‘ldum nishon, Bir kamon abruda tuzluk din nishone topmadim. Ko‘nglum ichra sarv o‘qdur, g‘uncha paykon, gul tikan Dahr bog‘i ichra mundoq gulsitone topmadim. Husn mulki ichra sendek shohi zolim ko‘rmadim, Ishq ko‘yida o‘zumdek notavone topmadim. Ko‘p o‘qudum Vomiqu Far hodu Majnun qissasin, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 232 O‘z ishimdin bul’ajabroq dostone topmadim. Ul amon ichinda bo‘lsun, ey Navoiy, garchi men Bir zamon ishqida mehnatdin amone topmadim. Tab’ ganjidin maoni xurd asin, yuz qatla hayf Kim, nisor etmakka shohi xurdadone topmadim. 413 Oqizdi limuyiy bo‘rkungni ko‘rg ach, oncha qon ko‘nglum Ki, za’f etti sarig‘ gul g‘un chasidek notavon ko‘nglum, Ko‘ngulda baski g‘unchang fikratidin xurdayi ma’no, Yig‘ibmen g‘uncha ko‘nglidek, bo‘luptur xurdadon ko‘nglum. Sanavbar ko‘ngliga ko‘nglumni o‘xshatmangki, o‘rtabdur Nihon har tuxm ummidig‘a bir dog‘i nihon ko‘nglum. Badan vayronida ul husn ganji hajridin gohe Gah o‘z yolg‘uzlug‘idin chug‘zd ek tortar fig‘on ko‘nglum. Duri ishqingni to topmish, agar chok o‘lsa sartosar Guhar yutqan balig‘ yanglig‘ dam urmas notavon ko‘nglum. Aningdek topti siymin soiding yodi bila ulfat Ki, dastomuz qushdek onsiz ermas har zamon ko‘nglum. Maqomi gah balo tog‘idurur, gohe fano dashti Ki, ishq ichra berur Farhodu Majnundin nishon ko‘nglum. Falak zoli g‘amu dardin chekardin o‘ldum, ey soqiy, Keturgin raz qizin botkim, tilar bir navjuvon ko‘nglum. Navoiy derki, ko‘nglungni keturgil ishq ko‘yidin, Bag‘oyat yaxshidur, gar bo‘lsa roziy ul yomon ko‘nglum 414 Ne ayb, agar mayi sofi y g‘amidadur ko‘nglum Ki, changi halqayi zulfi xamidadur ko‘nglum. Falak haqiqati fikrida kuydi ersa ne tong Ki, ajdahoe damonning damidadur ko‘nglum. Mug‘anniyo, kelu tuzgil xaroshliq unuma Hazin taronaki, rudung bamidadur ko‘nglum. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 233 Nishotdin dema so‘z, na vha birla boshla surud Ki, dardu g‘amzadalig‘ olamidadur ko‘nglum. Firoq o‘tig‘a tushub dam-badam to‘kar qon yosh Ki, oxir o‘lgusi o‘z motamidadur ko‘nglum. Ne ayb vaslidin ar marham o‘lsa ko‘nglumda, Hamesha chunki aning marhamidadur ko‘nglum. May ich, Navoiyu, ahli zamondin aylama yod Ki, ushbu xayldin asru ramidadur ko‘nglum. 415 Vayronaedur maskanim, andin manga bisyor g‘am, Ohim bila eshikta o‘rt, ashkim bila devor nam. No‘shidin elga guftugo‘, ey hajr icharmen men og‘u, Kosh o‘lsumu ko‘nglumni bu anduhdin qutqorsam. Qil ishq dayrida maqar, sukkonig‘a solg‘il nazar Kim, bor bu majma’ ichra har durdiykashi xammor Jam. Har yerki anda bir nafas, ishratqa topsam dastras, Yuz qatla aylarmen havaskim, bo‘lsa erdi yor ham. Soqiy, bugun mayni unut, mendek dame xunoba yut, Mutrib navoyi navha tut, so zingg‘a bog‘la tori bam. Desamki, ey badmehr o‘g‘ul, yuzung ko‘rub oy tutti yo‘l, Der: yer quyi gar bordi ul, bir shabravi ayyor kam. Miskin Navoiy bersa jon, ey diyda, har dam to‘kma qon, Ul har necha qilsa fig‘on, sen asrag‘il zinhor dam. 416 Oncha kavkab to‘kti shomi g‘am xayolingdin ko‘zum Kim, yorudi oqibat subhi visolingdin ko‘zum. Xoldin ko‘z tiyra bo‘lmoq rasm erur, bu turfakim, Yorudi ko‘z mardumidek turfa xolingdin ko‘zum. Quy aqiqi may suhayli jom aro, ey mug‘bacha Kim, yorur ul axtari farxunda folingdin ko‘zum. Vaslinga yettim bihamdillahki, zoni’ bo‘lmadi, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 234 Ulki, qon yig‘lar edi har dam xayolingdin ko‘zum. Bu sababdinkim, nedin sensiz qolib ko‘r o‘lmadi, Boqa olmaydur yuzungga infiolingdin ko‘zum. Yangi oy ko‘rgach xaloyiq, ko‘zni tutmoq rasm erur, Lekin ochildi ko‘rub mushkin hilolingdin ko‘zum. Shukr lillahkim, Navoiydek munavvardur yana Xoki poyingdin yuzum, sham’i jamolingdin ko‘zum. 417 Yer yuzini tutti ashkim, ko‘kka yetti nolishim, Yuqori tengriyu quyi sendin o‘zga yo‘q kishim. Lojaram devonavu rasvoyi olam bo‘lg‘amen, Chun tushuptur, ey pariypayka r, sening birla ishim. Tish qadabmen la’linga uzmasmen andin bu tama’ Anburi hijron bila bir-b ir sug‘ursalar tishim. Har dam issig‘ ashku sovug‘ ohdin darmondamen, Yuzu zulfung davrida mundoq kechar yozu qishim. Tiyralik dudu shafaqdur shu’lavu anjum sharor Go‘yiyokim soldi o‘t h ijron tuniga qarg‘ishim. Mehri yo‘qluqtin erur har tun sinoni oh ila, Ko‘k hisori xayli birla tongg‘a tegru sanchishim. Ey Navoiy, gar sening nolan gg‘a yig‘lar andalib, Bir kun ul gul ko‘ngliga ham kor qilg‘ay nolishim 418 La’ling g‘amidin diydayi giryon bila bordim, Ko‘rmay seni yuz nolavu afg‘on bila bordim. Vaslingg‘a yetay dedimu hajringg‘a yo‘luqtum, Ummid ila keldim, vale armon bila bordim. Vaslingg‘a shitob aylab o‘kush g‘am bila yondim, O‘qdek kelibon bir necha paykon bila bordim. Olamg‘a vido’ ettim o‘s hul yuz havasidin, Yuz shukrki, oxir dami iymon bila bordim. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 235 Umre tilab ish sirrini ketmak kerak oxir Kim, shammae andin meni hayron bila bordim. Olamg‘a vido’ ettim, och ul yuzni damekim, Zodi abad eltay chu bu borg‘an bila bordim. Dedimki Navoiydek o‘lay mehring ilan-o‘q, Yuz shukrki, ul va’davu paymon bila bordim. 419 Vodiyi hajringda bir da m qon yutardin qonmadim, Ushbu o‘tlug‘ vodiy ichr a tinmadim to yonmadim. O‘lganimdin so‘ngra keldi so‘rg‘ali dardimni yor, Uyqu ko‘rkim, boshima ye tib quyosh uyg‘onmadim. Orazim sarg‘ardi oltundek soching savdosidin, Mundin o‘zga naqd ul savdo aro qozg‘anmadim. Ko‘yiga aylandurung na’shimki, hijron za’fida O‘lturub hasrat meni bir ul taraf aylanmadim. Nol yanglig‘ garchi xatting shavqidin bo‘ldum zaif, Lek javring tiyg‘i boshimg‘a kelib to‘lg‘anmadim. Saltanat ko‘rkim, nuhole mehrdin arz ettilar, Juz fano mayxonasining kerpichin yostanmadim. Ishq aro iqror ko‘p chek ma meni o‘lturgali, Ey Navony, chunki men harg iz bu ishtin tonmadim. 420 Oncha yig‘latti jafodin do‘stdur deb sevganim Kim, kular ahvolima har qayda ko‘rsa dushmanim. Do‘stkim qilg‘ay meni be dodi dushman kulgusi, Buyla dushmankomlig‘din yaxshiroqdur o‘lganim. Do‘st dushmandin manga ko‘prak chu tekurdi jafo, Ne ajab gar emdi dushmando‘ stlug‘ bo‘lg‘ay fanim. Ursa dushman zaxm erur marham tavaqqo‘‘ do‘stdin, Ikkisi zaxm ursa tong yo‘q chok-chok o‘lmoq tanim. Ta’na birla buzma, ey dushman, ko‘ngul uyin dag‘i, Ushbu baskim, do‘st zulmidin buzulmish maskanim. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 236 Do‘stqa jon berdimu dushman dur emdi, vah, ne tong O‘rtasa ham do‘st, ham dushmanni ohu shevanim. Ey Navoiy, do‘st xud yo‘q, vah, ne holatdurki, bor Boshim uzra dushman ikki diydayn tar domanim. 421 Xazon rangi yuziga bersa t ong yo‘q shu’layi dardim Kim, elga sham’i bazm o‘lmish bahori nozparvardim. Aning vasli muholu hajrida dardim fuzun har dam, Birovni hamdami gar ko‘rsam, afzunroq bo‘lur dardim. Sabo birla bulut tufrog‘imen, ko‘yiga gardimni Biri eltib, biri qo‘ymasa andin chiqqali gardim. Chu sursang tiyg‘i zahrolud ko ‘nglum ochilur, nevchun Kim, uldur sabzamu qonkim, bag‘irdin oqizur vardim. Agar hijron tunida umrum o‘ tti, ey ko‘ngul, g‘am yo‘q, Toparmen jon agar bir tun yo‘luqsa mohi shabgardim. Xazon birla bahorin dahrni ng naylay, chu yoshurdi Birisin lolayi ashkim, birisin chehrayi zardim. Falakdek, ey Navoiy, bo‘lmasam bir oy firoqinda Nedur bas charxdek tun-kun jahon girdida novardim 422 Aqlu jon qasdida ko‘rdum ul ko‘zu mujgonni ham, Chektim ul mujgonu ko‘z ollida aqlu jonni ham. Novaking yetkach qiziq ko‘n glum yig‘ochin kuydirib Qatrayi su yanglig‘ oshom ayladi paykonni ham. Ko‘z yoshimni qon qilib, bag‘rim su etting ey firoq, Yo‘qki yolg‘uz suni qon qild ing, su qilding qonni ham. Ishq dashtida quyundek xoksoringmen, gahe, Istasang ushshoqni, yod et bu sargardonni ham. Go‘ydek boshim necha raxs hing ayog‘i zarbidan. Po‘ya qilg‘an, gah-gahe yetkur anga chavgonni ham. Ey tavongar, nechakim qasringni qilding zarnigor Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 237 Asru holiy ko‘rma darvesh o‘lturur vayronni ham. Ko‘nglum olib bordingu qolmish manga bir xasta jon, Har qachon kelsang Navoiy topshurur qolg‘anni ham. 423 Ajoyib tiyradur hajrim tuni , ey mehri yo‘q mohim, Magar sovurdi ishqing o‘rt aganlarning kulin ohim. Vujudum ul quyosh hajrida andoq murtafi’ bo‘ldi Ki, mumkin yo‘q ani istarda bo‘lmoq soya hamrohim. Yuzumningg aksi kohiy qild i ko‘yungning ushoq toshin Kamoli ishq ko‘rkim, qahrabo ijod etar kohim. Ko‘ngul har g‘amzasi o‘qinki, bordur, orzu qildi, Bihamdillahki, yetkurdi neki m, bor erdi dilxohim. Yasay dard o‘qlaridin bir oq uy jon gulshani ichra Ki, ko‘nglumda toriqsa, anda kirgay mohi xirgohim. Ko‘ngul afsonasin gohe de sam, elni tutar uyqu, Va lekin har zamon seskandurur afg‘oni nogohim. Qilib mayxona tufrog‘in va tan qon yutmog‘im ko‘rgil Ki, bu bir bodayi ayshimdur ur ul masnadi johim. Erur bir mug‘bacha ilgidin ichmak orzusidin Fano dayrida har dam bir eshikdin shay’ilillohim, Umid ulkim qadam sarvaqtima yetkurgan ogohe, Navoiy gar talab yo‘lida bo‘lsa joni ogohim. 424 Tandin o‘qungni cheksalar, og ‘rirdin ermas shevanim, Andin qilurmen navhakim, ay ru tushar jondin tanim. Gulxan kuli ichra nihon, jis mim junundindur nishon, To telbalik barqi ayon bo‘ lg‘ach kuyuptu r xirmanim. To ishq aro afsonamen, o‘t ichraki devonamen, Ul sham’ uchun parvonamenkim, bo‘lmish o‘rtanmak fanim. Ul sho‘x sekritti samand, ermas nasihat sudmand, Har do‘st bersa emdi pand, uldur ulug‘roq dushmanim. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 238 May ichkali ul no‘shlab zohir qilur har dam tarab, Bu nav’ ochilmoq ne ajab, andoq su ichkan gulshanim. Chun odamiyda yo‘q vafo, ko‘r ul pariy ishqi aro Javlongahim dashti fano, vayronayi g‘am maskanim. Ram tig‘idin qochmoq havas q ilma, Navoiy, har nafas, Ul tiyg‘ning daf’ig‘a bas, yuz pora xirqa javshanim. 425 Quruq tanimg‘a tugan kuydururda bebokim Fatila o‘ti yetishkach tutashti xoshokim. Tan ichra telba ko‘ngul iztirob etar asru, Tikib ne nav’ o‘ngansun bu siynayi chokim. Hazin ko‘ngulni magar chok qilgasen, ey gul Ki, g‘uncha yanglig‘ ochilg‘ay dame bu g‘amnokim. Havoyi ishqing aro o‘zga olamim bordur Ki ashkim anjum erur, oh dudi aflokim. Dedim: boshimni chopib tu’ma elt itlaringga, Dedi: bu yukdin uzulmish yaqinda fitrokim, Fig‘onki, ishq hadisi daqiq erur andoq Ki, qosir o‘lmish ani anglamoqdin idrokim. Deding: Navoiy emish hus hmand, bore degil, Jahonda kim durur ando q xarobu rasvo kim? 426 Visol ichra ul oyning furqatin oson gumon qildim, Chu bordi, voykim, ne nav’ dushvor erkanin bildim. Der erdim, hajrida shoyad o‘zumni asray olg‘aymen, Bu so‘z hashv erkanin bildim hamul soatki ayrildim. Fig‘onkim, dardu g‘am kirma kka xush-xush raxnalar bo‘ldi, Ko‘ngulkim to‘sh-to‘shidin da rdu g‘am chiqsun debon tildim. Hamul dam ishq dashtida meni gum qildi bexudlug‘, Agar hushu xirad sa’yi bila bir lahza topildim. Fano yo‘lig‘a tushtum yetk ali Farhodu Majnung‘a, Nechuk yo‘l bormayinkim, yaxs hi hamrahlarg‘a qotildim. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 239 Chu ichtim ishq jomin bexud o‘ ldum tarki hush aylab, Aningdek may ichib bu nav’ usruklukdin oyildim. Firoqi mushkil ermish, bilmayin men ham Navoiydek Visol ichra ul oyning furqatin oson gumon qildim. 427 Hajr ila ko‘rma ravo jonimg‘a bepoyon o‘lum, Tiyg‘ surkim, xushturur oz og‘rig‘u oson o‘lum. Jon berib istarmen o‘lmakni , o‘lum xo‘broqki, jon, Jonim o‘lmakdur chu istaydur manga jonon o‘lum. Xalq dushvor o‘lmagim ha yronidurlar, turfa ko‘r Kim, erur dushvor hajrim ollida hayron o‘lum. Hajr qolmas yoshurun ohu fi g‘on chek, ey ko‘ngul Kim, yashurmoq birla hargiz qolmadi pinhon o‘lum. Dardi hijron sa’bu yetmas sharbati vasl, ey tabib, Go‘yiyokim ushbu dardimg‘a erur darmon o‘lum. Foniy o‘lmay qilg‘an izhori fano, bilkim, erur Ul gadokim rizq uchun zohi r qilur yolg‘on o‘lum. Ey Navoiy, jahl ila o‘lm ak qatiq ishdur, vale Chun kamoli ma’rifat kasb o‘ldi, ne nuqson o‘lum. 428 Bo‘lmasun ko‘nglung qushig‘a durru gavhar vasli kom Kim, qazo ul donalarg‘a bahr mavjin qildi dom. Gar malak tasbihi dona, hur zulfi dom erur Kim, bu domu donag‘a ziyrak qush ersang, bo‘lma rom. Dahr bog‘ining havosidur samumu suyi zahr, Anda bo‘lmas bu havovu su bila qilmoq maqom. Bog‘kim, nilufariy ko‘kurd o‘tidur anglakim, Ne muattar bo‘lg‘ay andin tarbiyat topqan mashom. May o‘ti birla dimog‘ingni qizitmakim, bu o‘t El dimog‘ida pishirmayd ur bajuz savdoyi xom. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 240 To o‘zungni xascha ko‘rgungdur emassen odamiy, Gar havoda sayr qil, gar su uza ko‘rguz xirom. Kul qil ul xasni fano otashgahig‘a tashlabon, To ko‘ngul mir’oti ul kul din jilo topqay tamom. Istaram, ko‘zguda ko‘rsam yor aksin bir nafas, Soqiyo, maykim! Erur ishq ahlining ko‘zgusi jom. 429 Menki, davron zulmidur ko‘nglumga, balkim jong‘a ham, Naylay olg‘aymen angakim, zulm etar davrong‘a ham. Ko‘r g‘amim afzunlug‘in har damki, ashkim xaylining Qatrasi bahr o‘ldi, emdi aylaniptur qong‘a ham. Yopmangiz Farhod ila Majnunnikim, mehnat to‘zi Satr uchun basdur manga ha m, ul iki uryong‘a ham. To topibmen ishqi o‘ti birla tiyg‘i zahrini, Iso anfosig‘a boqman, ch ashmai hayvong‘a ham. Goh ko‘nglum g‘unchasin istar, gahe paykonini Kim, ko‘ngul bordur munosib g‘unchag‘a, paykong‘a ham. Nilufar naqsh aylab ayvoningg‘a mag‘rur o‘lmag‘il, Yo‘q, vafo naqshi chu bu nilufariy ayvong‘a ham. Muddaiylar chun Navoiy ishqin anglab, jonig‘a Qasd qilg‘anlar emish, bore dengiz jonong‘a ham. 430 Ul quyosh vaslida o‘zni rashkdin gum aylaram, Soyadin yonimda tebrangach tavahhum aylaram. Ul pari ko‘nglumdadurkim, so‘zlashurmen demakim, Telbalikdin o‘z-o‘zum birla takallum aylaram. Shomi hajrim tongsiz o‘lmish ne ajabkim, ajzdin Shomdek yig‘lamsinib, tongdek tabassum aylaram. Qatl hukmi aylasa o‘ lturtubon ushshoqni Ishq aro, chunkim men akmalmen, taqaddum aylaram. Elga rahm etman, uqubatlar bila qatl aylasang, O‘z-o‘zumga mahzi hirmondin tarahhum aylaram. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 241 Poklik da’bi gar ermastur suluk ichra, ne sud, Bahru barda gar tahorat, gar tayammum aylaram. Ey Navoiy, to muqarrar q ildim ohangi Hijoz, Gah Iroqu gah Ajam sari tarannum aylaram. 431 Sensiz ashkim yomg‘uri saylini to‘fon ayladim Kim, aning tug‘yonidin olamni vayron ayladim. Buyla to‘fong‘a ko‘zumni ab r etib, nolamni ra’d, Oh o‘ti uchqunlarin barq i daraxshon ayladim. Yo‘qki, ko‘nglum shu’lasidin dahr aro soldim bir o‘t Kim, tomug‘ni el ko‘ziga bog‘i rizvon ayladim. Muncha, bal yuz muncha ham ermas ekin mingdin biri, Ulcha men ul oydin ayru shomi hijron ayladim. Sa’b erur hajr o‘lmang, ey ahbob, oshiq zinhor Kim, bu ish tahqiqini men ulcha imkon ayladim. Sevganim bu ahd aro maydur, qani paymonae Kim, kishi sevmakdin emdi ahdu paymon ayladim. Ey Navoiy, ishq tarkinkim, dedim, ma’zur tut Kim, muhiqdurmen bu ishda garchi tug‘yon ayladim. 432 Husnungga hayratdin o‘ldi barcha besomonlig‘im, Men kimu somon, chu ortar har nafas hayronlig‘im. Ko‘yida tun-kun kezay dermen nihon qolmas, valek Oh o‘tiyu ashk qoni ra ngidin pinhonlig‘im. G‘ayr xoshokin agar sovu rmas ersam bas nedur, Ko‘yi davrida quyundek muncha sargardonlig‘im. Ul etak qonim bila ko‘r guzdi gulgun hoshiya, Ne ajab, tutsam ani bu da m chu uldur qonlig‘im. Tifllar toshi terimni elti bon, qoldi so‘ngak, Ul pariy savdosida bordur ajab uryonlig‘im. Dinu dunyo naqdini sochtim, chu kirdim dayr aro, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 242 Bu edi avval qadah ichkanda dastafshonlig‘im. Dedi zohid: ul pariydin hur umidi birla kech, Ey Navoiy, bo‘lmag‘ay bu hadqacha nodonlig‘im. 433 Jonima dog‘e qo‘yuptur la’ling uzra xolkim, Ko‘ngluma o‘t tushmish andin yuzga burqa’ solkim. Tushmagay el ko‘ngliga o‘t hamki, aning rashkidin Biym erur, bo‘lg‘aymen andoq ojizu beholkim. Ashk sayli aylagay ko‘yungdin ovora meni, Bu sifat ovoralig‘din ayla forig‘bolkim. Garchi majnunmen sening ko ‘yungni-o‘q aylab vatan, Anda-o‘q bo‘lsam bo‘la y bozichayi atfolkim. Yog‘sa uryon jismima o‘t anda aylarmen qabul, O‘zga yerda gar yog‘ar gul, aylaram ehmolkim. Anda yog‘qan tosh erur ja nnat gulidin yaxshiroq, Bu jihatdin anda bo‘lm oq istaram pomolkim. Qatl qilg‘aysen meni bir kun vale aytur ko‘ngul: Ey Navoiy, kech bu so‘zdin, sen kim, ul iqbol kim? 434 Yuzung g‘amidin erur ab ri navbahor ko‘zum, Ne ayb, yer yuzini qilsa lolazor ko‘zum. Savodu qoni bila bir g‘arib lola erur Ki, lolazor base qildi oshkor ko‘zum. Ne qoni lola erur, ne savodi dog‘i aning Ki, qo‘ydi hajr o‘tidin dog‘i intizor ko‘zum. Agarchi qildi meni xoru zor ko‘nglumu bas Valek ayladi ko‘nglumni xoru zor ko‘zum. Ne konu bahr ekinkim, labu tishing g‘amidin Gulu sumang‘a qilur la’lu dur nisor ko‘zum. Bukim qorardi chu tar doman erdiyu g‘ammoz Firoq shomidadur tiyraro‘zgor ko‘zum. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 243 Navoiy, ayla nazar tark ini demang, chunkim Men ixtiyor etibon, qilmas ixtiyor ko‘zum. 435 Sendin ayru to asiri da rdi hijron qolmisham, Buki o‘lmay qolmisham, holimg‘a hayron qolmisham. Xonumonimni g‘aming toroji barbod ayladi, Xonumon borib aloxonu alomon qolmisham. Ishq dashtining samumi hullasin aylay panoh, Xayli g‘am yag‘mosidin mundoqki uryon qolmisham. Dardu g‘amdin yoshuna olman kamoli za’fdin, Xurdabinlarning ko ‘zidin garchi pinhon qolmisham, Dashtdin Farhodu Majnunni yig‘ib mushfiqlari, Men g‘arib ul nav’kim, g‘uli biyobon qolmisham. Vasl davri jomidin ahbob sarmast o‘ldilar, Dayr aro tek bir man-o‘q maxmuri davron qolmisham. Ey Navoiy, uchti bulbu llar xazonda bog‘din, Men qanotsiz qush masallik aylab afg‘on qolmisham. 436 Ne ul quloqqa yetar, arzi hol ado qilsam, Ne ul ko‘ngulga yoqar, naqdi jon fido qilsam. Ko‘ngul shikofig‘a ul ko‘ y tufrog‘i qanikim, Bu xushk doru ila zaxmima davo qilsam. Kerak quyosh dirami ta nga bo‘lsa bay’ona. Chu Yusufumni iki dahrg‘a baho qilsam. Fig‘onki, ishq chekar bog‘lab ani bo‘ynumg‘a Nechaki zuhdu vara’ pa rdasin rido qilsam. Ko‘zumga dahrni har lahza tiyraroq aylar, Savodi xolingga har nech a ko‘z qaro qilsam. Ishim chu savmaa shayxi bila tuzalmadi, kosh Ki, emdi maykada pirig‘a iltijo qilsam. Navoiyo, chu sabo hamnafasdur ul gulga Ne bo‘ldi, sarsari ohimni gar sabo qilsam. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 244 437 Ko‘ngulni bag‘ir qonid in lola qildim, Qo‘yub dog‘ pargola-pargola qildim. Sovug‘ ohdin qatra paykonlaringni Yurak g‘unchasi javf ida jola qildim. Ko‘zumda ul oy mardum o‘rnini tutti, Savodin aning davrig‘a hola qildim. Ne qavmog‘ki, uyg‘onma di garchi tunlar Tong otquncha itlar kebi nola qildim. Ko‘rub obi hayvon yuz inda xubobin, Tasavvur labing uzra tabxola qildim. Falak zolining makridin bo‘ldum emin, Nedinkim, taloqi bu muhtola qildim. Navoiy sarig‘ yuzida dog‘i idbor Chu ko‘rdum, gumon sarig‘ lola qildim. NUN HARFINING NOZANINLARINI NG NOZI «G‘AROYIB»DIN 438 Istaram yuz manzil o‘tkaymen Adam sahrosidin, To zamone ting‘amen olam eli g‘avg‘osidin. Umr naqdin sarf etay de rmen fano bozorida, To qutulg‘ay xotirim su du ziyon savdosidin. Xushturur vayronae taskin uchun, lekin yiroq Yuz ming illiq yo‘l falakni ng gunbadi miynosidin. Chiqmayin bu dayrdin mumk in emas bo‘lmoq xalos Har kecha yuz ming buti siymin badan yag‘mosidin. Har so‘ngak yonimda qasdi umr etar, vah, xo‘shae Bormu imkonkim, qutulg‘ay muncha mehnat dosidin Za’faroniy yuzda gulgun as hk to‘kmak ne osig‘, Ishva ko‘rgan dahr bog‘ining guli ra’nosidin. G‘arqa el dafni uchun sardobaedur har hubob, Ishq vodiysinda ashkim saylining daryosidin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 245 Ishvagarlar dog‘idin jon pardasin ko‘r, ohkim, Bu harir eskirdi zolim shohlar tamg‘osidin. Ey Navoiy, dahr bog‘idi n qutulmoq istakim, Bulbul uchqan yaxshiroq zog‘u zag‘an ma’vosidin. 439 Ko‘ngulni ayladim yuz chok ishqingdin, meni mahzun Ki, husnung vasfi yozg‘aym en kitobe kog‘azi gulgun. Ko‘ngulning mazraikim novakin gdin bo‘ldi yuz xirman, Boshoq termak uchun kelgay magar Farhod ila Majnun. Qabab har tun chekib yuz ming sinon anjum shuoidin, Magar sabrim sipohig‘a shabixun kelturur gardun. Labing shavqida ko‘nglum har ne borin boshidin qo‘ydi, May istab rindi muflis ayladi dastorini marhun. Ko‘ngulda sho‘xlar nozidin ortar har nafas ohim, Yonar o‘tqa chu atfol evrushurlar, dud o‘lur afzun. Mayi la’ling uchun bexudl ug‘um andoqdur, ey soqiy Ki, qotsang tong emas, jomimg‘a kasbi hush uchun afyun. Ilig zulfungg‘a eltur orzudin yova ayturmen Birovdekkim yilon tutmoq uchun og‘zidadur afsun. To‘kub feruzagun ko‘k motamingg‘a gavhari anjum, Seni feruzavu gavhar xayoli aylabon maftun. Navoiy, nazm lofin qo‘yki, ko‘z bir kunlugi ermas, Agar yuz yil socharsen tab’ bahridin duri maknun. 440 Bulut hayvon zuloli birla tirguzdi havo jonin, Sevunmak ashkidin shodob qildi sabza mujgonin. Emastur sabzavu lolaki, jola toshidin gardun Ko‘kartib yer yuzin har sa ri zohir ayladi qonin. Irik nevchundurur shox uzra gulbun bargi suhondek, Ititmas bo‘lsa bulbul joni uchun g‘uncha paykonin. Chaman Laylosidin ayru degaysen lola Majnundur Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 246 Ki, gardun jola toshidin qonatmish dog‘i hijronin, Chaman bahri latofat bo‘ld i nayson durlari birla, Qizil toldin muhayyo qild i har yon shoxi marjonin. Bu fasl ichra malomat toshidin solim birov qolg‘ay Ki, chekkay may sumurmakda yuziga jomi qalqonin. Mayekim, otashin, chiqg‘ay sarig‘ gullar, agar dehqon Tomizsa qatrae andin suvarur chog‘da bo‘stonin. Birovkim, dahr bog‘ining fi rebin bildi, nargisdek Qadahdin bosh ko‘tarmay surd i ishrat birla davronin. Guli maqsud ul qondur, Navoiykim, ayog‘ingdin Chiqar chekkanda maqsad Ka’basi xori mug‘iylonin. 441 Muhabbat rishtasin uzdiki , o‘lturgay bu g‘amnokin, Magar ul rishta birla tikmish erdi ko‘kragim chokin. Emas giryon ko‘zum kirpiklarikim, sarsari ohim Solib mavj ul tengizga bi r qiroqqa soldi xoshokin. Munajjim ko‘nglum o‘ti daf’i g‘a dedi topay soat, Damim dudi aro ne anjumin topti, ne aflokin. Boshim chopqanda ul chobuk yoshingni asrag‘il, ey ko‘z Kim, ul sudin yug‘aysen, q on yuqardek bo‘lsa, fitrokin. Nazar yo‘lin sirishkim pok yu b, ko‘z pardasin ochti Ki, chiqqach pardadin ko‘rgaymen aning chehrai pokin. Ko‘zin uyquda ko‘rgach o‘ld um, oyo o‘lmayin netkay Kishi gulshanda bexud ko‘rsa turki masti bebokin. Yuzung ko‘p ochma, gohe so ‘z degilkim, aql dehqoni Ne gul isrofini yaxshi demish, ne g‘uncha imsokin. O‘gub jannat gulin voiz tilarkim, aylasam savdo Necha eski diramg‘a Yusufu m, vah, ko‘rgil idrokin. Desam ul oy, borib chiqmas g‘ami ko‘nglumdin ayturkim: Navoiy, ne ajab, bo‘lmoq qa mar soyir, hajar sokin. 442 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 247 Baski qaddi g‘unchadek el ko‘nglin olib qildi qon, Gulbuni noz o‘lmish el ko‘nglidin ul sarvi ravon. Ko‘zlaring xunxorlig‘din doyimo bemor erur, Boda ko‘p ichkandin andohkim, bo‘lur el notavon. Yoshurun husnungda bir onedururkim, jon aro Ham alif, ham na’l uza do g‘im erur andin nishon. Yuzidin biynomen archi yu z chiqarmas pardadin, Nurdin ko‘rmakdur, ammo nur erur ko‘zdin nihon. Ishq komil bo‘lsa, mehnat o‘qlaridin bok emas, Ne zarar bulbulg‘akim, bo‘lg‘ay tikandin oshyon. Ishq bog‘ining suyi qondur, ne tong gar ohu ashk Anda yoxud otashin gul ochsalar yo arg‘uvon. Subhning har tong erur el g‘aflatidin kulgusi, Mehr xonidin gumon qilmaki, yebdur za’faron. Topmadim bu dayr holidin xabar, ey mug‘bacha, Bexabar qil meni o‘z holimdin emdi bir zamon. Dard agar budur, Navoiy chiqsa olamdin ne tong, Mastu uryon ko‘kragiga to sh urub, tortib fig‘on. 443 Ishqida yaxshi-yomon bedod idin topman amon Yaxshi to qilsam nazar yo‘qtur kishi mendin yomon. Lahza-lahza bosh chekar ishqim sharori, ey rafik, Al’amon shavqu muhabbat shu’lasidin, al’amon. Yuz adam mulkiga qo‘ydum, kelki, istaydur ko‘ngul Bu uzun yo‘l zodi ko‘z tikmak yuzungga bir zamon. O‘rtabon ushshoq jismin, g‘ofil o‘lma ohidin Kim, zararlig‘ dud zohir aylar o‘t tushgan somon. Kuymagimga novaking paykoni bas, hijronni qo‘y, Xasqa o‘t solmoq uchun uchq un hamon, do‘zax hamon. Sen magar tug‘qanda kun tu g‘qandururkim, zarrae Farq fahm o‘lmas orangizda nechukkim, tav’amon. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 248 Ul quyosh hajrida ohim o‘qidin vahm etmasa, Ko‘k temur ichra nihon nechun bo‘luptur osmon. Vaqtdin ol naqdi ayshingniki, mundoqkim erur Dam-badam ko‘zdin nihon bo ‘lmas anga bo‘lmoq zamon. Ey Navoiy, telba ko‘nglum dardini anglay desam Oncha aytur yovakim, bir lafz andin anglaman. 444 Yuzu zulfungni sog‘inib ke lmisham, ey mahjabin, Kechani kecha demay, kunduzni kunduz demayin. Ohu afg‘on chekma deb, og‘zimg‘a, jono, muhr qo‘y, Chunki la’ling xotamu y oquti nobingdur nigin. La’lining har bir hadisi shahddek shirin erur Ore-ore doyimo gul bargidindur angabin. La’l uza xat ichra xolingdur nihon yo hindue, Sabzada yoshundi shakkar qasdig‘a aylab kamin. Yangi oy xurshid aro bo‘lmoq ayon ma’hud emas, Vah, nedur aylab g‘azab solmoq jabining uzra chin. Sham’ni parvona kuydurmakdin, ey gul, qilma ayb, Bulbul ermasturmu kul, yo sen emassen otashin. Ey Navoiy, ochmag‘ay qo nimdin o‘zga lolae, Har giyah bu yo‘ldakim, qa tlimg‘a chekmish tiyg‘i kin. 445 Shikeb uyin buzadur benavo ko‘ngul, netayin, Xaroblig‘ qiladur mubt alo ko‘ngul, netayin. Dedinki, asra ko‘ngulni o‘zungdavu sabr et, Chu menda turmasu borur sanga ko‘ngul, netayin. Ko‘ngulni qaydi junundin chiqar deding, ey aql, Ketursa boshingga yuz mi ng balo ko‘ngul, netayin Ko‘ngulni o‘tqa solib, ko‘zni istaram o‘ysam, Baloni ko‘z ketirur jong‘a , yo ko‘ngul, netayin. Men ul ko‘zi qora ishqin qo‘yub edim billah, Tahammul etmadi, yuzi qora ko‘ngul, netayin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 249 Tag‘oful etsam itarsen, o‘larsen etsam qayd, Sening bila, degil, ey bevafo ko‘ngul, netayin. Navoiyo deb eding: Zuhd tarhi bunyod et, Shikeb uyin buzadur benavo ko‘ngul, netayin. 446 Ne tong, sarig‘ yuzumda ashki rangin Ki, kiymish sabzi talx ul sabzi shirin. O‘zi gavhar, to‘ni daryoyi ofat, Bo‘lub mavji balo ul to‘n uza chin. Sanga hamrang to‘nluq sho‘xlar bor, Nechukkim sarv oyog‘inda rayohin. Erur jismingda axzar xil’at ul nav’ Ki, gulbun bargidin to‘n qilsa nasrin. Degaylar sarv qaddu xil’atingni Va lekin sarv kim ko‘rmish gulogin. Xating shavqida ko‘nglum to‘tiyodur Ki, yo‘q zikringdin o‘zga anga talqin. Navoiy, charxi axzardur siyahkor, Tama’ sarsabz bo‘lmoq qilma andin. 447 Arg‘uvoniy to‘nmudurkim kiymish ul sarvi ravon. Yo magar sarv ravon qilmish libosin arg‘uvon. Sarvning har bargi bag‘rim qonidin serob erur, Yo‘qsa bo‘lmas arg‘uvoniy barglik sarvi ravon. Sarvdin to topti ziynat arg‘uvon yuz shavq ila, Boshqa sanchar arg‘uvon har zod sarvi navjavon. Arg‘uvonu sarv istarmen chamanda, to meni Arg‘uvoniy to‘n bila ul sarv qildi notavon. Ko‘rguzur qaddu libosing shavqidin qonlig‘ mija, Ko‘zda har dam arg‘uvon u sarvdin bir korvon. Arg‘uvoniy to‘n bila qa tl aylamas ul sarvkim, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 250 Qon ila qilmish libosin arg‘uvoniy bir avon. Arg‘uvonu sarvdin to dahr bog‘i zebdur, Bo‘lsun ulkim dahr aro ha m shoh erur, ham pahlavon. 448 Ishq aro menmen dame bemehnatu g‘am bo‘lmag‘an, Jonidin mahrum o‘lub, jonong‘a mahram bo‘lmag‘an. Yuz vafo aylab, jafodin o‘zga naf’e ko‘rmagan, Ming jafo ko‘rub, vafosi zarrae kam bo‘lmag‘an. Ming quyoshcha ko‘rgan o‘z yorin, vale yor ollida Ming ulushidin biricha zarraning ham bo‘lmag‘an. Olam ahli ishq aro rasvolig‘im ta’n etmangiz, Kimdurur oshiq bo‘lub, rasvoyi olam bo‘lmag‘an? Anjum ermas terdur ohim o‘tidin ko‘k saqfida, Vahki, bu terdin binoe qolmadi nam bo‘lmag‘an. Dastgire istakim g‘amdin xalos imkon emas, Ilki bir zarrin kamar beliga muhkam bo‘lmag‘an. Ey Navoiy, bilki topmas la’lidin quti hayot, Jonni taslim aylamaklikda musallam bo‘lmag‘an. 449 Xurshid tulu’ etsa, quyoshing sog‘inurmen, Ko‘rgach yangi oy maylini qoshing sog‘inurmen. Har gulki jahon gulshanidin jismima, ey sho‘x, Yetkach, meni savdozada toshing sog‘inurmen. Ey ko‘z, qurudung, lek qayu sayli balokim, Bir uyni xarob ayladi yoshing sog‘inurmen. Ey jism, ajal chobuki har go‘ykim o‘ynar, Maydoni fano ichida boshing sog‘inurmen. Nay sharhin eshitkach qilib, ey nola, seni yod, Ko‘z sharhalarin ko‘rsa, xaroshing sog‘inurmen. Ey xasta ko‘ngul, bo‘lg‘ ali sen ishqda majnun, Ko‘rgach seni sargashta, adashing sog‘inurmen. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 251 O‘lgan itin, ey xasta Navoiyu raqibin Chun ko‘rsam iti ollida loshing sog‘inurmen. 450 Har xazon bargi erur zo reki dahr ozoridin Sarg‘arib mendek tushar ayru sihiyqad yoridin. Har qurug‘an shox majnun durki tufrog‘ uyiga Topshirur har dam ilig yu b nozanin bemoridin. Bog‘ aro, demang, xazonkim oshiq o‘lmish men kebi, Bilgurur sovug‘ nafas bi rla sarig‘ ruxsoridin. Har oqar suni xazon tiyg‘i qilibdur zarfishon, Keskali mehru vafo nax lin jahon gulzoridin. Bu sarig‘ yuz birla o‘lsam ko‘yida, tobutima Shoxlar bog‘lang xazoniy ishqpechon toridin. Ko‘yida kuymish ko‘ngul bu kim, xazondur bog‘ aro Esti bir yel, go‘yiyo kuygan g‘aribim soridin. Kohi yuz birla o‘larmen, Isaviydam soqiyo, Boda tut xurshidi jomi kahrabokirdoridin. Bodaekim jur’asi tomg‘ ach, xazon yafrog‘lari Tok bargidek qizarg‘ay sarbasar ashjoridin. 451 Shavqdin ashk ichra g‘arq o‘lub, dey olmasmen g‘amin Kim tengizda gavhar istar, asramoq kerak damin. Ayshu suhbat xaylig‘a tushkay nasimidin vabo, Qayda solsam zaxmi islang‘an yurakning marhamin. Paykarim gardin sovurg‘udek esar hijron yeli, Lutf etib, ey gul, sahobi vaslning yetkur namin. Qolib etti yangi oyni toq uchun me’mori sun’ Qudrat ilgi bog‘lag‘an soat qoshing toqi xamin. Ko‘nglakidur choku kiz bo‘ynida fonus, ey ajab, Tutti ul ham sham’dek, g‘am shomi ko‘nglum motamin. Sham’ chobukluk aro lo‘ liyvashimg‘a yetmadi, Dudidin har nechakim qildi mutarro parchamin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 252 Motami hijronda sozedur Navoiy jismikim, Nolasidin zerini toqmish o‘kurmakdin bamin. 452 Meni bedil sanga jon o‘ynamoq birla yaraydurmen, Bale sen tiflni bu tuhfa birla arg‘adaydurmen. Labing ko‘rgach, iligim tishlaram har da m tahayyurdin, Ajab holatki, bolni tutma y«in barmog‘ yalaydurmen. Dedim: ko‘nglumga har yondin xadanging nedurur yora? Muhabbat o‘tig‘a, dedi, o‘tundurkim, qalaydurmen. Chu ahli dard uchun payvasta qosh yosini tortibsen, Manga o‘q novakingni xush ku shod etkim, qulaydurmen. Anga yetkur so‘zum, ey ohkim, ul husn mir’oti Chu qildi jilva, ko‘zgu aksi yanglig‘ aldaraydurmen. Magar eltur pariylar, ey fu sungar, telba ko‘nglumni Ki, turmaydur nechakim jismim uyinda qabaydurmen. Navoiy telbarab to ul pariy ko‘yiga yuzlanmish, Eshiturmen fig‘on, lekin hadisin anglamaydurmen. 453 Tikmisham majruh ko‘nglum zaxmini g‘am nishidin, Chiqmasun deb xanjaring za vqi ko‘ngulning reshidin. La’ldin mahrur edi ko‘nglum , chu fassod ochti qon, Qatra qonlar yo‘qki, jonlar tomdi ul dam nishidin. Qoshi maylin olmasa qurbon ko‘nguldin bas manga, Yo‘qsa ne g‘am cheksa yo qatlimg‘a har dam kishidin. Ko‘nglum andog‘kim, itib Majn un otadin tutti tog‘, Dardi ishq istar qochib aqli saloh andishidin. Soqiyo, chun davr ishi ma’l um emas, bir may bila Forig‘ et jonimni aqli xurdadon tashvishidin. Ul maekim to‘lg‘ucha paymona ozod aylagay Bu daniy xumxona durdu sofiyining taftishidin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 253 Asradi munglug‘ Navoiy rishtayi jonin chekib, Asrag‘andek shohlar sarrishtae darveshidin. 454 Anglaman sudek yuzungmudu r ko‘rungan ko‘zgudin, Yo yuzungdin ko‘zgu su bo‘l di, yuzung zohir sudin. Ro‘-baro‘ bo‘lg‘ach yuzung g‘am shomi ollimdin ketar, Soya tushkandek keyin xurs hid bo‘lg‘ach o‘trudin. Yig‘lamoq chun ayladi da’v o ko‘zum birla bulut, Barq go‘yo muni fahm aylab yiqildi kulgudin. Tushta ul mahvash yuziga to ko‘z ochtim har kecha, Istamasmen turfat-ul-ayne ko‘z ochmoq uyqudin. Xoli ul yuz vajhi topqan vajhdin bir go‘shada Zulfi yanglig‘ to‘lg‘anib bo shim quyidur qayg‘udin. Kom soqiy lablaridin toptim ammo oldi jon, Eyki davrondin qo‘sh ich ting, g‘ofil o‘lma qorudin. Borg‘an ermushmen o‘zumdin jilva qilg‘an chog‘da yor, So‘rmay o‘tmish, ey Navoiy, xudnamoyim bexudin. 455 Yana ne qad jilva qildik im, demakdin lolmen, Yona qaysi zulf ochildikim, parishonholmen. Za’fdin qaddim alif bo‘ldi, ul ikki lomi — zulf Har yonimdin fitnagar, vah ne ajab, gar lolmen. Itlaringning izidin yuz gul ko‘zum bog‘idadur, Shukr erur bu hamki, is hqing yo‘lida pomolmen. Jismim anduh ichra dard ostida qolmish, ne ajab Egma qad birla agar zulfung g‘amidin dolmen. Itti ul ko‘nglumki, vasl uchun tilar erdi hayot, Shukr emdi o‘lgali ishqingda forig‘bolmen. Ishq o‘ti bu nav’kim uryon tanimni churkadi, Ahli dard uchun fano yuziga mushkin xolmen. Ey Navoiy, ne ajab yuz um uza yugursa yosh, Chunki Majnun bo‘lg‘ali bozichayi atfolmen. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 254 456 Vahki, mendin ayru yuz jon, yo‘qsa jononmu ekin? Manga onsiz ming o‘lum yo dardi hijronmu ekin? So‘rg‘ali za’fimni la’lidinmu erkin bir hadis, Yo buzug‘ jismimda mamlu yuz tuman jonmu ekin? Ravzanimni to yoruttung, kulbam ichra har taraf, Zarralar soyirmu yoxud mehri raxshonmu ekin? Olam ahlig‘a labing zikrimudur ratb-ul-lison, Yo bori olam labolab obi hayvonmu ekin? Zulf aro qadding xayolidin ko‘zum yorutqali Anbarin yuz sham’ yoxud xayli mujgonmu ekin? Ko‘ngluma ul yuzu lab yodi mu erkin g‘am tuni, Yo shabistonim to‘la gulbargi xandonmu ekin? G‘ayrig‘a boqg‘an uchun ko‘z mardumin qatl ayladim, Ashki gulgun yoxud anin g zaxmidin qonmu ekin? 457 Yaramni tikkali boshing uza bichakmu ekin? Bichakda rishtai jonimmu yo ipakmu ekin? Ko‘z asru tiktim aning o‘ymog‘ig‘a, bilmankim, Ko‘zum oqimu ekin anda, yo so‘ngakmu ekin? Tun uzra oydinu, oydi nda subh erkinmu, Vayo sochingda buruncha k uza lachakmu ekin? Gul uzra har sori tob urdi sunbulung, yoxud Yuzungda ziynat uchun sanchqan kajakmu ekin? Labingdin istadi jonim hayot, bilmasmen Ki, bir so‘kunchmu yo qasdi bir muchakmu ekin? Bir usruk elni chiqib qirg‘an ermish, ey lutfe, Sening begingmu ekin, yo bizing mirakmu ekin? Navoiy, ushbu parishon hadis ila g‘arazing Avom xotirini sayd aylamakmu ekin? 458 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 255 Yuzung o‘tig‘a tutun zu lfi muanbarmu ekin? Otashin la’ling ul o‘t ichida axgarmu ekin? Mehr sarchashmasidin qatramu tomdi yoxud Orazing birla qulog‘ingdagi gavharmu ekin? G‘am tuni har taraf ohim o‘qi ul oy g‘amida Charxdin o‘tkanining o‘rnimu, axtarmu ekin? Muztarib ko‘nglum ekinmu kuyadurgan tan aro Yo bu otashkada kunjida samandarmu ekin? Qon ekinmu yangi dog‘im aro, yo hajringda Jomi gulnoriy ichinda mayi ahmarmu ekin? Zohid uchmog‘ tila di yordinu men ham o‘zin, Yo rab, ushbu iki ma tlub barobarmu ekin? Ey Navoiy, dema Far hod parishonlig‘idin Ul bu Majnuncha balo tog‘ida abtarmu ekin? 459 Ulki har tun uyg‘anib, yo nida ko‘rmas hamdamin, Yo‘q ajab gar soyani ha mdam qilib ay tur g‘amin. Qo‘ynida af’iy, ne mumkin ko‘zga uyqu kirmagi Ulki har tun yod etar bir zulfning pechu xamin. Takya ne imkon tushub bistar aro yuz ming tikan, Ulki bir mujgon xayoli tiyra qilmish olamin. Kecha afg‘on qilmasam tong yo‘q, birovkim ko‘ngliga Hajr o‘qi tevruldi, mushki ldur qatiq urmoq damin. Ne yorug‘ bo‘lg‘ay hayoti sh am’i ulkim, ishq anga G‘am shabistoni aro yog‘d urdi hijron shabnamin. Zaxminga sep, ey ko‘ngul, navmidlig‘ tufrog‘ikim, Topmadi ko‘k huqqasida kimsa vuslat marhamin. Charx anjum ashkini sochib, nedin kiymish qora, Hajr shomi tutmag‘an bo‘lsa Navoiy motamin? 460 Porso yorim sog‘inmas masjidu sajjodadin, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 256 Ne uchunkim, to may ichmis h bosh ko‘tarmas bodadin. Boqmasa tasbihu mushaf xattig‘a yo‘q aybkim, Forig‘ ermas dona nuq liyu harifi sodadin. Ro‘zasin siro‘za may qilsa ne tongkim, sa’b erur, Nasya ummidig‘a kechmak ishrati omodadin. Tokim ul gulsiz bulut yang lig‘ havoyiy bo‘lmisham, Bazmi ayshi yodidin ashkim qolinmas bodadin. Mayg‘a jonim rahn etay maxmur esamkim, farz erur Sarvi ozodeg‘a qulluq oshiqi ozodadin. Kim qizitti ishq o‘ti birla ko‘ngul, maydin dimog‘, Ne g‘ami bor nosihi beaqlu shayxi lodadin. Za’fdin maxmurlug‘ yiqti Navoiy jismini, Yor ayshi bazmida yod aylang ul uftodadin. 461 Chiqarg‘ach ul mahi mahmilnishin oraz niqobidin, Jarasdek nola aylarmen ko‘ngulning iztirobidin. Emas ko‘ksumda eski dog‘lar, bal suqbalardurkim, Suvabmen to xayoling chiqma g‘ay ko‘nglum xarobidin. Havoyi ishqing asrarg‘a er ur har yon kumush gunbad Ki, qilmishmen imorat ba hri ashkimning hubobidin. Bag‘irda nishi g‘am o‘lturd iyu ko‘nglumda yuz g‘amkim, Iting qut etmagay nogah quyuk bag‘rim kabobidin. Tanu jon zavraqin g‘arq etkali girdobi ofatdur Quyunlarkim, yugurur is hq dashtining sarobidin. Qoshi mehrobidin yuz qiblag‘a qo‘y dersen, ey nosih, Muvajjah deb ekinsen, vahki, ojizmen javobidin Xirad mulkini sabrim kishva ridek buzdung, ey soqiy, Bu selikim ravon qildi ng qadahpolo sahobidin. Bu bazm ahlini bot yiqmoqdin o‘zga soqiyi davron Ne qildi qasd bu nilin qadah davri shitobidin. Navoiy rishtayi fikri chekar ma’no sumanbo‘yin, Xush ul tojirki, Yusuf chehra ko‘rguzgay tanobidin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 257 462 Subh yetkurdi sabo gulbargi xandon mujdasin, Yo ko‘ngul topti Masih anfosidin jon mujdasin. Yo falak berdi yig‘i ko ‘r aylagan Yoqubning Ko‘zlari ochilmoq uchun Mohi Kan’on mujdasin. Ne guli xandon, ne Isodu r, ne Yusuf mujdasi, Topti bir mahjur o‘lar holatda jonon mujdasin. G‘uncha erdim g‘am yelidin to ‘ng‘a sig‘man g‘unchadek, To sabo yetkurdi ul sarvi xiromon mujdasin. Hajr aro, ey payk, agar se n noma yetkursang ne tong. Tong yeli har kun berur xurshidi tobon mujdasin. Naqdi jon berdim, musulmonl ar, uyatlig‘men hanuz To eshittim paykdin ul nomusulmon mujdasin. Ey Navoiy, shomi hijron yi g‘larim daf’ o‘ldikim, Subh yetkurdi sabo gulbargi xandon mujdasin. 463 Yonida bo‘lmasam nafase dardnokmen, Ko‘rsam yonida g‘ayrni ul dam halokmen. Jonimg‘a yuz g‘am ignasini tikti ul Masiho bildikim, quyosh kebi ishqida pokmen. Vasling tahayyuliyu men, insofdin emas Kim, ruhi poksen senu men tiyra xokmen. Vahm ayla, ey sipehr, bukun ohim o‘qidin Ki, hajr dardidin yana bevahmu bokmen. Juz vasl sharbati manga sud etmas, ey tabib Kim, men firoq mehnatidin dardnokmen. Zotimda chun mayi azaliy choshniysi bor, Har sori mast qo‘l so lib andoqki tokmen. Ohim, Navoiyo, nechuk asray ko‘ngul aro, Chun men firoq tiyg‘i bila siynachokmen. 464 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 258 Ko‘nglum ochilmas dame bu badani zordin, Uylaki, mahkam tugun inichkarak tordin. Hajr aro dardimg‘a rahm qilmasa ul ko‘z ne tong, Kimsa marazg‘a iloj topmadi bemordin. Orazida toblig‘ zulfni ko‘rgilki, bor Mushafi sherozasi rishtayi zunnordin. Gar yorutur el ko‘zin ko‘yi aro ul quyosh, Baski meni so‘rmasa soyayi devordin. Savmaag‘a bormasam ayb yo‘q, ey shayxkim, Hech gilam yo‘qturur kulbayi xammordin. Olam aro yorlig‘ qolmadi, go‘yoki bor Yorg‘a yuz nav’ alam har nafase yordin. Bas manga vayron maqar, sen qu von, ey charxi dun, Toqi muqarnas bila shamsayi zarkordin. Necha jafovu sitam tortqay ahli vafo, Dahri jafopeshadin, charxi sitamkordin. Tan yalangu bosh ochuq, telba Navoiyg‘a boq Kim, ne bo‘lubtur xalo s jubbavu dastordin. 465 Ko‘nglum uyin har nechakim, istasang g‘am topqasen, Dog‘i hajru g‘ussayi besabrlig‘ ham topqasen. Kam emas oshiq sanga, sols ang meni ko‘zdin, vale Oshiqekim, sodiq o‘lg‘ay men kebi kam topqasen. No‘shi vasl, eykim tilarsen , nishi hijron ko‘rmayin, Chun emas bag‘ring jaroha tlig‘ ne marham topqasen. Ne g‘aming yuz zarra sargar donlig‘idin, ey quyosh, Senki rif’atdin Masiho kebi hamdam topqasen. Kulma xam qaddimg‘akim, yuklansa ishqing Qof aro, Ishq ostida yozilg‘an «qof »dek ham topqasen. Muncha furqat ashki birla bo‘lsa do‘zax maskanim, Ko‘zlasang yuz qari o‘tub, xirqam tengin nam topqasen. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 259 Ey nasihatgo‘, Navoiy ya xshidur deb istading, Bilmadingkim, buyla bir rasvoyi olam topqasen. 466 Yuz balo hijron topar har dam bu mahzun jon uchun, Tengri go‘yokim yaratmishtur meni hijron uchun. Hajr uyida man’i ashkimga malomat toshlari Farsh erur, go‘yo yiqilg‘u r kulbayi vayron uchun. Qomating hajrinda ko‘nglum so‘rg‘uchi nosih tili. Nishtaredurkim, yorar o‘q zaxmini paykon uchun. Hajr aro holimni yozdim yod tut, ey navhagar Kim, base loyiqdurursen soz etar daston uchun. Ishq g‘am bazmida egri qaddima jon rishtasin Tor etib, soz ayladi ko‘ngl um chekar afg‘on uchun. Ajdaho og‘zi bil o‘tlug‘kim, ochiptur qasdinga Munchakim volihsen, ey bulbul, guli xandon uchun. Chun Navoiy nomayi shavqin yetursang, ey rasul, Tengri haqqi ruq’ae bu zori sargardon uchun. 467 Furqatingdin kech alar o‘rtar meni baxti zabun, Go‘yiyo men bir yonar o‘tmen, qorong‘uluq tutun. Ashk etib g‘ammozlig‘ ko‘nglum buzulsa ne ajab Kim, topar ozor yoshlar din mudom ahli junun. Men tilarmen vaslu aning ko‘ngli har ag‘yor ila, Manga ikki tosh arosinda kerak albatta un. Qaddingu ernning havosi jondadur, ayb etmagil, Bo‘lsa afg‘onim biyik, sayli sirishkim la’lgun. Kim kafanni yod etar, andin o‘lug ogohroq, Gar libosin bilsakim, er ur katon yoxud katun. Sayli ashkimdin falak g‘amxonasi vayron edi, Qilmasa erdi jafosi dudi ohimdin sutun. Ko‘rmasam qoshing bo‘lurmen turg‘anim birla fig‘on, Voyi erur, bas chu bo‘lmas a «Navoiy» birla «nun». Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 260 468 Sensizin, ey umr, bir soat manga jon bo‘lmasun, Sen bo‘lu bas, tubiyu fird avsu rizvon bo‘lmasun. Deb emishsen: kuyduray bir dog‘ ila ko‘nglin aning Har nechuk dog‘ o‘lsa o‘ls un, dog‘i hijron bo‘lmasun. Qoshig‘a qilg‘ach sujud, o‘lturdi ul kofir meni, Hech musulmon yori, yo rab, nomusulmon bo‘lmasun. Ishqida jonim uqubatlar bila ol, ey ajal, To aning oshiqlig‘i hech kimga oson bo‘lmasun. Ul pariy ko‘nglumda mehmon o‘ lmish, ey jon voqif o‘l, Oh o‘ti dud etmasun, zaxm ichra paykon bo‘lmasun. Ey ko‘ngul, maste ch iqib shahr ichra solmish rustahez, Vah, xabar tutkim, bizing beboki nodon bo‘lmasun. Dedikim: jon ber dog‘i o‘pgil ayog‘im tufrog‘in, Ey Navoiy, tezrak bo‘lk im, pushaymon bo‘lmasun. 469 Vaslingg‘a yetibon sog‘inurmen xayol ekin, Holimni anglaman, manga, yo rab, ne hol ekin. Ushshoq ashkidin su ichib bar jafo berur, Yo rabki, qomating ne ajoyib nihol ekin. Zulfungda xol «jim» arosindag‘i nuqtadek, Yuzungda zulf vard yonindag‘i «dol» ekin. Har nechakim kuyarmen, aning zarra mehri yo‘q, Oyoki, toliim kuni koni zavol ekin. Dersenki: seni qaysi pariy telba aylamish? Ey bag‘ri tosh, bilib yana bu ne savol ekin. Zanburning evi kebi ko‘nglum teshuk-teshuk, La’ling xayoli har teshuk ichinda bol ekin. Miskin Navoiy jonig‘a ko‘yungda qilma qasd, Sayd aylamak haram qush in oxir vubol ekin. 470 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 261 Ishqing etagin jon ilig i birla tutubmen, Sen kirgali yodimg‘a o‘zumni unutubmen. Ko‘nglumga kelur har sari o‘q otsa nedinkim, Jon shirasidin og‘zini aning chuchutubmen. Yoring, dedilar, g‘ayr bila boda ichibdur, Tahqiqini bilguncha ne qonlarki yutubmen. Garm o‘lmangiz, ahbob tilab vasl charog‘in, Menkim, yuragim kuydi, ne chog‘lig‘ yorutubmen. Hajring tuni ollimg‘a ne mehnatki yetibdur, Vasling kuni yodidi n o‘zumni ovutubmen. Xilvat asari ujb ekanin angladim, ey shayx, Ayb etma, fano dayrida gar kulba tutubmen. Ashk ila Navoiy su berur, sabr niholin Bilmaski, ani ohim o‘tidin qurutubmen. 471 O‘lgumdurur chu furqat ila ishtiyoqdin, Kel qutqar, ey ajal, meni ushbu firoqdin. Tong yo‘q qizarsa lola kebi ko‘z, chu mardumi Har dam g‘amingda qon yutadur ul ayoqdin. Sen may icharsen el bila, ul g‘amza qon qilur, Men qon yutub nazora qilurmen yiroqdin. Atfol sang arbadasi vahmidin dame, Devonalar kebi chiq a olman visoqdin. Ichtim iting safolida may, vah, qachon yug‘ay, Hayvon zuloli zavqini aning mazoqdin. Maydin hayot tutki, beganmas Masihni Har shappareki, uchsa bu eski ravoqdin. Mutrib bila ne ko‘ngli ochilsun Navoiyning Kim, men firoqdin desa m, ul der Iroqdin. 472 Eykim, tanimg‘a jon berasen har tariqdin, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 262 O‘lsam ne, ayru tushqucha sendek rafiqdin. Beling mudurki, anga qizil fo‘ta bog‘lading, Yo rishtaeki o‘tkarilibdur aqiqdin. Savdovu rishta zaxmatig‘a uchradi ko‘ngul, Zulfu beling xayolida fikri daqiqdin. Har dam demaki ko‘z yoshidin sarguzashte ayt, Daryo fasonasin ne so‘rarsen g‘ariqdin. Ohim ko‘ngulni ko‘yung aro solsa ne ajab, Gulzor aro Xalil tushar manjaniqdin. Zuhd ahli ujb tafriqasidin xalos emas Sharti fano firohdurur ul fariqdin. Tolpinma ashking ichra Navoiyki, chiqmadi Sech kimsa g‘o‘ta birla bu bahri amiqdin. 473 G‘amingda har kecha, ey gul’uzor, yig‘larmen, Saharg‘a tegru chekib intizor yig‘larmen. Menu qora kecha, yo‘q nisbatim sanga, ey subh Ki, sen kularsenu men sham’vor yig‘larmen. Burung‘i mehru vafo, so‘ ngg‘i javru zulmingni Birin-birin sog‘inib zor-zor yig‘larmen. Kularlar el manga beixtiyorkim, har dam Eshitsam otini beixtiyor yig‘larmen. Mungaydi ko‘nglum aningdekki, hazl nag‘masidin Ki, elga kulgu etar oshkor, yig‘larmen. Kular sipehri daniy iztirobig‘a ko‘nglum, Vale o‘zumda ko‘rub iztirob yig‘larmen. Navoiy, ashkim oqizg‘ay g‘amim tunin mundoq Ki, charxdek kecha tutm ay qaror, yig‘larmen. 474 Lolaning g‘unchasidek ko‘nglum o‘luptur to‘la qon, Vahki, el g‘ofilu kuydurdi meni dog‘i nihon. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 263 Zahri hajr ichkali dermenki, qilay ishqin tark, Aytqandek kishi muhlik maraz ichra hazayon. Ro‘zgorimki qora bo‘ldi, erur ishq asari, Qayda o‘t tushsa, qoralig‘i qolur yerda nishon. Ishqing o‘tinki, yoshurdum, el aro yoydi raqib, Kim isitmani nihon tu tsa qilur marg ayon. Xating ichinda labingning iki xoli ne ajab Ikidur nuqta, yozilur esa xat ichinda jon. Hajr uchun qonim ichar ha r sari qonlig‘ tuganim, Xon erur ollida, to ko‘ngluma bo‘lmish mehmon. Charxdin mehr isi topqang‘a takabbur ne ajab, El dimog‘ig‘a chu ko ‘kurd o‘ti aylar nuqson. Xalq ta’n etsa, Navoi y egilib nola qilur Igri yanglig‘ki, qilur yel asari birla fig‘on. 475 Safhayi husnungda jonbaxsh ir ining, ey siyminbadan, O‘xshashurkim, aylagay Iso quyosh ichra vatan. Yo‘q ajab, ey gul, ko‘ngu l zaxmi aro novaklaring, Rasm erur: chun raxna bo‘lg ‘an yerga qo‘y mog‘lig‘ tikan. Hasratingdin, bilki, o‘lmishmen, agar ko‘yung aro Bir gado nogah g‘arib uchun tilar bo‘lsa kafan. Ko‘zungu zulfu qoshingdin injudek bo‘ldi yoshim, Xalq ushbu vajhdin derlar, ani durri Adan. Voqif o‘l, ey bog‘bonkim, har taraf gul shaklidin, Sendek elning qabridurkim zohir etmish bu chaman. Ko‘nglakining atri jonsiz jismima berdi hayot, Go‘yiyo el jonidin maxluq o‘luptur ul badan. Chun Navoiy nazmining har harfidur sharhi g‘aming, Desa bo‘lurkim erur har bayti bir baytul-hazan. 476 Falak sitezasidin bo‘lma, soqiyo, mahzun, Qadah keturki, erur besabot olami dun. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 264 Manga tama’ karam ahlidin o‘ldi may vajhi, Yo‘q ersa yer quyi ul ganjim, yig‘ar qorun. Muraqqa’ uzra diram kebi vuslalar ne osig‘ Ki, bir diramg‘a chog‘ir uchun o‘lmag‘ay marhun. Bu shukr uchun gahe, ey sho‘x, ber nazrki, xudoy Seni azizu sharif e tti, bizni xoru zabun. Yema bu lujjayi miyno rumuzi hallig‘a g‘am, May ichki, topmadi hech kim bu safhag‘a mazmun. Xumor jonima qasd etti, soqiyo, may ber Ki, jong‘a solsa bir o‘tkim , boshimg‘a chiqsa tutun. Navoiy nazmidurur yaxs hi, gar quloq solsang, Tarannumeki qilur o‘ zi birla ahli junun. 477 G‘am yelidin, yo rab, ul gulga g‘ubore bo‘lmasun, Balki onsiz dahr bog‘ida bahore bo‘lmasun. Qaddining sarvig‘akim, bog‘i latofat naxlidur, Chashmayi hayvondin o‘zg a jo‘ybore bo‘lmasun. Ayshu ishrat jomidin bo‘ls un yuzi gul-gul, valek Ko‘ngliga g‘am gulbunidin xor-xore bo‘lmasun. Jilvasoz o‘lg‘anda maydon ichra chobuk sho‘xlar Shohu sarxayl andin o‘zga shahsuvore bo‘lmasun. Gar buyursang sadqa boshig‘a evurmak, ey rafiq, Budur ummidimki, mendin o‘zga bore bo‘lmasun. Dahr bog‘ining nasimi sovurur gul xirmanin, Anga ul gul gulshani sa ri guzore bo‘lmasun. Ey Navoiy, qil duo jonig‘avu jahd aylakim, Mayling aning qullug‘idin o‘zga sori bo‘lmasun. 478 Eykim nafase g‘oyib emassen nazarimdin, Vahkim, g‘ami hajring oqizur qon jigarimdin. Rasvolig‘ o‘ti birla tutashib keladurmen Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 265 Ey ahli salomat, qo‘punguz rahguzarimdin. Sen g‘ofilu men vahm q ilurmen kecha-kunduz, Bu nolayi shabgir ila ohi saharimdin. G‘am yelidin ul nav’ o‘tum urdi alamkim, Yuz barq yasar abri balo har shararimdin. Beling g‘amidin mo‘ya bila yig‘ladim oncha Kim, ashk duru gavhari o‘tti kamarimdin. Ey zuhd, yo‘lum urmaki, bu marhala ichra Maqsadg‘acha sensen biri yuz ming xatarimdin. Ey ishq, fano yo‘li sari boshlaki, tinman Gar topsa Navoiy xabar ushbu safarimdin. 479 Ne tirigmen, ne ulug, ne sog‘, ne bemormen, Ayta olmankim, firoqingdin ne yanglig‘ zormen. Nuqtayi og‘zing g‘amidin tortibon jadvaldek oh, Ashk saylin oqizib sargashta chun pargormen. Do‘stlar, ko‘nglum hadisin demangiz tengri uchun Kim, men ul devonayi sa rgashtadin bezormen. Ko‘nglagingdinkim topar jon dam-badam Yusuf isi, Ey azizim, men ham ul ko‘nglak aro bir tormen. Bir quyosh hajrinda tu ndek ro‘zgorim tiyradur, Tong emas gar tun kebi motam tutub yig‘larmen. Mayda afyun ezgil, ey mug‘kim, bu eski dayr aro, Telbararmen g‘ussadin gar bir nafas hushyormen. Nevchun el dushnomu ta’nid in bo‘lay oshuftahol, Ey Navoiy, chun nekim derlar yuz oncha bormen. 480 Sarveki nolishim biyik o‘ldi havosidin, Yuz ming fig‘onki, ogah emas mubtalosidin. Ko‘nglumni ko‘zlaridin ayirmangki, chiqmag‘ay Majnun nasihat ila kiyiklar arosidin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 266 Men tiyra uyda bexudu yuz nav’ guftugo‘ Har ko‘ boshinda telbaligim mojarosidin. Ko‘nglumda toza dog‘laring shaklin istasang, Fahm ayla o‘tlug‘ ikki ko‘zungning horasidin. Quvvat tutar labing g‘amini yeb hazin ko‘ngul, Go‘yoki qon tavallud etar bu g‘izosidin. Davlat libosi shahg‘aki, yo‘qtur shikoyatim, Mug‘ dayri tegrasida gadolig‘ palosidin. G‘am shomidin Navoiyni netkay xalos etib, Yorutsang uyini sham’i jamoling ziyosidin. 481 Do‘stlar, bir chora men de vonayi shaydo uchun Kim, o‘larmen ul pariypaykar malaksiymo uchun. Otashin gul tegrasida la ’lgun yuz barg emas, Balki yuz na’l o‘tqa so lmish bulbuli shaydo uchun. Xom ko‘nglumkim, dudog‘i ngni tilab afg‘on qilur, Bor durur ul tifldekkim, yig‘lag‘ay halvo uchun. Ashk ichinda g‘arqamen, zulfungni tutqaymenmu deb, Uylakim tojir tengiz ranjin chekar savdo uchun. Turki mastedur ko‘zung uy quda, ko‘z kunjida xol O‘g‘rikim, qilmish kamin yo nida qo‘yg‘an yo uchun. Gulxaniydekdurki istar gulxanu olotini, Siflakim mehnat chekar dunyovu mofiho uchun. Bu Navoiy bandani, ey sarvi ozod, asrakim, Buyla bir bulbul kerak sendek guli ra’no uchun. 482 Ko‘ngul olurda ajab dilrabo emishtuksen, Ne dilraboki, baloyi xudo emishtuksen. Ko‘ngul berurda sa nga bilmas erdim, ey badmehr Ki, xasta ko‘ngluma mundoq balo emishtuksen. Tabib ojiz o‘lub oqibat dedi bildim Ki, ishq dardi bila mubtalo emishtuksen. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 267 Gadolig‘ ettim esa bo‘sae, achig‘lanibon Dediki: asru uyatsiz gado emishtuksen. Ko‘ngulni kuydurubon jon olursen, ey yangi dog‘, Fig‘onki, bir yo‘li ko‘ngli qaro emishtuksen. Cherig vuhushu senga ta xt qulla, ey Majnun, Fano mamolikida podsho emishtuksen. Dedim: kamina itingmen, kulub manga aytur: Navoiy, ne balo xudnamo emishtuksen? 483 La’lu g‘amzang birla baskim nuktadon ustodsen, Bir nafas borsen Masiho, bir zamon jallodsen. La’li shavqidinki g‘am tog‘in qozarsen, ey ko‘ngul, Ne balo Shirin havaslik notavon Farhodsen. Ahli dillar chehrasi oltun, sirishki siym erur, Toki siymi nob aro qild ing nihon po‘lod sen. Nargisingdin bir nazar qilg ‘ilki asru bir yo‘li Qullaring holidin, ey sa rvi ravon, ozodsen. Nayshakardek qaddinga, vah, bargni to‘n demakim, Ishqpechon bargida bo‘lg‘ an nihon shamshodsen. Xurram o‘lmassen sumurmay bir qadah, eykim, mudom Charxdin ko‘nglung bo‘lub yuz laxt qon noshodsen. Ey Navoiy, jisminga paykonlaridin langar et, Yo‘qsa bu ohing yelidin nogahon barbodsen. 484 Yoridin hech kim meningdek zoru mahjur o‘lmasun, Jumlayi olamda rasvoliqqa mashhur o‘lmasun. Men bo‘lay ovora to ishqimdin aylab guftugo‘y, Oti aning har kishi og‘zig‘a mazkur o‘lmasun. Jonima bedodu zulmin, yo rab, ul miqdor qil Kim, aning oshiqlig‘i har kimga maqdur o‘lmasun. Men xud o‘ldum, lek har oshiqki, bordur pokboz, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 268 Navha tortib motamim tutmoqda ma’zur o‘lmasun. Pand ila ko‘nglum uyin qilma imorat, ey rafiq, Bizni buzdi hargiz ul, yo rabki, ma’mur o‘lmasun. Kechalar ul gul chekar ermish qadah, ey tong yeli, Voqif o‘l holimni aytur chog‘da maxmur o‘lmasun. Yor vaslig‘a quvondim, qovdi ko‘yidin meni, Ey Navoiy, hech kishi davlatqa mag‘rur o‘lmasun. 485 Noumide men kebi bormu ekin jononidin, Jong‘a yetkan ko‘nglidin, ko‘ngli tutulg‘an jonidin. Fard hushu sabridin, ma hjur zuhdu ilmidin, Ayru shahru mulkidin, ovora xonumonidin. Tang‘a mehnat ravzanin ochqan yoqaning chokidin, Jong‘a rihlat navhasin tu zgan ko‘ngul afg‘onidin. Ham saloh uyin qora ayla b tuganlar dudidin, Ham balo yuzin qizil qilg‘an aliflar qonidin. Men dag‘i bir kun saloh ahli edim, ey porso, Bu uqubatlar aro qoldi m birov hijronidin. Jomima har davr huy, soqiy, halohil zahrikim, Tah-batah qondur ichim tosi nigun davronidin. Ey mug‘anniy, tuz maqomi navhakim, chiqmoqtadur Xasta jon jism uyi otlig‘ kulbayi ahzonidin. Jon berur har dam Navoiy, ne ajab gar bersa jon Qulki, ayrilg‘ay begidin, beg nekim, sultonidin. Rostlig‘da sarvi ozode yigitlik bog‘idin, Poklikda la’li raxshone eranlik konidin. 486 Yor payg‘omi ne osig‘ o‘zgalar tahriridin, Jon qachon bergay Masih alfozi el taqriridin. Ruq’asi gar barcha qatlim hukmidur xushdurki, bor Qatl hukmi hirzi jon Isodamim tahriridin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 269 Kimki, ko‘rsa, vahki, maxfiy ishqim o‘tin fahm etar, Ruq’asin ochib o‘qurda holatim tag‘yiridin. Nomasin ochqanda yuz de vonalig‘ qilding dema Kim, xabar yo‘qtur manga, billah, alarning biridin. Ne fusun qilmish edi bilmanki, yo‘qtur aqlu hush, Notavon ko‘nglum aro alfozining ta’siridin. Ruq’aedur charx chirmashliqki, mazmun suratin Hech kim fahm etmadi unvonining tasviridin. Har ne yozmish ollingga qilk i qazo ko‘rmak kerak, Ey Navoiy, qochmoq o‘lmas tengrining taqdiridin. 487 Kelki, vaslingdin hazin jonimni xursand aylayin, Sen jigar pargolasin bag‘rimg‘a payvand aylayin. Chok etib ko‘ksumni mahv aylay seni bag‘rim aro, Necha bu ummid ila ko‘nglumni xursand aylayin. Ko‘zda mardum bo‘l, ko‘ngulda jon yerin tut, vah necha, Ko‘zni mushtoqu ko‘ngulni orzumand aylayin. Oz balo soldi ko‘ngul boshimg‘a one, ey rafiq, Qo‘yki, tishlab-tishlabon, parkand-parkand aylayin. Ne achig‘lanmoqdur andin, ne chuchuk so‘z, ey ko‘ngul Xoh achchig‘ yig‘layin, xohiy shakarxand aylayin. Gulshani vaslin tilar jon, yer quyi, jismi zaif, Necha qudsiy qushqa mundoq torni band aylayin. Der Navoiy, Vomiqu Majnundek o‘lg‘il, vah, ne nav’ Kuch bila hush ahlig‘a o‘zumni monand aylayin. 488 Masihodin labing afsah, qu yoshtin orazing ahsan, Quyoshingg‘a falak hayron, Masihingg‘a quyosh maskan. Ko‘zumda gardi maydoning, tanimda naqdi paykoning, Anga ko‘z mardumi xozin, munga jon kulbasi maxzan. Yasarmen yuz maqolat, vah, bo‘lur ko‘rgach ani nogah, Ko‘zum hayron, tanim larzon, esim volih, tilim alkan. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 270 Shikebu sabr uyin buzdiki , ruxsorinda ko‘rguzdi Xatidin nur uza zulmat, yuzidin o‘t aro gulshan. To‘karsen qon ko‘zung birla, be rursen jon so‘zung birla, Ajoyib zufununisenki, har fan ichra sen yakfan. Malomat toshi dog‘idin yo rudi ishratim sham’i, Ajab ko‘kurd o‘tidin ayladim bu sham’ni ravshan. Yasarda sun’ me’mori falak g‘amxonasin go‘yo Ki, qildi dardu g‘am kirmakka har kavkabni bir ravzan. Sen istab Xizr umri, turfa bukim, gunbadi xazro Yuziga tun qorasin surtu bon aylar sanga shevan. Navoiy, asrabon tamkin, ki shidin istama tahsin, Chu shah ko‘rguzdi istihson, ko‘rub nazmingni mustahsan. 489 Azal naqqoshi tarh ayla rda gul bargi namudorin, Magar pargor qildi bulbuli sargashta minqorin. Qazo mashshotasi parvonalar jismi kuli birla Hamonokim, yorutdi sham’ning mir’oti ruxsorin. Degin, Majnun qora jonini ng uzgan rishtasidindur Ki, sun’ ilgi mutarro qildi Laylo zulfi zunnorin. Magar Farhod jonidin si zib qonidin etti rang Qadar suvratgari Shirin labi la’li shakarborin. Tarozu bargi gul, ip rishta yi jon, tosh la’l etti Chekarda xozini hikmat labing yoquti miqdorin. Qarog‘larim emastur, balki to pqach ko‘zga qoqmishmen, Itardin vahm etib, raxshing sitomin, balki mismorin. Ayog‘ing kirpigimdin og‘rig‘ an bo‘lsa, yorib ko‘ksum Isiq qonimg‘a qo‘ykim, ul hino-o‘q, cheksun ozorin. Xarobot ahli uru dog‘, derk im, kuydurung, soqiy, Davo yo‘q sirmabon qochmoqd in o‘zga shayx dastorin. Magar bo‘ldi quyun tufrog‘ ila yel, may, su birla o‘t, Yasarda masti sargardon Na voiy xilqati zorin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 271 490 Rashkdin dermenki mehr itsun sipehr ayvonidin, Bori itqay soya ayvon ichra aning yonidin. Ko‘ksuma urmoqqa olg‘an toshqa o‘qi tegdi, lek Qildi kul jismimni o‘tkim , sekridi paykonidin. Otashin ochildi ichkach bog‘ning oq gullari Ashk ila har qatraekim, bordi bag‘rim qonidin. Anjum ermaskim, falak mi r’oti ichra tushti aks, Baski, dur sochildi yer uzra ko‘zum ummonidin. Dema nolangdin yumulmas ko‘zlarimkim, tong emas, Kelmasa bemorlarg‘a uyqu it afg‘onidin. Mehrning ermas shafaq ichra shuoiy xatlari, Hajr zulmi qon to‘kar ha r shom aning mujgonidin. Jon olur la’lim hadisi, deb meni qo‘rqutmag‘il, Kim, bu bir so‘zdurki, aytursen Navoiy jonidin. 491 Ko‘rubmen kirpiging boshitin-ayog‘ teshka n ko‘ngul holin, Qushedurkim, tiriglay yulmish o‘lg‘aylar paru bolin. Ekib tuxmini andoqkim oc hilg‘ay bo‘stonafro‘z, Ochar xunoba ko‘z bog‘id a eksam donayi xolin. Jamolin va’d agar debmen, ko‘ p etma, ey arab, hayrat Yuzi aynin ko‘rub har yon nazar qil zulfdin dolin. Tanimnikim, quruptur xomadek nol o‘qlaringdindur, Qalam qilsang qil, ammo tash lama har yon chekib nolin. Bu majnun qatlin ul tifli pa riyvash istamas bo‘lsa, Nedin toshlar bila qasdim g‘a soldi shahr atfolin. G‘amin ko‘rmang balo tog‘ida la’li shavqidin jonni Ki, har bir toshidin sotmas abad umrig‘a misqolin. Chu bo‘lmas sham’siz parv onavu gul birladur bulbul, Firoq o‘rtar ko‘ngulni chun ko‘rar vasl ichra amsolin. Sabuhiy jom ila xushmen, nechuk xush bo‘lmag‘ay ulkim, Munungdek axtari farxunda qilg‘ay subh aning folin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 272 Javod ilgida piri dayrning may zavraqin ko‘rsun, Birovkim, ko‘rmamish dar yo ichinda jung timsolin. Shah egnida murassa’ tugma lig xil’atqa bermasmen, Yig‘ochlar birla ollin te vrabon kiygan fa no sholin. Navoiy, istasang ko‘yin, itiga oshno bo‘lg‘il, Yaling‘an yanglig‘ ul it os hnog‘a, sen anga yolin. 492 Shahid o‘lsam libosi lola gun sarvi ravonimdin, Yasang qabrim uza mile, bo‘yang gulrang qonimdin. Ko‘rub tumordek chirmanmog‘im hajrida rahm etmas Ki, g‘ofildur ichimda har taraf dog‘i nihonimdin. Quruq tandinki, qilding sharha -sharha, nola tortormen, Ne tong vajd o‘lsa elga da m-badam naydek fig‘onimdin. Alifsiz jon kebi yo‘q ul pariydin o‘zga mavjude, Hazin jonimda to hijron xadangi chiqti jonimdin. Ko‘runub zulfining tori, ko‘runmas za’fdin jismim Nedinkim ul tavonoroqdurur bu notavonimdin. Ko‘ngul ko‘z o‘tu saylidin kelib holim ko‘ra olmas, Maloyik ravzanimdin, ba l xaloyiq ostonimdin. Erur qotildin etmak orzu jonbaxshliq rasmi, Umidi mehribonlig‘ bog‘lamoq nomehribonimdin. Meni uyqug‘a solmish dahr bog‘ining nasimi, vah, Ne gul tergaymen ushbu tush ta ko‘rgan bo‘stonimdin. Navoiy, bilki topmishmen nishon maqsuddin beshak, O‘shal kunkim, nishone topmasang istab nishonimdin. 493 Sog‘inmang soya g‘am shomi malul ermas fig‘onimdin, Bosib o‘lturmasam, yuz qatla qochqay erdi yonimdin. Uchuq zaxmi labingda bilgur ur-bilgurmasun ko‘rdeg Nishona kimki istar jon aro dog‘i nihonimdin. Baliyyat shohidi gulguna qilsa bas munosibdur Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 273 Momug‘larkim, yara og‘zida gulgun bo‘ldi qonimdin. Ichimda baski, to‘ldi novaking har yon alif ermas Ki, raglardek o‘qung bilgurdi jismi notavonimdin. Ko‘z ichra uyqu xayli gar kira olmas, ajab ermas Ki, xoliy turfat-ul-ayne emas ashki ravonimdin. Dema roviy erur Farhodu Majnun qissasi muhlik Ani alqissa bir dolu alif bil dostonimdin. Yuzumni, ey bahori husn, qo n yosh ichra ko‘rgulkim, Yuzung shavqida ne gulla r zuhur etti xazonimdin. Ulus taklifidin ko‘p xasta qildim jonni, vah emdi, Yaqindur o‘lgamen, baskim , xijilmen xasta jonimdin. Navoiy, vaqtni toatqa yo ishratqa sarf etkim, Sog‘insam o‘rtanurmen tiyra o‘tkargan zamonimdin. 494 Mehr ko‘rsa har kishi o‘z dilbari zebosidin, O‘rtanur munglug‘ ko‘ngul bemehrim istig‘nosidin. Ey musulmonlar, netib so‘rmoq tamannosin qilay, Menki bir so‘kmak tilab topman labi go‘yosidin. Qaddi ra’nosidin elga jilvayi vaslin netay, Chun menga yo‘q juz duru bo‘lmoq guli ra’nosidin. Yetkurub elga labi jonb axshidin quti hayot, Juz o‘lum hukmi manga yo‘q la’li ruhafzosidin. Tong yeli, tund esma ul yonkim, uyumaydur kecha Itlari faryodiyu ushshoqining g‘avg‘osidin. Qon yutarmen durdi sog‘ar sh avqidin, ey piri dayr Sog‘are ber, mug‘bacha, la’li qadahpaymosidin. Ey Navoiy, shukr qil zulm etsa ul sultoni husn Kim, qayu qul sencha top ti tarbiyat mirzosidin. 495 To‘la qondur ko‘zumning halq asi to qoldi yorimdin, Magar tushmish qorasi toza dog‘i intizorimdin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 274 Kavokib demagil, gardun ko ‘zi go‘yo yosharmishdur, Tutundinkim, chiqar gardun sari sham’i mazorimdin. Yaramg‘a hech marhamdin yetishmas oncha rohatkim, Chiqarib til iting qonin yalar jismi figorimdin. Men ul oy rashkidinkim, el ko ‘rar, tufrog‘ agar bo‘lsam, Ko‘rar el ko‘zlarin ko‘r ayla, ey gardun, g‘uborimdin. Egarmas ko‘k hisori davrig ‘a turki falak ko‘rgach, Evurmak ashhabin bir xish t uza chobuksuvorimdin. Erur qonlig‘ ko‘ngulda ko‘zlar ing, vah, turfadur asru Ki, chiqmaslar dame ul i kki jayran lolazorimdin. Ichib gar tutmasang erdi qada h, ey no‘shlab soqiy, Ne imkon erdi qutqarmoq meni muhlik xumorimdin. Meni yozg‘urmangiz qilsam sabuhiykim, azal subhi Chihiptur ixtiyor ilgimdinu ish ixtiyorimdin. Inoyat yomg‘uri ollida daf’i sahl erur, garchi Yog‘ar idbor gardi, ey Navoiy, ro‘zgorimdin. 496 Meni zaifni sargashta ayladi gardun, Shitobu davr ila xoshokni nechukki quyun. Tutashti telba ko‘ngul ul pariy uzoridin, Bu o‘tni gul sog‘inib, va hki, kuydi ul majnun. Hubob onchaki Jayhun uza erur mumkin, Tasavvur ayla ko‘zumning hubobidin gardun. Yuzung shahidlari tufr og‘in sovurmish yel, Bukim bulut ko‘runur ko‘kta har taraf gulgun. Ne ayb, shodlig‘ ashkim ko‘p oqsa vaslingda, Bahor fasli bo‘lur chashmalar suyi afzun. Qadingg‘a sarv bosh indurmamish emas aksi Ki, dahr adab qilur an i solib su ichra nigun. Ushotib o‘qini mahzun ko‘ngulni sindurmang, Ki, ev shikast topar har qachonki, sindi sutun. Yer ostidin kup ila la’l ni chiqar, ey mug‘, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 275 Ki, bordi yer quyi, chun so‘z eshitmadi Qorun. G‘am o‘lturur meni, qo‘y pandu bir qadah berkim, Qilur bu zahrni taryok daf’, yo‘q afyun. Navoiy, istar esang saltanat, fano bo‘lkim, Jahon zabunung erur, bo‘lmasang jahong‘a zabun. 497 Yelga berdi kuydurub ul gul tanim xokistarin, Otashin gul hajri sovurg‘an kebi bulbul parin. Anglaman bulbul qiziq ko‘n glimudur, yo atr uchun G‘unchasidin gul murattab qildi o‘tlug‘ mijmarin. Bargi guldur, yo‘qsa bulbulni ng tutashmish har pari, Baski, yorutdi sabo gul mijmarining axgarin. Gul emastur, balki bulbul oshyonin o‘rtagan Ishq o‘ti bil, ko‘rsang anin g davru lavni ahmarin. Qo‘y gulu bulbulni, gulgun may to‘la tut bulbula, To o‘quy bulbul maqolo tin ochib gul daftarin. Dahr bog‘ida gulu bulbul g‘a yo‘q bargu navo, Solmadi bu g‘ussadin na rgis iligdin sog‘arin. Soqiyo, hayvon suyin mamz uj qilsang ichmagay, Gar Navoiy topmasa may ichra la’ling javharin. 498 Nihon ishqingki ko‘nglum ichra tushti yuz sharor andin, Nihoniy dog‘lar qolmish ichimda yodgor andin. Muqavvas qoshlaringning naqshidi n giryon ko‘zum bo‘lmish Bulutdekkim, bo‘lur qavsi quzahlar oshkor andin. Bo‘luptur sarvinozim husn sham’i, boshida aning Bo‘rk zar rishtasi ulkim, yonar bir necha tor andin, Buzug‘ ko‘nglumki atrofida ul yuz shavqidin qondur, Erur vayronaekim, lolala r butgay bahor andin. Ne kirpiklar ekin ulkim, taxayyul aylamak birla Bo‘lur jism ichra har dam jonim andomi figor andin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 276 Qadi naxlidin o‘lsam, do‘ stlar, budur vasiyatkim, Boshim uzra ekib sarve qiling mili mazor andin. Jafodin yumsa ko‘z, taskin topar ko‘nglum o‘ti, go‘yo Qarori yo‘q ko‘zi har dam olur sabru qaror andin. Jahon bahri emish muhlik, tuman ming shukrkim, garchi Ko‘p urdum dastupo, tuttum valek oxir kanor andin, Navoiy yanglig‘ o‘lmish xonaq ah ahli surug‘ majnun, Magarkim sarxush o‘tmish ul pariy devonavor andin. 499 Dema mehnat tog‘ining Farhodi sargardonimen, Toza yuz ming dog‘ ila ul qullaning qaplonimen. Lam’ai ruxsoridin parvon adek kuysam ne tong Menki, yillar ul malohat sham’i sargardonimen. Husnungga hayron esam, kelm as ulus hayronlig‘i, Kimki hayroning emastur, men aning hayronimen. Men o‘lar holatdavu jon qasdi aylar ul pari, Odamiylig‘ ko‘rg‘uzurkim, bir nafas mehmonimen. Gar ko‘ngul buzdi meni, yor erdi bois shukrkim, Chug‘zning yo‘q bir malohat ganjining vayronimen. Dayr piri tutsa may, no ‘sh etsam ermas aybkim, Zahr agar ich derkim, aning bandayi farmonimen. Telbalikdin aql sari istamish zohid meni, Ey Navoiy, muncha nodon bilmas erdim ani men. 500 Subhi vaslin elga ko‘rga ndin parishonmen bugun, Shomi hajrin ulki nafi ettim, pushaymonmen bugun. Subhi vasl ul, shomi hijron bu, meni sargashta, vah, Naylagaymen deb, o‘z ahvolimg‘a hayronmen bugun. Qayda bilgaymen visol ahli nishotu ayshini Menki, zoru mubtaloyi dardi hijronmen bugun. Doyimo mehmonim erdi yor ko‘yi itlari, Jam’ o‘lupturlarki, men borig‘a mehmonmen bugun. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 277 Parlar o‘rnig‘a baliyyat o‘qlarining zaxmidur, Menki parsiz qush kebi ha jringda uryonmen bugun. Soqiyo, bir may bila vahmimni kamroq aylakim, Shomi hajr osibidin behad harosonmen bugun. Chun xayoli mehmonimdur Navoiy, ne ajab, Gar taxayyul shaxsidek ko ‘zlarga pinhonmen bugun. 501 Firoqinda ko‘zumdin yig‘lamoq bo‘lg‘aymu kam bir kun, Kulub kirgaymu vayron kulbam ichra ul sanam bir kun? Maloyik, tarqashingkim, ul quy osh hajrinda qo‘rqarmen, Teshib o‘tgay falakni oh im o‘tidin alam bir kun. Harimi vaslig‘a mahramlar oxir shukr eting, kulmang, Meni mahrum debkim, men ham erdim muhtaram bir kun. Fasonam yozg‘uchi, bilkim, b itik uzra sochar kuldek, Kuyub sochilg‘usi kog‘azga ilgingdin qalam bir kun. Emas g‘am shomi anjum, qa tralar ohim tafidin bil, Ne tong kun ko‘zgusin gar tiy ra qilsa ushbu nam bir kun. Eshittim, telba it ko‘yida qa tl aylar emish, ayting Kim, ul ko‘y itlaridin erdi bu devona ham bir kun. Talab dashtida yillar po‘ya ay lab, vahki, to yettim Harimi vaslig‘a derkim, bo‘lur tavfi haram bir kun. Ko‘nguldin tavba qaydin ra f’ qilmas xonaqah shayxi, Magarkim, dayr piri zohir etkay bu karam bir kun. Navoiy, ruhparvar nuktavu muhlik tajarruddin Ajab, gar qo‘ymag‘ay ko‘kka Masihodek qadam bir kun. 502 Jamoling shavqidin g‘am s homi kuymak ibtilosidin, Ko‘zum sham’i kul aylaptur ayon qonlig‘ qarosidin. Firoqingda tugan uzra tugon qo‘ydum ne hosilkim, Manga un bo‘lmadi hosil, bu ikki tosh arosidin. Quyoshni Yusufum bay’ig‘a bermak bor esa mumkin, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 278 Degaymen tangai bay’onadur, ermas bahosidin. Chekay ishqing yukin deb, xast a ko‘nglum qon yutub g‘am yer, Ne quvvat kasb eta olg‘ay bu sharbat, ul g‘izosidin. Jafosi tirguzur elniyu men bu ayshdin mahrum, Musulmonlar bilingkim, o‘l gum ul kofir jafosidin. Erur majnun ko‘ngulda yuz girihkim, ne sababdindur Musalsal qissalar el ichra zulfung mojarosidin. Xumori hajrdindur tiyra ko‘ zu ko‘nglum, ey soqiy, Yorutqil ham jamoling sham’idin, ham man safosidin. Gar o‘lsam, dayr piri tong belim zunnor ila mahkam! Manga tobutpo‘sh aylab fano dayri palosidin. Adam farshida to qo‘ydi fano toshi uza boshin, Navoiy or etar yer na t’iyu ko‘k muttakosidin. 503 Man’ qilmas ashk la’lingd in tutashqon jon o‘tin, Past ne nav’ aylagay daryo suyi marjon o‘tin. Ulki aytur hajr taskini uchun dog‘ o‘rtagil, Ko‘rmamish boshtin-oyog‘im o‘rtagan hijron o‘tin. Ishq dashtining samumidin gumon etkay quyun, Vodiyi hijron aro ko‘rg an bu sargardon o‘tin. Bul’ajablig‘ ishq aro ko‘rgilki, ko‘nglum cheksa oh Zaxmi og‘zidin musha’bidd ek sochar har yon o‘tin. Otashin guldin qizarmish bog‘ yoxud andalib, Urdi gulbunlarg‘a gul hijronidin afg‘on o‘tin. Charx uza ermas shafaqkim, o‘rtanurga ahli dard Tez etar har tun qazo otashgahi davron o‘tin. Ey Navoiy, har nasim ul gul harimi tavfidin Kim, yetar ravshan qilur ko‘nglumdagi hirmon o‘ti 504 Sirishk qonin oyog‘ing uchun xino qilayin, Qabul tushsa qarog‘im ezib qaro qilayin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 279 Aqiqi la’linga jon javharin nisor aylay, Savodi xolingg‘a ko‘z mardumin fido qilayin. Qora menging bila qaddin g xayoli kelsa, vatan Munga ko‘z ichra yasay, anga jon aro qilayin. Qadingki soya soliptur, ulay anga, ya’ni Ki, ishq ilmin alifbedin ibtido qilayin. Labini qasdima tishlar, yuziga telmursam, Boqib turub necha o‘z jonima jafo qilayin. Ko‘ngul qushikim erur jilv agohi gulshani quds, Bu domgohda nedin ani mubtalo qilayin. Navoiyo, g‘amim ahli va ra’din o‘lmadi kam, Qo‘y emdi maykada piriga iltijo qilayin. 505 Chekkanda naqqoshi qazo ul sarvi gulrux suvratin, Go‘yo beganmay tashlamish ta rh aylab oy, kun hay’atin To jilva qildi ul sanam, Laylo so‘zi bo‘ldi adam Savdom o‘ti chekkach alam, past etti Majnun shuhratin. Ruxsor ochib ul siymbar, qomatni aylab jilvagar, Uzdiyu kesdi sarbasar gul rag‘batin, sarv ulfatin. Ko‘nglum yuzung bechorasi, jonim labing xunxorasi, So‘r, ey jahon ayyorasi, gohe alarning holatin. Taqvo evi hamvor erur, subham ipi zunnor erur, Uy kulbayi xammor erur, to ko‘rdum ul Chin lu’batin Jannatqa qilmasmen nuzul, ul ko‘y aro topsam vusul, Do‘zaxni aylarmen qabul, ammo yo‘q aning furqatin. Aylab salosil orzu, orta r jununum mo‘-bamo‘, Nogah nasimi mushkbo‘ ye tkursa zulfung nakhatin. Ish sirrin oyo kim bilur, kimdin bu mushkil ochilur, Zahkim, bu g‘am muhlik qilu r, har lahza ko‘nglum holatin. Bo‘lg‘il, Navoiy, ro‘barah, qilg‘il fano ko‘yin panah, Tark ayla zuhdu xonaqah, qil dayr piri xidmatin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 280 VOV HARFINING VALLOHIYYaT AFZOL ARINING VAQOYII «G‘AROYIB»DIN 506 Vafo ahlig‘a davrondin yetar javru jafo asru, Jafosidin aning ozurdadur ahli vafo asru. Bukim, ahli vafo noyob erurlar andin erkinkim, Bu eski toq alarg‘a yog‘durur gardi balo asru. Falak dardi iloji chiqmay andin kimsa topmaydur, Magar noyob erur ul huqqa ichra bu davo asru. Garonjonlig‘ni qo‘y, jon ber, tilar bo‘lsang duri maqsud Ki, olamda og‘irdur ushbu javharg‘a baho asru. Fido jonimni aylab, olam ahlidin tama’ qildim Vafo, astag‘firulloh, qilg ‘an ermishmen xato asru. Rizo ahlin siyosat tig‘idi n qo‘rqutmag‘il, ey shah Ki, qatlingdin sening qo‘rqar g‘a o‘lmaydur gado asru. Tabiat chohidin ruhungnn qutqarkim, xush ermastur Qafas qaydi aro bulbulg‘a bo‘lmoq mubtalo asru. Chu kavsar jomi zikri qilmad i raf’ o‘zlugum qaydin, Bu ranjimg‘a hamono naf’ etar jomi fano asru. Havoyi gulshani quds et, Navoiykim, xush ermastur Zag‘anlar birla bu gulshanda bo‘lmoq benavo asru. 507 Yor mustag‘niyu muhlik g‘ami hijron asru, Ohkim, qolmisham o‘z holima hayron asru. Raxnalar soldi o‘qung kasrati ko‘nglum uyiga, Ul yog‘in ayladi bu kulbani vayron asru. Ey rafiq, o‘qini zaxmimd in agar chekting, lek Yetadur jonima ko‘nglumdagi paykon asru. Shayx taklifi namoz etti, vale bilmaskim Ishq tiyg‘i yarasidin boradur qon asru. Noz etib g‘amza o‘qin gar otar, ey jon, asra Kim, otar g‘amza o‘qin noz ila jonon asru. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 281 G‘ussa jomiki bu davr ichra labolabdur, ani Vahki, bot-bot tutadur soqiyi davron asru. Ey Navoiy, dema iqboli baqo mushkil erur, Foniy o‘lg‘ang‘a erur ushbu ish oson asru. 508 Yuzungda may guli yo gul oc hilg‘an bo‘stondur bu, Gulungda qatra xo‘y bo‘stond ag‘i sudin nishondur bu. Ko‘zumda qatra qonlar bog‘lag‘an ermas hamonokim, Nazar bog‘ida shavqingdin ochilg‘an arg‘uvondur bu. Emas vasling tilab uchqan ko‘zum atrofida kirpik Kim, ul daryoyi qushlarg‘a qamishdin oshyondur bu. Ko‘nguldin chiqqon ohim aylar afzun xalq savdosin Ki, shaydolig‘ diyoridin yetishgan korvondur bu. Qizil ranglar ko‘zumda ko‘rgan anglar ashk saylinkim, Oqarg‘a kelgan ul yo‘llar bila har sari qondur bu. Labindin xastadur ko‘nglum da m ochma, ey Masih, o‘tkim, Ilojin yuz seningdekning beganmas notavondur bu. Quyundek dasht aro ko‘rsang me ni, ko‘p qochmakim, har dam Boshingg‘a evrulur sargas htayi bexonumondur bu. Ko‘ngul mayxona romi, xotirim xush may batidinkim, Munga ruh-ul-amindur ul, anga dor-ul-amondur bu. Dema, hijron tuni har dam ye tar ul oyg‘a faryodim, Ul oy faryodinga yetmas, Navoiy, ne fig‘ondur bu. 509 Hajrida ko‘nglumga bor ul la’li serob orzu, Ne ajab maxmur qilsa bodayi nob orzu. Ul pariy majnuni o‘ldum bu sababdinkim, erur Zulfining zanjiridin bo‘ynumg‘a qullob orzu. La’lidin behush bo‘lmog‘ liq havasdur jonima, Kimga, vahkim, bo‘lmag‘ay mundoq shakarxob orzu?! Ittim og‘zin istabon men, yo‘q tamannolig‘ni voy Kim, adam yo‘lida gum qildi bu noyob orzu. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 282 Ko‘rdim um ul but qoshlari, kofirmen, ar islomi bor, Qa’ba ahli qilmasa bu nav’ mehrob orzu. Faqr ko‘yining qora sho li bila gulxan kulin Topqali, billahki, qilman kishu sinjob orzu. Gar Navoiy tarki ishq etti havas o‘lturmakim, Chin emastur aylamish bu ishni o‘ynab orzu, 510 Har yon ul yuzda ter oqizdingmu, Yo oqar mehr chashmasidin su? Qoldi xoling ter ostida, yoxud Damnn asrar sug‘a cho‘mub hindu. Terdin ul yuzga bo‘ lmish o‘zga safo, Qatradin garchi tiyradur ko‘zgu. Gulda shabnam ajab xud ermas, lek Oyda anjum g‘arib erur asru. Senda ter, menda ashkdur yuz uza, Yig‘lasam men, sanga kelur kulgu. Uyolib ter oqizdi anjum emas, Shomi hajrida torami miynu. Der Navoiyki g‘ayr emas mavjud, Turfa so‘z «lo iloha illo hu». 511 Sayli ashkim birla tutmish jumlayi olamni su, Jumlai olam nekim, bu nilgun toramni su. Aylagandek mardumi obiy burun ko‘z mardumin, Emdi ul nav’ aylamish xayli bani Odamni su. Bahri ashkim yetkurur har dam quyoshqa bir hubob, Uylakim, yetkurdi Kayxusravg‘a jomi Jamni su. Zaxmim ichra qoldi paykonin g, ne yanglig‘ butkay ul, Chunki qo‘ymas yorag‘a yopushqali marhamni su. Istangiz ko‘nglumnikim, sahroda ashkim saylidin Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 283 Qayda soldi erkin ul bemori devonamni su. Davrdin g‘amginmen, ey s oqiy, qadah saylini quy, Bo‘g‘zuma to eltkay ko‘nglum uyidin g‘amni su. Ey Navoiy, uyla nazm e tting bu durri obdor Kim, ajab yo‘q rashhasidin gar tutar olamni su. 512 Belingu zulfung xayolin sharh etarmen mo‘-bamo‘, Tashnadurmen la’linga to bordurur jonimda su. Orzu aylar labing ollinda jon bermakni Xizr, Xizr suyidin o‘lug umr aylagandek orzu. Sharbati la’ling qo‘yub no‘sh aylagan hayvon suyi Bo‘lg‘ay andoqkim, qo‘yub hayvon suyin ichkay og‘u. Sunbulungni qilg‘ali oshufta yo‘l topmas nasim, Baski atrofidadur shaydo ko‘ngullardin g‘ulu. Terlagan yuz qatrasidi nkim, yuzum qonin yudung, Vah, ne deykim, ishq aro toptim ne yanglig‘ obro‘. Ko‘nglaking lavnidin o‘ldum, atridin toptim hayot, Qaysi gul barginda bor er kin bu yanglig‘ rangu bo‘. Ey Navoiy, yor sarvaqtingg‘a yetmak istasang, Ohu ashkingdin supur vaq ting harimin, balki yu. 513 Ul oyg‘a ne g‘am, tushsa bu devonadin ayru, Bo‘lmas zarare sham’g‘a parvonadin ayru. Xolingni tilab ruhum agar uchsa emas ayb, Bu qushqa tahammul qani ul donadin ayru. Mehnat qushi ko‘nglum uyidin chiqmasa tong yo‘q, Kim ko‘rgan bor chug‘zni vayronadin ayru. Anduhu xirad qasdim etar, voyki, mehnat O‘zdin manga ayruduru begonadin ayru. Qissamni eshitkan o‘ladur, ishq aro, vahkim, Ermas ul og‘ir uyqu bu afsonadin ayru. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 284 Tufrog‘ agar bo‘lsa tanim dayrda qilma, Ey charx, ani sog‘aru paymonadin ayru. Masjidda Navoiy gar emas, nukta budurkim, Nuqson qilur o‘lmoq anga mayxonadin ayru. 514 Tutqali lam’ayi ruxsor ig‘a jonon ko‘zgu, Sudurur baski qoliptur anga hayron ko‘zgu. Charx zoli sanga mashshotadururkim, bo‘lmish Anga gulguna shafaq, me hri daraxshon ko‘zgu. Ne qatiq ko‘ngli bor oyoki o‘shul mahvashning, Ro‘baro‘yig‘a kelur har nafas oson ko‘zgu. Jon evi ichra xayolingni bezar bo‘lsa ko‘ngul, Pari o‘lur tarog‘ o‘qu ngnungu paykon ko‘zgu. Ul pariy yuziga devona gar ermas, ne uchun Bo‘ldi bozorda sargas htavu uryon ko‘zgu. Sof qil safhaym xotirni tilar bo‘lsang fayz, Aks topmoq, gar erur tiyra ne imkon ko‘zgu. Ko‘zgudek borsa Navoiy o‘zidin ne tongkim, Ayladi may quyoshin soqiyi davron ko‘zgu. 515 Sochti gerdin gul uza ul sarvi gulruxsor su, Kuymagim daf’ig‘a qildi o‘t uza izhor su. Yuzda xay tug‘yonidin gar kulsa og‘zi yo‘q ajab, G‘unchag‘a bo‘lmas ochilm oq, ichmayin gulzor su. Tiyg‘i bot-bot zaxm urardi n zor jismim qildi za’ Zamzam o‘lsunkim, ko‘p ichsa yetkurur ozor su. Yor ayog‘i tufrog‘idin o‘zga ko‘rman dorue, Ey muolij, ko‘zlarimdinkim kelur bisyor su. Mehrkim, ul chehra aksidur nedur, gar bo‘lmamish O‘tlug‘ ohim shu’lasidin gunbadi davvor su. G‘am o‘tidin, ey hakim, o‘lmak tilarmen, jomima Zahr qo‘shsang qo‘sh vale kin qotmag‘il zinhor su. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 285 Xasta ko‘nglum og‘zi zaxmi paxtalig‘ paykonidin, Bor aningdekkim, momuq birla ichar bemor su. Shar’din ayru riyozatdin safo kasb aylagan, Uyladurkim sof o‘lur task in bila murdor su. To‘rt yondin o‘qi yo‘l qilmish Navoiy ko‘nglini, Ishq savdosi uchun go‘ yo yasaptur chorsu. 516 Solsa zuhdung tuniga jomi hiloli partav, Subha anjumlarin et b oda quyoshig‘a garav. Tiyra xilvatni netay, xilvat ani bilki solur, Anda soqiy yuziyu boda quyoshi partav. Ul pariy ishqida qochmoqdur o‘zumdin g‘arazim Buki, g‘am dashtida Majnundek etarmen taku dav. Zulfi hajrida damim dudi jahonni tutti, Meni savdoyiy o‘shul zu lmat aromen shabrav. Dahr xusravlig‘in ulkim tiladi, charx aning Boshig‘a qo‘ydi tugankim, der o‘lus Kayxusrav. Fayz ko‘z tutma riyozatda teshilmay yuraging, Ochmayin ravzana uy ichr a quyosh solmadi zav. Ey Navoiy, xush erur xilvat, agar bo‘lsa kishi Dilbari birla ikov, bo‘l masa lek anda birav. 517 Jonda jonparvar so‘zidurmu labi xandonimu, Ruhum oromi deyinmu ani jonim jonimu? Ko‘nglum ichra nishlarkim , sanchilibdur anglaman, Nishtari mujgonidurmu novaki paykonimu? Ey ko‘ngul, olam buzarda qay biri ortug‘ ekin Nuh to‘fonimu ashkim saylining tug‘yonimu? Jon olurda qaysining sa’b erkanin sharh aylayin, Ishqining bedodimu, yo shiddati hijronimu? Nesi ul gulning Eram gulzoridin ortug‘ emas, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 286 Jilva aylar sarvimu, yo g‘unchayi xandonimu? Eyki, berding dahr sho‘xi g‘a ko‘ngul, qatling uchun Ishvayi paydosimu yo‘q, ofati pinhonimu? Qatl qildilar Navoiyni valekin bilmadim, Ko‘nglin oldurmoqmu erdi , yo ko‘ngul olg‘animu? 518 Shomi hajr o‘lturdi bu nosh odni, sen shod uyu, Qayg‘um etti qasdi jon, se n qayg‘udin ozod uyu! Kecha gar to subh moni’ erdi nolam uyqunga, Chunki bo‘ldi daf’ ul afg‘on bila faryod, uyu. Bizni hijroningda so‘ngg‘i uyqu bosti, bori sen Ko‘z ochib noz uyqusidin bizni qilsang yod, uyu. Sen bag‘oyat mastu usruk, nargising uyqu to‘la, Chunki g‘unchang dag‘i qildi esnamak bunyod, uyu. Tun erur kech tongla top qung uyqusizlig‘din xumor, Bir zamon boshing qo‘yub, ey sarvi huriyzod, uyu. O‘tti yarim kecha yu yaxshi emas masti xarob, Ko‘z yumub ochquncha suhbatni qilib barbod uyu. Ey Navoiy, mast bir tun ko‘z oyog‘ig‘a qo‘yub, Uyg‘anurg‘a hashr subhin aylabon miod, uyu. 519 G‘amimnimu deyin yo beg‘am elning mojarosinmu? Ko‘ngul holinmu yo xud ko‘nglum olg‘anning jafosinmu? Qatiq ishqim balovu shiddatinmu aylayin taqrir, Yo‘q ersa benihoyat ishtiyoqim ibtilosinmu? Adadsiz dardu ranjim sa’b ekannimu qilayin sharh, Sifatqa rost kelmas shavqum oshubi balosinmu? Ko‘ngulda vasl bog‘i orzusinmu bayon aylay, Bag‘irda xori hijron no‘gining muhlik yarosinmu? Vafosiz yor beparvolig‘iningmu so‘zin aytay, Manga javru jafo tiyg‘in urub, elga vafosinmu? Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 287 Falak zulmi, ulus bedodi yo bir sarvi ra’noning Mening holimni aylab be havo har yon havosinmu? Navoiy, iltifot og‘oz qi ldi yor, bilmankim, Firoqidin shikoyatmu q ilay, vasl iltimosinmu? 520 Nazarg‘a kelgali ul ikki nargisi jodu, Ko‘ngulda yo‘qturur oromu ko‘zda ham uyqu. Ko‘ngulki qayg‘u sipoh i bila nizo’ etti, Ne shod o‘layki, ko‘ngu lni bosipturur qayg‘u. Ko‘zung Xo‘tan kiyigidu r, yuz uzra xollaring Magarki nofasidin mushk sochti ul ohu. Ko‘ngulni tuz, tilasang foyiz o‘lsa tuz ma’no, Nedinki, egri esa egri ko‘rguzur ko‘zgu. Xush ulki, dayrg‘a borg‘ach qadahni mug‘bacha mast Yukunub ilgima berdi ch iqib kelib o‘tru. Chu kofir urdi bu yanglig‘ yo‘lumni, din lafzin Yana tilimga kechursam uyat erur asru. Navoiy, o‘ynadi jon xal qdin burun, rahm et, Chu qildi jaldliq, emdi kerak anga jo‘ldu. HYe HARFINING HUMOYu NVAShLARINING HALOKANGIZLIG‘LARI «G‘AROYIB»DIN 521 Yuzu ko‘zungda muayyan kamoli sun’i iloh, Ne yuzdurur bu, ne ko‘z lo iloha illalloh. Jamoling oyina va-sh-shamsi ko‘zgusi nozil, Ko‘zung qarosig‘a mo zog‘a surmasi hamroh. Tiling hamesha laduniy ulumig‘a notiq, Dom ko‘nglung ilohiy rumuzidin ogoh. Qamar har oy boshi mu ’jiznamoy ilgingdin, Qochib boshini o‘g‘urlarki bo‘lur iyla dutoh. Chu sen sipehrdin o‘ttung shihobu halqayi badr Emaski charx chekar k echa hasratingdin oh. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 288 Sening shafoating ummidi chun erur mumkin, Gunohkor birovdurki, yo‘qtur anga gunoh. Navoiy gulshanining narg isi nujum o‘lg‘ay, Ko‘z uchidin anga qils ang hisob vaqti nigoh. 522 Otashin gul garchi ziynat dur jahon bo‘stonig‘a, Barq erur har yel uchurg‘an bargi bulbul jonig‘a. Garchi sham’ o‘ldi shabiston zebi, ko‘rkim, shu’ladin Til chiqarmishtur susab parvonalarning qonig‘a. Mayki quyg‘ay soqiyi gul rux erur hayvon suyi, Vahki, ofat saylidur ishq ahli xonumonig‘a. Nay yelin Iso dami tutqilki, ul bordur samum Har nafas ahli muhabbat xotiri vayronig‘a. Bir qadah may ichmadi bu dayr ahli bexumor, To taharruk bo‘ldi bu tosi nigun davronig‘a. Boda beranji xumor ermish fano jomida, lek Ichmak ani kelmamish har bulhavasning shonig‘a. Hasrat o‘lturdi meni, ey mug‘, ketur jomi fano Kim, chiday olman bugundin so‘ng aning hijronig‘a. Bo‘lmayin foniy, muhabbat jomin ichmakdur mahol, Sabt eting bu nuktani dayri fano ayvonig‘a. Kom topmay kimki hirmon da rdig‘a bo‘lmish asir, Istasa hamdard o‘lturt ung Navoiy yonig‘a. 523 Ko‘ngulkim, vaslin istar har taraf dog‘i sitam birla, Erur Yusuf xaridori necha eski diram birla. Fig‘onlig‘ ko‘nglumu o‘tlug‘ damimni sahl tutmangkim, Olibmen ishq iqlimini bu tablu alam birla. Iturdum oh ila ag‘yorni ul yuz havosidin Aningdekkim, kishi sudin ke targay xasni dam birla. Qurug‘ jismimda qonlig‘ zaxm em astur qat’ uchun har yon Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 289 Ki, payvand aylamishsen ul so‘ngaklarni baqam birla. Tugan birla alifdin, ey munajjim, holatim ko‘rgil, Ki, ko‘ksum taxtayi raml o‘ldi har yon bu raqam birla. Ko‘ngul mashhudig‘a chun bo‘l di vosil bo‘lsa bo‘lsun til Agar qoyil samad birla vagar zokir sanam birla. Taayyun xirmanin kuydurgay ammo barqraftore Ki, ko‘kdin yercha manzil qat’ qilg‘ay bir qadam birla. Dema ko‘ksumda eskirgay tuganlarkim, ko‘zum har yon Chu to‘kti qatra dog‘ o‘ldi bu sarig‘ safha nam birla. Qadu zulfung bila og‘zing tila b ko‘z yumdi olamdin, Navoiyg‘a tarahhum aylakim, bordi alam birla. 524 Kuydi ko‘nglumkim, nedin manzil emas jononag‘a Tushti o‘t ganj orzusidin bizing vayronag‘a. Ul pariy usruk ko‘zin is tab biyobon tutmisham Kim, kiyik birla mudom ulfat bo‘lur devonag‘a. Keldimu ko‘rdum yuzin qayturmen emdi o‘rtanib, Sham’ni ko‘rgan nafas yo nmoq kerak parvonag‘a. To manga begona bo‘ldung ko ‘nglum o‘ldi shodkim, Oshnodin ulfating ko‘p rakdurur begonag‘a. Charxdin yig‘larsen, ey ko‘z, bilki bo‘lmish yetkudek Sayli ashkingdin xalal bu ertagi g‘amxonag‘a. Eyki, istarsen berib jon, vasl topqanlar so‘zin, Safhag‘a o‘t sol qachon yetsang bizing afsonag‘a. Ey Navoiy, necha bag‘ring su bo‘lub to‘kkung sirishk, Toyiri davlat chu boqmas bo‘yla obu donag‘a. 525 Yonida el ko‘rsam o‘q sanchilmasunmu jonima, Menki g‘ayratdin ravo ko‘rman ani o‘z yonima. Zaxmliq jonimki, ishqi o‘tidin xursand erur, O‘t emas ul marhamedurkim, yoqibdur jonima. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 290 Vaslig‘a ko‘z mahram ermastur, netib mahram bo‘lu Ikki tar domanki, tanug‘lug‘ berurlar qonima. Chun yetar ul oyg‘a afg‘onim, erur bu dam-badam Kim, chiqib jon dog‘i hamrah bo‘lg‘usi afg‘onima. Aqlu jondin ishqida begona bo‘ldung, ey ko‘ngul, Ket xudoy uchun, bugundin so‘ng meni ham tonima. Tan uyin dard o‘qi ko‘p zax m etti, ammo shukrkim, Kirmadi noshukrlug‘ sa ylobi bu vayronima. Ey Navoiy, kuldi ul gul ashkima, bo‘lmay xalos Yig‘lamoqdin, kom agar budur guli xandonima. 526 Anbari tar istaman yuz uzra xoling borida, Kam ko‘runur yangi oy mu shkin hiloling borida. Siymi ashkim itlaringni ng yo‘lida sarf aylaram, Chun demishturlarki qozg ‘on do‘st moling borida! Chashmayi hayvondin, ey joni m, su ichmaydur ko‘ngux Xizrvash xatting aro shirin zuloling borida. Chun vafo qilmas kishig a oqibat davroni husn, Bas g‘animat bil vafo qilmoq jamoling borida. Degasen, miskin Navoiy nolasin bulbul kebi Ey sabo, ul gul harimig‘a majoling borida. 527 G‘amidin garchi jon yo‘q erdi tanda, Tirildim la’lidin o‘ldum deganda. Kecha bog‘ ichra borsam bo‘e topman, Qadingdin sarv birla norvanda. Yashurun necha ko‘z solsam adamning Vujudi yo‘qtur og‘zing bor ekanda. Tilar kirpiklaringni zor ko‘nglum, Bo‘lur bulbul yeri doyim tikanda. Dema gul umrin oz, ey bog‘bonkim, Seningdek ko‘pni ko‘rmish bu chamanda. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 291 Navoiy garchi o‘ld i lola yanglig‘ G‘urur dog‘ing bila qonlig‘ kafanda. Nechakim shoh beparvolig‘ etsa, Kerak o‘ksutmasa qullug‘ni banda. 528 Ko‘nglumning ohi qatrai xuni jigar bila Dudedururki, ayrilur o‘tdin sharar bila. La’l uzra xolu xatki, yuzung ko‘zgusidadur, To‘tiyg‘a hindu o‘rgatadur so‘z shakar bila. Ul sho‘x ko‘nglum oldi solib jismima shikast Bir tifldekki, shoxin ushatqay samar bila. Nozuklugidin erkin, yo men hasudmen, Bukim aning belin ko‘ra olmon kamar bila. Dardoki, olam ahlida bir yor topmadim, Tun-kun niyozi shomu duoyi sahar bila. Bu g‘ussadin dedimki, bo‘lay umrum oxiri Shohi sipehrqadr Muhammad Umar bila. El moni’ o‘lsa, tushti Navoiy kebi ishim Majnun bo‘lub adam yo ‘li sari safar bila. 529 Zihe hayvon suyidek lablaringning hasrati jonda, Xating Xizriki, pinhondur va lekin obi hayvonda. Yuzung haq nuri, jisming ruhi pok, ey ruhdek g‘oyib, Seningdek bir malak siymo pariyvash yo‘qtur insonda. Iki ko‘zkim, arosindin chiq ib yosh o‘tti boshimdin, Biaynih g‘arq bo‘lg‘an ke malardur bahri ummonda. Degaysen bahr davrida qamishlig‘ ichra o‘t tushmish, Ko‘zum girdida qon yoshkim, yugurur xori mujgonda. Emas paykonining ravshanlig‘idin bu ko‘ngul aksi Har o‘qkim, ul otar ko‘nglum erur, albatta paykonda. O‘tub yillar, ul oy bir kunki kulbam sari yo‘l ozg‘ay, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 292 Yomon toli’din ul kun bo‘lm ag‘aymen baytul-ahzonda. Navoiy qon yosh ichra g‘arqu yori may ichib doyim, Der ermish: zarq aylaydur, ko‘rung men qanda, ul qanda? 530 Pardag‘a kirgan kebi xurs hidi raxshon har kecha, Azmi xilvat aylar ul sham’i shabiston har kecha. Ul kulub ahbob birla s ubhdek, men sham’vor O‘rtanib ko‘nglum to‘karme n durri g‘alton har kecha. Bir quyosh hijronida ur yon tanim gardun kebi Mehr o‘tidin ko‘rguzur ming dog‘i pinhon har kecha. Gah-gah, ey maxmuri xobolud, so‘r ul xastani Kim, yetar og‘zig‘a la’ling yodidin jon har kecha. Nosiho, ne nav’ pinhon toat aylakim, olur Dinu donish naqdini bir nomusulmon har kecha. Bir kecha so‘rg‘il meni andin burunkim, so‘rg‘asen, Qani ul bedilki, aylar erdi afg‘on har kecha. Chek, Navoiy, nola, ko‘z may bersunu bag‘rim kabob, Chun bo‘lur ul oy xayoli bizga mehmon har kecha. 531 Ul musofirkim, erur barcha sipoh ahlig‘a shoh, Jismu ruhi xoksorimdur anga gardi sipoh. Dedilar, ul shah qilur yo‘l azmi, bu ummid ila Ko‘ksuma tirnog‘lar birla chekibmen shohroh. Raxshining javlonini ko‘rgach yer o‘psam men zaif Yo‘q ajab, chun xam bo‘lur ermish itik yeldin giyoh. Novaki birla to‘shuk bo‘l g‘an ko‘ngu l ahvolini Necha sharh aylay desam, og‘ zimg‘a kelmas g‘ayri oh. Ko‘zda ashkimdin qochib, kirdi xayoli ko‘ngluma, Ko‘p yog‘indin yo‘lda el vayrona qilg‘andek panoh. Buki hajringdin o‘lubmen bo‘lmasa bovar sanga, Jonu ko‘nglumkim sening bi rladurur, basdur guvoh. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 293 Kelsa yorutqay sipah gardi Navoiy ko‘zlarin, Ul musofirkim, erur barcha sipoh ahlig‘a shoh. 532 Jon olsa naylay ul buti paymongusil bila, Chun bermisham ko‘ngulni anga ishqi dil bila. Keldi manga chu belini chektim, masaldurur Kim, tortsa bo‘lur, kelu ri bo‘lsa qil bila. Ashkimki, qon bo‘lub yuzum uzra tushar erur Yosheki, mayl bor anga sarig‘-qizil bila. Qaddi havosida labidin rohat istaram, Ichsam kerak mudom ch og‘ir mu’tadil bila. Zulm ahli xalq qoni uchun til uzatmog‘i Bor uylakim, sibo’ ichar suni til bila. Kavsar mayini shahd uza sun’ ilgi tomizib, La’ling muxammar ayladi ul obi gil bila. Doim qoshingda bo‘lsa Navoiy ajab emas, Gul birla bulbul o‘lsa ne tong muttasil bila. 533 Ohkim, jon bo‘ynig‘a zulf ung tanob o‘ldi yana, Kecha tong otquncha ishim pechu tob o‘ldi yana. Ishq asir etkan jununlug‘ ko‘ nglum ishi har zamon, O‘tqa tushkan telba yangl ig‘ iztirob o‘ldi yana. Ganji ilm ettim ko‘ngul kun jin, yetishkach sayli ishq, Har imoratkim, qilib er dim xarob o‘ldi yana. Bir o‘q urdi g‘amzangu itti ko‘ngul majnun bo‘lub, Ul balo urg‘ang‘a bilman, ne balo o‘ldi yana? Gul shabiston bazmida o‘t yo qti, vahkim, g‘unchadin Barcha bulbul ko‘ngli ul o‘tqa kabob o‘ldi yana. Dedilar, ul sho‘x har dam oshuqub uydin chiqar, Jon ishi chiqmoq uchun, vahkim, shitob o‘ldi yana. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 294 Ey Navoiy, bir sari bo‘ldi bu g‘amlar chun sanga, Azmi dargohi shahi oliyjanob o‘ldi yana. 534 Orazi yonig‘a gul sanchar jamol izhorig‘a, Anglatur husnin ani yondoshturub ruxsorig‘a. Evrulur boshig‘a jonlar, vahki, har jon rishtasi Chirmashiptur gardi Yazdiy me’jari har torig‘a. Sochbog‘ ermasturki, ul kofir g‘ilof aylabdurur Olam ichra kufr ta’zimi uchun zunnorig‘a. Ko‘z duosi chun bitirsiz sadqasi aylab meni, Tori jonim rishtasidin tortingiz tumorig‘a. Yeng bila nevchun yopar og‘zin takallum holida, Lablaridin shahd olib yo‘l ochmasa guftorig‘a. Barg evurmay lavn, gul so‘lmay, to‘kar ermish xazon, Bog‘lama ko‘nglungni, ey bulbul, jahon gulzorig‘a. Ka’bayi ko‘yin Navoiy evrulurga za’fi bor, Bas, madaddur yetsa ilgi qasrining devorig‘a. 535 Nasihat ahli manga derki, mayni tark et, vah, Ilig olib kelur, og‘iz ichar, manga ne gunah? Manga may ichmak emas o‘zlugumdin, ey nosih, Bu ishga chang qadi dolu shohid o‘ldi guvah. Qilur jununu qadah man’ini manga zohid, Degaymu telbaga bu so‘zni bo‘lmasa ablah. Qadah charog‘ini ollimg‘ a tutqil, ey soqiy Ki, zuhd zulmatida asru bo‘lmisham gumrah. Bu sham’ birla xarobot sari boshla meni Ki, tiyra zuhd tuni ichra o‘lmayin nogah. Boshimni piri xarobo t dargahida qo‘yay Ki, bor eshigida shohu gado, gado bila shah. Navoiy aytur emish dayr aro sanam zikrin, Bu ism zikriga kim qilsa mayl bismillah. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 295 536 Qil uchi ko‘rmay og‘zingdin nishona, Anga oshiq bo‘lubmen g‘oyibona. Xating bosh chekkali xoling ko‘runmas. Ko‘kardi chun ekin, gum bo‘ldi dona. Bahona qilmay el qonin to‘karsen, Manga yetkach qilursen bir bahona. Bulut ermaski, gardun yuz yashurmish Ki, tortar shu’layi ohim zabona. Bu javlonkim qilursen, vah, zamone, Inon chekkilki, qo‘zg‘aldi zamona. Fano ahli so‘zin ko ‘p ayla mazkur Ki, uyqu daf’ etar ushbu fasona. O‘tar yoring, Navoiy, arz qilkim, Qadam qo‘ysang yaqindur bandaxona. 537 To ko‘rubon yuzin quyosh qolg‘ali ishtiyoqig‘a Goh boshig‘a evrulur, goh tushar ayoqig‘a. Qoshida xoli hinduyi kofir erurki ahli din Qatli uchun chiqibdurur ko‘z sola dayr toqig‘a. Dardu balovu g‘ussani ko‘ngl um aro keturdi ishq, Do‘stlarin birav kebi kim tilagay visoqig‘a. Vasl meni chu o‘lturur, bor sanga o‘lmagim g‘araz, Rahm etib, ey ajal, meni solma aning firoqig‘a. Po‘ya qilurda chobukum uchti rikobida pariy, Naqsh sog‘inma zeb uchun sizg‘an aning janoqig‘a. Tolibi faqr bor esang barcha bila muvofiq o‘l, Sen kimu e’tiroz kim ahli zamon nifoqig‘a. No‘shi labing zulolidin xasta Navoiy ichkali Cheksa hayot sharbatin, zahr kelur mazoqig‘a. 538 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 296 Tushti o‘t ko‘nglum uyiga ohi dardolud ila, Ko‘zda kirpik dema bu ravzan, qorarmish dud ila. Telba it deb har taraf yo‘ldin qocharlar ahli hush, O‘t sochib og‘zim, yugursam jismi gardolud ila. Charx sayr etmas, nechuk subh istagaymen g‘am tuni, Javfi chun madrus erur bu shomi qiyrandud ila. Yusufum hajrida Ya’qub g‘am ichra, mutribo, Uylamenkim, xushlug‘um yo‘q nag‘mayi Dovud ila. Dema har dardingg‘a aylay bir davo, qo‘ykim o‘lay Kim, malul o‘lg‘ungdurur bu dardi noma’dud ila. Shah tilar davlat baqosin, men gado yor og‘zini, Ranjadur shohu gado bir komi nomavjud ila. Ey Navoiy, qildilar dun yoni rad ahli qabul, Gar desang maqbul o‘lay, yor o‘lma bu mardud ila. 539 Lablaringkim, hayf erur teng tutmoq ani qand ila, Sindurur yuz qand bozo rini shakkarxand ila. Toki hayronmen sanga nom us ila itmish ko‘ngul Telba yanglig‘kim, qochar el g‘ofil o‘lg‘ach band ila. Odam ul soatki jannat ichra avlodin ko‘rar, Ne quvang‘ay, dam-badam sen nozanin farzand ila. Qo‘y nasihat, zohidu o‘tlug‘ damimdin vahm qil, Telba it imkoni yo‘qturkim sog‘alg‘ay, pand ila. Hojatingni elga arz etmakka hojat bo‘lmasun, Xush chiqishsang lahzae bu zori hojatmand ila. Lablaring hajrinda yuz park andkim bo‘lmish ko‘ngul, La’l erur mahlul qon o ‘rnig‘a har parkand ila. Chun Navoiy ko‘ngli sindi emdi lutfung ne osig‘ Kim, ushatsa shishani butmas yana payvand ila 540 Mehrdin dermenki, bo‘lsam doyim ul oyim bila, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 297 Naylayinkim, charx evrulmas mening royim bila. Hajr aro mendurmenu purohu purxam qomatim, G‘am cherigi xasmu men bu nav’ o‘q-yoyim bila. Ahli majlis kuydurur tilin kesib, boshin uzub, Sham’ da’vo qilsa mohi majlis oroyim bila. Ko‘hi dardu teshayi hijr onni so‘r Farhoddin, Anglamas Xusravki, Shirin birladur doyim bila. Husnig‘a har lahza hayronroqmen oxir yaxshidur, O‘lmasam nogah bu ishqi hayratafzoyim bila. Bo‘lmayin dayri fano xammo ri gar qilsam badal, Shohidi xudbin ridosin bodapoloyim bila. Dam-badam miskin Navoiyning degil qon yutmog‘in, Ey qadah, gar hamdam o‘ lsang bodapaymoyim bila. 541 Gar sabodek hamdam erman sarvi ozoding bila, Bormen, ey gul, qaydakim bo‘lsam, sening yoding bila, Range yo‘qtur chun qizil guldin sanga, ey andalib, El qulog‘in asru ko‘p yolqitma faryoding bila. Eyki dersen, ko‘zlarim ko‘ngl ungni ne nav’ etti sayd, Bir kabutar netsun oxir ikki sayyoding bila. Masjid ichra butparast o‘lm oq necha, ey piri ishq, Din uchun kirdim fano da yrig‘a irshoding bila. Sehr erur, ey ishqkim, ko‘nglum bila paykonidin, Xirqayi jism ichra o‘tu suni asroding bila. Gar itobe zohir etsang o‘zg alarning ko‘nglin ol, Negakim men xo‘y etibmen zulmu bedoding bila. Ey Navoiy, telbalik tark etkasen ko‘rgach visol Hur siyratlik, malak xo ‘luq pariyzoding bila. 542 Vahki, ul sho‘x borib, jonima o‘t soldi yana, Telmurub ikki ko‘zum yo‘ lg‘a boqib qoldi yana. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 298 Nechuk o‘lmay meni bemorki, Iso nafasim Ko‘rdi holimniyu ko‘rmasga o‘zin soldi yana. Yig‘lang, ey sham’u surohi yki, o‘larimni bilib, Mutribi nag‘masaro navha kugin chaldi yana. Zaxme istar edi ko‘nglum qilichidin, go‘yo Ilgiga tiyg‘ mening ko‘ngl um uchun oldi yana. Aqlu din naqdi fano dayri aro kirmas egach, May bila mug‘bachalar yo‘lida sayfaldi yana. Sabr elin yig‘mish edim chiqmas egach ul xurshid Voykim, zarra kebi har sari qo‘zg‘oldi yana. Yo‘lda, ey Xizri rahim, xasta Navoiy qo‘lini Kim, bu yo‘l po‘yasidin bag‘ri aning toldi yana. 543 Ko‘nglum og‘zingning xayolidinki to‘lmish g‘am bila, Naqd uza mumedururkim, naqsh erur xotam bila. G‘am tuni anjumni ohim o‘qlari zaxmig‘a charx Ul momuqlar bilki, qo‘ymishdur yasab marham bila. Yig‘lama, ey ko‘zki, bormas zulm naqshi ko‘nglidin, Toshda qozg‘on xat ne im konkim buzulg‘ay nam bila. Ul alifdurkim ayondur bir tarafdin shamrasi, Qaddi bir yondin osilg‘on mushkbo‘ parcham bila. Shayxi g‘ofil ko‘nglin etti zarq ohidin qora Tifldekkim, ko‘zguni qilg‘ay mukaddar dam bila. Ohkim, ovora bo‘ldum ayta olmay shammae, Yoshurun ko‘nglumdagi dardimni bir hamdam bila. Ey Navoiy, gar desangki m benavolig‘ ko‘rmayin, Oshnolig‘ qilmag‘il jinsi baniy odam bila. 544 Yana ne o‘t edikim tushti xonumonimg‘a, Yana ne sho‘‘la edik im, tutashti jonimg‘a. Yana ne barq edikim, tu shkach o‘rtadi xasdek, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 299 Bir o‘t sharorasidin jismi notavonimg‘a. Yana ne novaki mujgon ediki, qatlim uchun Tiqildi ko‘ngluma, ya’niki kirdi qonimg‘a. Yana ichimga magar ishq soldi o‘tki, chiqar Shararlari qotilib oh ila fig‘onimg‘a. Balo o‘ti yonadur to‘sh-to‘shimdin, ey nosih, Eshit nasihatu zinhor kelma yonimg‘a. Sarig‘ yuzumni qizil qilmadi visol mayi, Bu gulshan ichra bahor o‘lmadi xazonimg‘a. Navoiy itti qo‘yub yod gor xasta ko‘ngul. Dediki, yetkurung albatta dilsitonimg‘a. 545 Meni gadoy qachon yettim ersa shohimg‘a, Yuzumni yerga qo‘yub shukr dey ilohimg‘a. Ko‘rushmagimga agar bo‘lsa multafit, bo‘lg‘ay Visol tubiyi jannat bila giyohimg‘a. Gunah yiroqlig‘im erdi, chu lutf mazharisen, Inoyat aylagilu boq mag‘il gunohimg‘a. Dedi safarda sutun birla borgohimdur Kishiki, boqti falak birla dudi ohimg‘a. Baho tuganlarim o‘lmish visol uchun, hayhot, Kishi bu tuhfani sotqaymu ul darohimg‘a. Buzuldi ko‘zu ko‘nguldin ishim, magar tushqay Bir ahli dil ko‘zi bu holati tabohimg‘a. Navoiyo, yana gar yor yuzini ko‘rsam, Mutiu qul bo‘layin baxti nekxohimg‘a. 546 Ko‘ngluma anduh yelidin g‘uboredur yana, Go‘yiy ani qo‘zg‘ag‘an chobuksuvoredur yana. To ne gullar ochqay oxir ishq aylab chok-chok, G‘unchadek ko‘nglumda bukim xorxoredur yana. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 300 Oh dudin sahl tuttum, ohkim ul dud aro Sabr uyin kuydurgali har yon sharoredur yana. To labing ushshoqdin jon olmoq e tti ixtiyor, Jon berurga har taraf beixtiyoredur yana. Tong yelidin bo‘ldi go‘ yo sunbulung oshuftakim, Har qayon boqsam parishonro‘zgoredur yana. Yerga sochqan ter fano da shtida solik jabhasi, Gavhari maqsudidin har dam nisoredur yana. Raf’ o‘lub erdi Navoyining jununi, ey pariy, To sanga tushmish ko‘zi majnun shioredur yana. 547 Ko‘radurmenki borur yoru qolurmen meni gumrah, Bora olman, tura olman, ne qatiq holat erur, vah. Hajridin jonima yuz biym qolayin desa andin, Xo‘yidin ko‘ngluma ming vahm bo‘layin desa hamrah. Ko‘yung ummidi, yuzung hasrati birla, agar o‘lsam Yovumay ravzag‘a vollah, tilamay hurni billah. Mayg‘a mashg‘ul o‘lubon ha jrni umdan unuturmen, Buzulur zor ko‘ngul, kirdi esa yodima nogah. Aql taklif qilur ko‘ngluma kim, tarki junun qil, Telbadin kim bu tama’ tutq ay, agar bo‘lmasa ablah. Shohu soyilg‘a nasib ar ko‘pu ozdur, ne tafovut, Teng nasib o‘ldi, chu tufroqqa agar soyil, agar shah. Yor g‘ofillig‘idin zulfid a jon berdi Navoiy, Sayd o‘lar domda, sayyod agar bo‘lmasa ogah. 548 Vahki, bir badmehr o‘qi jonimg‘a parrondur yana, Tiira ko‘nglum kulbasining sham’i paykondur yana. Bir pariy ishqida jonning nuqta birla «nun»idek, Notavon jonimda na’lu dog‘ pinhondur yana. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 301 Baski paykoning yig‘ildi, yiqti tan koshonasin, Bu bino su kasratidin, vahki, vayrondur yana. Tang‘a juzv o‘ldi o‘qung ul nav’kim, andin ani Olmoq anburlar bila tortib ne imkondur yana. Eyki, ko‘nglumni deding majruh emastur ishqdin, Ko‘rmading oyoki mujgonim aro qondur yana. Chiqmisham mug‘ ko‘yidin sarxush yashun, ey charxkim, Yer bila teng qilmog‘ing ollimda osondur yana. Dasht aro Majnunni ko‘rganlar Navoiyni ko‘rub, Qildilar hayratki, ne g‘uli biyobondur yana. 549 Tanimda za’fdurur to isitmish ul dilxoh, Quyosh haroratidin ne ajab qurusa giyoh. Aning nihol qadi titr abon terak yanglig‘, Men evrulub boshig‘a tortibon sabodek oh. Tanini g‘uncha kebi to‘ng‘a chirmabon qat-qat, Valek talfasadin guld ek ochilib gah-goh. Gulobxonadag‘i gul kebi so‘lub jismi, Qilib gulob kebi terning o‘rtasida shinoh. Yotib ko‘zi kebi gul gun harir uza bemor, Valek mendek etib sihhat ahlini gumroh. Demanki, sharbat uchun yaxs hidur chuchuk jonim, Yarasa sadqa uchun qilg‘asiz meni ogoh. Navoiyo, dema nevchun taning zaif o‘lmish, Tanimda za’fdurur to isitmish ul dilxoh. 550 Hayhotkim, birav g‘amidin zormen yana, Faryodkim, balog‘a giriftormen yana. Ey muddaiyki, orim edi ta’nu so‘kmaging, Forig‘ degilki, har ne desang bormen yana. Daf’ o‘lmish erdi no‘shi labingdin malolatim. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 302 Lutf ayla, ey tabibki, bemormen yana. Har kecha bir quyosh g‘am ida g‘ussa toshidin, Boshdin-ayog‘ sipehrdek afgormen yana. Sufiyi aql savmaasin shukrkim buzub, Dorulfanoyi ishqda xammormen yana. Og‘zim qurub, damim tutulub, sekridim, ne tong, Kim, telba chobukumga jilavdormen yana. Aql itti, hush ketti, ko‘ngul kuydi, chiqti jon, Shukr et, Navoiyoki, sabukbormen yana. 551 Yana har dam ishim sochmoqdur ur ko‘z bog‘idin lola Ki, bo‘lmish loladek qonlig‘ ko‘ngul pargola-pargola. Ko‘zungdur fitnavu afsun savodidin qora nargis, Yuzumdur mehnatu idbor dog‘idin sarig‘ lola. Umidim mazrain, dedim ko‘kartay ashkdin, lekin Sovug‘ ohimdin o‘ldi ul ekinga bu yog‘in jola. Shafaq ichra emas anju mki gardun javfida ohim Harorat oncha ko‘rguzdiki, erni bo‘ldi tabxola. Marazliq zaxmi ko‘p tandin bayone ko‘nglum afg‘oni, Buzug‘din uyladurkim, chug‘d qilg‘ay dam-badam nola. Deb erding, jon beray o‘lsang yetishti ul mahal, vahkim, Gado sultong‘a netkay juz gadolig‘ o‘tsa ham hola. Navoiy dahrning kun yuzi, tun sochig‘a mayl etma Ki, oxir umr naqdin muxtal aylar ushbu muhtola. 552 Nildin har bir alif ul mahjabin ruxsorida, Bir niholi sarv erur go‘yo Eram gulzorida. Ishq sultoni siyosat ayladi ushshoqni, Xalq jismidur, somon ermas balo devorida. Toza dog‘edur fig‘onim o‘tidin bo‘ynumdag‘i Har mudavvar shakl shingarfiy junun tumorida. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 303 Tavqlar bo‘lmish jaliy tortarg‘a imon ahlini Halqalar zanjiri zulfung rishtasi zunnorida. Telbalik tog‘i tanimdur, bosh uza jo‘lida soch Har biri bir notavon Majnun junun ko‘hsorida. Tushsa yuz dastor boshdin, bo sh egindin, vah, ne tong Kim, erur gulrang may boshida, gul dastorida. Ey Navoiy, zor jisming nola qilmas za’fdin Uylakim, sust o‘lsa, un bo‘lmas mug‘anniy torida. 553 Ko‘ngul qushidur aning zulfi tobdori bila, Chibinki, bog‘lig‘ erur ankabut tori bila. Sipand ofat emas, lolazor ofat erur, Yuzinda har sari xol otashin uzori bila. Magarki zulfida ishq ah lining ko‘ngullaridur, Ne dudkim, nafasimdin chiqar sharori bila. Niholi vasl aningdek quruptururki ani Ko‘karta olmadi ko‘z ikki jo‘ybori bila. Sipehr emin emas manjaniqi ohimdin, O‘n ikki burjlug‘ ushb u biyik hisori bila. Muvaffaq o‘lmasa tavfiq ila, emas mumkin O‘z ixtiyorini qo‘ymoq o‘z ixtiyori bila. Churuk so‘ngaklarim o‘lm ish quyun aro xoshok, Boshingg‘a evurladurgan tanim g‘ubori bila. 554 Dardini jismim aro asray debon tadbir ila, Toza dog‘ ermas o‘qi zaxmin tutubmen qiyr ila. Toki sham’i anjumandur mohi shabgardim mening, Ko‘k shabistonidin oy ha r tun qochar shabgir ila. Zulfi ichra zor jismim hol atin qilsang raqam, Ey muharrir, zarhal etqaysen qora tahrir ila. Hadding ermastur debon ishq im meni yozg‘urmakim, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 304 Men ham anglarmen, vale ne choradur taqdir ila. Ul pariy zulfi savodin yoz g‘ali bo‘lmish davot Uyla savdoyiyki, asrarlar ani zanjir ila. Kiyr ila aylang yuzumni c hum qorakim, umr o‘tub, Do‘st ko‘yi azmi qildim yuz tuman taqsir ila. Ishqi shar’iyda Navoiy qa tl ila topsang xalos, Bilki, o‘lmakdin qutulg ‘andekdurur ta’zir ila. 555 Ilgin ul gulrang etibdur lola yafrog‘i bila, Kaflarin bargi bila, tir nog‘larin dog‘i bila. Rishtayi zulfi xayolidin havo qilg‘an ko‘ngul Bir qushedurkim, qochibdur go‘yiyo bog‘i bila. Reshlar ko‘ksumda ko‘r, Farhod bahsin qo‘ykim, ul Qazmadi mendek balo t og‘ini tirnog‘i bila. Sham’ hamdardimdurur hijron tunikim men kebi Hajr o‘tida qovrulur ul dag‘i o‘z yog‘i bila. Otashin la’ling shahidi qa bridin gulgun g‘ubor Kim, qo‘por, o‘tdur, emas qon rangi tufrog‘i bila. Bemahal gulbong ila yolqitma bulbul elnikim, Dahr bog‘i gullari xush tur, vale chog‘i bila. Lola ermas, urdi o‘t guls hang‘a bir gul hajridin, O‘rtanib har dam Navoiy nola qilmog‘i bila. 556 Erur ko‘ngulda safo ishq toza dog‘i bila Nechukki, ko‘zda yorug‘lug‘ erur qarog‘i bila. Firoq shomi yangilmas o‘ qung ko‘ngul yo‘lini Ki, borur ul sari paykonidin charog‘i bila. Erur sukutu fano, ishq lozimi bulbul, Ne voqif ancha fig‘onu ulug‘ dimog‘i bila. Ul o‘tki o‘rtadi parvonani, hamul o‘tdin Ko‘rungki, qovruladur sham’ dog‘i yog‘i bila. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 305 Shahu ulus g‘amiyu jomi Jam, xusho ulkim, Sinuq safol ila durd ichkay o‘z farog‘i bila. Xumor aro tiladim soqiyy u qadah yuz shukr Ki, ulki men tiladim, keldi o‘z oyog‘i bila. Qucharg‘a sarv niholi biri qadingdek emas, Agar ketursa ani bog‘bon quchog‘i bila. 557 Men masti g‘arqi bodamen, aksi m emas may ichra, vah, Soqiyg‘a bovar bo‘lmasa be xudlug‘um bastur guvah. Taqvo ridosi birlakim ma sjidg‘a bordim dayrdin, Ey mug‘bacha, iynak rido bo‘ynumda, gar qildim gunah. Keldim qochib g‘am xaylidin mayxonag‘a, ey piri dayr, Tengri panohing, gar manga xum keynida bersang panah. Dayr ichra sarxush mug‘bacha dinimni toroj ayladi, Ayb etmangiz, gar kelmasa yodimga shayxu xonaqah. Nazzoradin hush ahlining dast ori tushmak ne ajab, Mundog‘ki sarxush sekritur ha r yon samand ul kajkulah. Tasbihni may rahni qil, har donag‘a mayl etmagil, Gar istasang ko‘nglung qush in sayd etmagay bu domgah. May tulg‘ining har pashshasi piledurur xartumluq, Daf’ etkali dayr ahlig‘a gar cheksa dardu g‘am sipah. Yuz birla gar dayri fano yo ‘lin supursam vajhi bor Kim, dayr piri ollida bu nav’ o‘lubmen ro‘barah. Gulxan aro ostingda kul, uryo n boshingda ishq o‘ti, Bu nav’ taxtu toj ila sensen Navoiy podshah. 558 Xush ulkim, bor edi ilgimda pechon sunbulung gah-gah, Tutunlar chirmashur boshimg‘a ani chun sog‘insam, vah. Yuzungdur poklik mehri, ko‘zumdur rostliq ayni, Aningdek yuzga mundoq ko‘zdi n o‘zga ko‘z maozallah. Ko‘ngul pargolasidur har ta raf ishqingdin o‘rtangan Shararlarkim, chiqar ohim o‘ti dudi bila hamrah. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 306 Tushumda la’liyu ruxsoridur, uyg‘atmang meni gar xud Masiho birla Yusuf boshim ura yetsalar nogah. Uchub ruhum qushi har dam havo aylar zanaxdonin, Aningdek qush masallikkim nish iman qilmish o‘lg‘ay chah. Muhabbat ko‘yida bukim, ga do shahni qilur oshiq, Biaynih bor aningdekkim, gadoni oshiq etkay shah. Qazoyi mo mazo chun favti hol aylar zihe hasrat, Muvaffaq ulki avvaldin bo‘lur o‘z vaqtidin ogah. Qalam yozg‘an balodin muhtar iz bo‘lg‘an zihe nodon, Muqarrar bo‘lmag‘an ro‘ziy talab qilg‘on zihe ablah. Navoiy daftari hajring yoz ib ko‘z to‘k ti xunobin, Chu ochsang safha-safha ko‘rgasen qon o‘tkanin tah-tah. 559 Soqiyo, talx o‘ldi ayshim hajr bedodi bila, Tut achig‘ maykim, ichay Mirzo Chuchuk yodi bila. Sipqarib jomi sipehr aqdohin aylay rez-rez, Necha chekkaymen zabunlug‘ charx bedodi bila. Zuhd ko‘nglum ko‘zgusin q ilmish mukaddar, ey harif, Sindururmen tavba piri ishq irshodi bila. Bevafolig‘ gar budurkim, qild i ul sho‘x, ey ko‘ngul, Sarfa qilmas oshnolig ‘ Odam avlodi bila. Vahki, sindi naxli ummidi m, xusho, ul bog‘bon Kim, erur xushhol bir na vrasta shamshodi bila. Chun hudoy Laylo qulog‘in yolqitur, Majnun, ne sud, Tog‘ni gar kelturur afg‘ong‘a faryodi bila. Ey Navoiy, ishq sahrosid a xud qo‘ydung qadam, To nechuklashkaysen ul poyoni yo‘q vodiy bila. 560 Sochib sirishk yugursam qoshing xayoli bila, Sipehr mencha emas kavkabu hiloli bila. Ko‘zungki, mardum ila jon olur, erur sho‘xe Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 307 Ki, sayd aylagay eldin ko‘ngulni xoli bila. Ko‘ngulda qaddu uzoring xayolin ettim naqsh, Bu bog‘ni bezadim sa rvu gul niholi bila. Ulusni javr ila husn ahli o‘lturur, lekin Xalok etar meni ul sarv e’tidoli bila. Emas yasang‘ali gar solmas ilgidin ko‘zgu Ki, bo‘ldi ko‘rgali darmonda o‘z jamoli bila. Xirad ko‘ngul sipahin to ‘qtatay dedi, vahkim Buzuldi kirpigi xaylin ko‘rub yasoli bila. Quyosh seni ko‘rub andoq uyaldi o‘z yuzidin Ki, yerga kirdi tura olmay infioli bila. Xazon kamindadur, ey bulbul, o‘lmag‘il g‘ofil, Dameki dast berur aysh gul visoli bila. Mukaddar etsa ko‘ngul shishasini zuhd, ne g‘am, Navoiyo, kelu yug‘il qadah zuloli bila. 561 Ishq aro dushvordur bo‘lm oq kishi hamdardi shoh, Chun de olmas dardini bir yil yugursa dodxoh. Shox dodimg‘a netib yetsunki mulki ishq aro, Qadri oliy shoh ila tengdur gadoyi xoki roh. Shoh mendin ishq aro o jizroq o‘lsa tong emas Kim, balokashlik mening xo ‘yimdur, aning-izzu joh. Shohliqning daxli yo‘q ishqu muhabbat ko‘yida Kim, kerak anda sarig‘ yuz , la’lgun ashk, o‘tlug‘ oh. Shohkim, matlubig‘a qulluq buyurg‘ay ishq emas Kimki, oshiqdur anga zoru zabunlug‘dur guvoh. Sarv ila xoshok agar gu l oshiqidur farqi bor, Sarvg‘a to o‘t tutashqay, kul bo‘lur yuz ming giyoh. Ey Navoiy, sidq ila bo‘lg‘il gado ishq ichrakim, Taxtu tojin bersa, bu da vlatni topmas podshoh. 562 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 308 Qayu yoreki bir yori bila jomi vafo cheksa, Vafosinda aning yillar bo‘ lur, dardu balo cheksa. Musallam yorlig‘ ul yorg‘akim, qo‘ymag‘ay minnat, Gar o‘z yori uchun ag‘yordin ming mojaro cheksa. Vafo ahli tong ermas ko‘zl ariga to‘tiyo qilmoq, Vujudum tufrog‘in gard aylabon bodi fano cheksa. Qayonkim, ul sarig‘ to‘nluq borur men zor erishkanni Sog‘ing‘aylar qachon kahba rgni bir kahrabo cheksa. Musavvirkim, qoshing chekti, ushatti xoma naqsh ahli, Kishi da’vo ne nav’ etgay birav bu nav’ yo cheksa. Yetishkay begumon ayn-ul-yaqin asrorig‘a har kim Ayog‘ing tufrog‘idin ko‘ zlariga to‘tiyo cheksa. Borur ko‘yungga g‘am yeb o‘lgali ko‘nglum, ne imkon man’, Kishini bir taraf ham rizq cheksa, ham q azo cheksa. Zamona ahlidin ko‘z tutm asun mehru vafo podosh, Kishi yuz yil alarg‘a gar vafo aylab, jafo cheksa. Bu gulshan qushlarig‘a benavolig‘ kelturur lahni, Navoiy har qachon o‘z gul ruxin istab navo cheksa. 563 Ne edi, ey ishq, yuz tiy g‘i balo bir zorg‘a, Hajrdin ming zahri qotil bir hazin bemorg‘a. Yorlig‘din ermas erdi qatl qilmoq yorni, Ul g‘azabni xossakim qilmoq ruju’ ag‘yorg‘a. Ko‘nglum oldi gar ko‘ngulsi zlikdin o‘lsa yuz g‘amim, Uyla bedilmenki, dey olman ani dildorg‘a. Oncha paykoning tanimdin chekti haryon boshkim, Sa’bdur marham dag‘i yoqmoq tani afgorg‘a. Ko‘zlari qonim to‘karlar, ey musulmonlar, ne tong, Kechsa jonidin asir o‘ lg‘an kishi kufforg‘a. Nosiho, gar pand eshitmon bilasen ma’zurmen. Men kebi devona bo‘lsa ng bir pariy ruxsorg‘a. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 309 Ujb ila taqvodin ortuq uz r ila qilmoq gunah, May qanikim, o‘t solay bu pardayi pindorg‘a. Rahm qil, yo rabki, isyon kasratidin yo‘qturur, Oncha fursatkim tilim ev rulgay istig‘forg‘a. Ey Navoiy, ham zamondin, ham zamona ahlidin Har zamon g‘am yetsa yuzlan kulbayi xammorg‘a. 564 Ko‘yida yig‘lar edim me n zor har bemorg‘a, Emdi yig‘larlar bari bemorlar men zorg‘a. Hajri bepoyon yo‘lin qat’ aylamak dushvor erur, Za’fdin menkim yururmen qo‘l tayab devorg‘a. Telba ko‘nglumning qushidin qonu yuzdin za’faron, Qilsalar daf’i jununum basdurur tumorg‘a. Ishq paydovu nihon o‘lturdi, lekin yo‘qturur Zahra bu holimni ham ixfog‘a, ham izhorg‘a. Zulfida men foniyu tasbih ila mag‘rur shayx, Subha torin bas, ne yang lig‘ o‘xshatay zunnorg‘a. Yo‘q ajab o‘lsam dag‘i kavsar suyi bo‘lg‘ay nasib Naz’ vaqti solsam o‘ zni kulbayi xammorg‘a. Zor o‘lub miskin Navoiy nechakim chekti fig‘on, Qilmadi ul oy tarahhum bu fig‘onu zorg‘a. 565 Chun kuyar parvona ul sh am’i shabiston o‘tig‘a, Anglag‘ay kuymakni bir tun kuysa hijron o‘tig‘a. Har dam o‘rtarlar meni o‘tl ug‘ iki kofir ko‘zung, Necha kuygaymen ul ikki nomusulmon o‘tig‘a. Ko‘nglum o‘tidin ne tong ga r topsa ruxsoring furug‘. Sho‘x tarso mushaf o‘rtar shayx San’on o‘tig‘a. Otashin la’ling gar ashkimd in kular ermas ajab, Kim kudurat bahrdin fahm etti marjon o‘tig‘a?! Gar ko‘ngulning oshkor o‘tig ‘a taskin bersa ashk, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 310 Kim qila olg‘ay iloj an ing bu pinhon o‘tig‘a?! Shu’la ul yanglig‘ki o‘rtar shoxni aylab nihon, Satr keldi ish bu jismi zori uryon o‘tig‘a. G‘am tuni ermas shafaqdin shu’lakim mahrumlar, Kuydururlar ohdin gardunni xirmon o‘tig‘a. La’li ko‘nglum ichradur qilma tutun, ey tiyra oh, Rasm emas chun uyda dud etmak ayon kon o‘tig‘a. Ey Navoiy, davr ayog‘in solma qo‘ldin lahzae, Gar desang taskin beray har lahza davron o‘tig‘a. 566 Bo‘lmag‘ay erdi falakning kiynasi davronida, Bo‘lmasa yaldo tuni os hiqlig‘im tug‘yonida. Tun balosidin qatiqroq yo ‘qturur oshiqqa hol, Xossakim bemor ham bo‘lg‘ay muhabbat onida. Tiyra shomi hajr yo‘qkim, do‘zax o‘ti dudidur, Ne qiyomat zormen ul hurvash hijronida. Biym erurkim shu’lasi ja nnatni dag‘i o‘rtagay, Bo‘lsa bir ahgar o‘tumdin do‘zax otashdonida. Garchi ul oy ko‘yi ichra itlarining soni yo‘q, Mendururmenkim, eman ko‘yida itlar sonida. Soyil andoqkim diram uzra diram qo‘yg‘ay, erur Dog‘ uza dog‘i gadoying ning tani uryonida. May bila ma’shuqdin o‘zga jahonda har ne bor, Topmasang xushroq nechakim, zor esang armonida. Bo‘lma bo‘stonu saro qaydida olam ichrakim, Yo‘q vafo qilsang nazar olamsaro bo‘stonida. Sham’siz tun bo‘lsa, ya’ni soya dag‘i bo‘lmasa, Gar Navoiy bo‘lsa bir dam dilsitoni yonida. 567 Ishq aro ishlar tushar ermish kishining boshig‘a Kim, qo‘shar ermish bag‘ir pargolasin qon yoshig‘a Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 311 Qon labi hajrindakim, yuqti sarosar, qildi la’l Ishq boshim uzra yog‘durg‘an malomat toshig‘a. Qoshidin naqdin o‘g‘urlarg‘a hamono bo‘ldi xam, Ul yoshunsun deb, teri bo‘ rkin chekiptur qoshig‘a. Bo‘ldi rangomizliq oqu qizil guldin magar Orazing rangin ezar da suvrating naqqoshig‘a. Asra siyming, ey g‘aniy, may berki yo‘q tufroqcha, Bersa olam naqdini dayri fano qalloshig‘a. Ostoni zebig‘a tong yo‘q yetursam ashku oh, Gah bulut saqqosig‘a, go he sabo farroshig‘a. Ey Navoiy, ta’n ag ar qilmish sening ishqingni shayx, O‘z ishing mashg‘uli bo‘l, boqma aning qilmoshig‘a. 568 Yo‘q ilojim gar meni bir javr ila yod etmasa, Vah, ne bo‘lg‘ay elni ham yuz lutf ila shod etmasa. Ishq aro, eykim, deding, har lahza faryod etma, voy, O‘t tutashqan chog‘ bo‘lur mu kimsa faryod etmasa?! Nosiho, yozg‘urmakim zor o‘lmag‘ay ko‘nglum qushi, Tengri ul orazni gul, ul qadni shamshod etmasa. Xo‘blarg‘a chun vafo yo‘q, avlo uldurkim, ko‘ngul O‘zni ul qattig‘ ko‘ngulluglarga mu’tod etmasa. Yaxshi ochilmish bahoring gullari, ey bog‘bon, G‘am xazoni xushtur av roqini barbod etmasa. Va’dayi vasl etti, olib jon xo‘yig‘a yo‘q e’timod, Yaxshiroqdur gar bu savdo ichra miy’od etmasa. Men vafoda o‘ldum, ammo ul jafoda xo‘b erur, Bevafolig‘ shevasin bu jonib isnod etmasa. Boshni qutqarg‘ay pariylar toshidin har telbakim, Yorlig‘ rasmida mayli odamiyzod etmasa. Dilbar bedodidin aylar Navoiy shikva, lek Jong‘a bedod aylar ul bir lahza bedod etmasa. 569 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 312 Ishq jurmidin netib inkor etay xalq ichra, vah Kim, erurmen bu gunah ichra bag‘oyat begunah. Bo‘lsa rahbarlarning irshodi gunahdin ijtinob, Piri ishq etmish gunah aylarga bizni ro‘barah. Ishq agar bo‘lsa gunah menmen gunahkor, ey ko‘ngul, Tonmog‘im nohaqdurur bu is hda chun haqdur guvah. Gar gunahdur ishq kosh o‘ lsa xaloyiq begunah, Men gunahga qoyil o‘ls am koshu ko‘yi qatlgah. Men gadoliqqa ne loyiq ollida, nevchunki bor Nozi husn aylarda ul oy husnu noz ahlig‘a shah. Vahki, bag‘rimni labi hajrida tiyg‘i furqati Yupqa-yupqa kestiyu, tuz septi anda tah-batah. Gar Navoiy yanglig‘ o‘rtansa ne tong parvona ham Kim, aning yoridurur bir sarvqaddi kajkulah. 570 La’lidin bir so‘z sinuq ko‘nglumni aylar tog‘cha, Naqdi jon bersam, yo‘q an ing ollida tufrog‘cha. Ravzadin do‘zaxqa tushkanning o‘tining shiddati, Yo‘qturur kuymakta hijroningda qo‘yg‘an dog‘cha. Bargi guldek orazingning shavqidin tirnog‘ ila Yuz taraf ko‘ksumni so‘ydum, har biri tirnog‘cha. Jismim o‘ldi gulbun ul gulsiz valekin toza dog‘ Anda gulcha kasrati gulbun aro yafrog‘cha. Nay ko‘rundi qomatingcha na yshakar shirinu tuz, Nay aning bandi belingga bog‘lag‘an belbog‘cha. Soqiyo, ko‘nglumni ravsha n istasang tut bodakim, Yoruta olmas nima ul shu’lani bu yog‘cha. Ey Navoiy, sen ko‘ngul bog‘ in imorat qilki, bor Sekkiz uchmog‘ janbida aning muhaqqar bog‘cha. 571 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 313 Yor har bazm ichra, men xo rij mushavvashlig‘ bila, Vahki doxil ham bo‘la olman sabukashlig‘ bila. Kirmayin bazmida topsam itlari xaylig‘a yo‘l, Shod o‘lay naylay ish och ilmas mushavvashlig‘ bila. Jonni xushlug‘ birla ul kofirg‘a berdim, negakim, Ul xud olur, qolsa ish olmaqqa noxushlig‘ bila. Ey fusungar, qo‘p, magar ul vasldin qilg‘ay iloj Kim, meni devona aylaptur pariyvashlig‘ bila. Kim falakning shashdaridin emin o‘lg‘ay buylakim, Eltadur jon naqdini, leki n bori g‘ashlig‘ bila. Der esangkim soya yanglig‘ bo‘lmayin tufroqqa past, Ul quyoshqa boqmag‘il, ey sarv, sarkashlig‘ bila. Ey Navoiy, shay xqa shayton gar afsor urmadi, Bas nega doim qilur hazl ul uzun fashlig‘ bila. 572 Bahorni netayin, o‘t meniig bahorimg‘a Ki, tushmagay nazarim sarvi gul’uzorimg‘a Yuzi o‘tig‘aki ter shabnami qo‘yar yuz xol, Xazondin o‘lmasun ofat bu lolazorimg‘a. Dedingki, dayrg‘a kirsang may ixtiyor etma, Qo‘yarmu mug‘bachayi mast o‘z ixtiyorimg‘a. Ul oy jafo toshi yog‘d urmog‘i bila o‘lsam, Borin yig‘ib to‘kunguz , do‘stlar, mazorimg‘a. Yopishti ko‘nglakima yara qonidin xirqam, Nechukki ul yopishibdur tani figorimg‘a. May o‘ti chun guli ruxsorin otashin qildi, Aning sharoridin o‘t tushti ro‘zgorimg‘a. May intizorida qo‘ydum tuganlar, ey soqiy, Kelib qadah suyin ur dog‘i intizorimg‘a. Qo‘yub behishtni mayxona sari bordimkim, Iloj emas edi kavsar mayi xumorimg‘a. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 314 Navoiy aylasa bulbul kebi fig‘on ne osig‘, Chu rahm qilmadi ul gul fig‘onu zorimg‘a. LOMALIFNING LOLARUXLARININ G LOBASI «G‘AROYIB»DIN 573 Ul jigar pargolasi ashkimni gulgun qildilo, Shod etay deb notavon ko‘nglumni mahzun qildilo. Va’da aylab jilvasin bog‘ ichra andoqkim pariy, Dasht uza ovora qilmog‘ likqa Majnun qildilo. Dedi, vaslim birla ko‘ptin-ko‘p g‘amingni kam qilay, Ani kundin-kunga o‘ksut maktin afzun qildilo. Qutqaray deb charx javrid in meni sargashtani, Anjumi paykon bila jis mimni gardun qildilo. Zulfig‘a vahshiy ko‘ngul sa ydin giriftor etkali, Yo‘q og‘izdin bor ekancha hadde afsun qildilo. Muflis erdim may qilib si ng‘on safolim jomi Jam, Xotirim vayronasin xud ganji Qorun qildilo. Kim Navoiydin saloh istar, erur g‘ofil base, Xirqau sajjodasin ul mayg‘a marhun qildilo. 574 Vafo va’da aylab jafo ayladinglo, Jafo va’dasig‘a vafo ayladinglo. Mening birla yuz tiyralik zohir aylab, O‘kush tiyralarga safo ayladinglo. Dedingkim, xatosiz otay ko‘nglungga o‘q, Deb o‘q otmag‘an ne xato ayladinglo. Visolingg‘a begona aylab ko‘ngulni, Firoqing bila oshno ayladinglo. Deding, ey ko‘ngul, is hqdin urmayin dam, Bu ma’noda ko‘p mojaro ayladinglo. Burun, ey falak, ko‘rguzub mehr, so‘ngra Manga qism dardu balo ayladinglo. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 315 Navoiy, ko‘ngulga si yosatlar aylay, Debon borin oxir manga ayladinglo. Yo HARFINING YaG‘MOYILARINING YuZ KO‘RGUZMAKLARI «G‘AROYIB»DIN 575 Zihe har lahni bulbul sav tining zotingg‘a isbote, Jahon bog‘ida har gul ya frog‘i husnungra mir’ote. Vujudi zarraning mumkin emas to sobit o‘lmas mehr, Ne hojat zarra xaylidin quyosh zotig‘a isbote. Bo‘lub zotingda ojiz har sifat ichinda mavsufe, Aningdekkim, qila olmay sifoting sharhini zote. Xirad zotingda tashbih etkali har fikrkim aylab, Takallum anda yo‘l topmay magar hayhot-hayhote. Ne qahring zahridin emin bo‘ lub har sokini masjid, Ne lutfung bodasidin noumid ahli xarobote. Ne zarra bo‘lsa maqbulung q uyoshdin zarra qilg‘andek, Quyosh ul zarradin aylab sharaf birla mubohote. Navoiy zikri otingdur, um idi ulki qutqarsang, Ani ot istamakdin, balki andinkim, bo‘lur ote. 576 Jilvamu aylar qizil to‘n birla har yon ul pariy, Yo magarkim lolazor ichra kezar kabki dariy. Telbalar qatli qizil qilm ish libosin, ohkim, Bir yo‘li devonalar qonig‘a kirmish ul pariy. Xullasin xunoblig‘ jon rish tasidin qildi charx, Bo‘ldi jonlar joni, vah-va h, ul pariyvash paykari. Orazing naqshimudur qonlig ‘ ko‘ngulda jilvagar, Yo shafaqdin bo‘ldi toli’ oftobe xovariy. Ich shafaqgun mayki, ga rdun qotiledurkim, erur Yangi oy birla shafaq tiyg‘u libosi ahmariy. Qon aro ko‘nglum yuzung shavqi din andoq xastadur Kim, erur gulgun harir oltida aning bistari. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 316 Ul pariy la’lida joning, ey Navoiy, bo‘ldi mahv, La’lgun kisvatda mahv et gandek o‘zni ul pariy. 577 So‘zi hajring ichra yo‘q biryon ko‘ngulning toqati, Bo‘lmas ermish kuygan elning o‘t bila ko‘p ulfati. Ashki tim-tim qonidin kulbam bezansa ne ajab Kim, erur gul bargidin bulbul evining ziynati. Tolpinur kul ichra mendek shu’la tortib go‘yiyo Kim, quyoshning jismig‘a o‘t yoqti ul yuz hasrati. La’li serobidin ar xat z ohir o‘lmas, ayb emas, Xizrning hayvon suyi ichkandin o‘lmish g‘aybati. Har sari maxfiy tuganlig jism ila munglug‘ ko‘ngul, Soyiledurkim, erur mamlu diramdin kisvati. Ey musavvir, chekma nozir mendin o‘zga zinhor, Daftari ishqim aro yozilsa ul oy suvrati. Mudbire toptuq Navoiyni salomatdin yiroq, Ko‘rkim, ul ne nav’u ne yanglig‘ jahonda shuhrati. 578 Tavsaning na’lidin istarmen boshimg‘a afsare, Hindudekkim boshig‘a tovusdin sanchar pare. Orazingda may, may ichra orazing zohir qilur, Gahe axtardin shafaq, gohe shafaqdin axtare. Bazmi ayshin ko‘kka nevchun chekmagay ulkim, anga Tutsa ruhullah dami har dam quyoshdek sog‘are. Masnadim ko‘rgilki, har tun qasri toshu farshidin, Boshqa xoro muttakodur, tang‘a koshi bistare. Vah, ne lo‘liyvashdur ul qotilki umdan xalqning Qonini to‘kmakka har bir kirpigidur nishtare. Orazing vasfi tuganmas kotibi sun’ aylasa, Dahr bo‘stonida gul yafrog‘laridin daftare. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 317 Ey Navoiy, sarvdek ozod bo‘l gar istasang, Gul masallig shohide, bulbul kebi xunyogare. 579 Davlat tongi yuziyu sochi tong qorong‘usi, Masti sabuh ko‘zlarin eltib tong uyqusi. Bulbul pari emas, gul erur bergali jilo, Har bargi gulki, yeldin erur tiyra ko‘zgusi. Gulzor dahr shu’badasin go‘yiy anglamish, Ichinda za’farondin emas g‘uncha kulgusi. Boshimni yuqori qila olman binafshadek, Ko‘nglumga chunki chirmashur ul turra qayg‘usi. Ko‘z bahri ichra shisha ki yib mardum etti g‘avs, Yoyildi ushbu vajh ila yuz sari injusi. Holimg‘a hajr bazmi aro tortsam surud, Bor navha maddi telba ko‘ngulning ayalg‘usi. Qatlimg‘a mujda berdi yu o‘lturdi intizor, Bir umrdin so‘ng elga yigit va’da bergusi. 580 Zohir aylar ashk ila ohimni hajring og‘usi, Go‘yiy mundoq esnatur oxir nafasning uyqusi. Hajri bepoyon, tuni muhlik, jununum bul’ajab, Subh go‘yo motamim tutmishki, kelmas kulgusi. Kuydurub jismimni, bergaysen kulum birla jilo, Tiyra bo‘lsa qon ila qa tlimda tiyg‘ing ko‘zgusi. Meni majnundek tutuptur dasht demangkim, bu dasht Tog‘lar erdiki, homun qildi ko‘nglum qayg‘usi. Ey ko‘ngul, oh o‘qlarin ul g‘amzaning ollig‘a chek Kim, o‘q otmog‘lig‘da sendi n tuzdur aning qobusi. Demangiz oshiq ko‘ziga ne yorug‘lug‘dur mufid, G‘am kuni dilbar yuzi, h ijron tuni tong yog‘dusi. Hajr aro tuzdi Navoiy va sl mulkin berdi yor, Andoq ish qilg‘ang‘a mundi n kam kerakmas jo‘ldusi. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 318 581 O‘t solur el jonig‘a har dam sovug‘lug‘ birla day, Soqiyo, sinmas havo zahri ketur taryoki may. Tuz shabiston ichra suhbatkim, ishorat mayg‘adur Sham’i kofuriki, osti shusha muzlar birla day. Otashin may birla, ey soqiy, qizitqil bazmni, Mutribo, ul o‘tni tez etmakka ol og‘zingg‘a nay. Dahr mushkin chun havo kofuri pinhon ayladi, Bodayi mushkini kofuriy mizoj ichmay netay. Ichkali ixfo uchun tun mu shkini istar hakim, Shukr bu kofur aro ham zohir ermas hech shay. Ul quyosh qor uzra chiqq ach yuzum uzra anglaman, Ashk yo ko‘z oqi su bo‘lub oqarmu, yo‘qsa xay. Ilgida maylig safol, usruk Navoiy qor uza, Ey falak, qil jomi Jam birla tamosho taxti Kay. 582 Shukr lilloh, ey ko‘ngulkim, raf’ o‘lub hijron tuni, Ul quyosh yuzin ko‘rarmen tengrining qutluq kuni. Otashin la’ling aningdek o‘rtadi olamnikim, Har taraf bir o‘t tutas hqan jondur aning uchquni. Mehrdin ruxsora sarg‘arg‘an sayi sargashtamen, Zarra sargardonlig‘in afzun qilur mehr oltuni. Bodadin tim-tim qizarmish orazi, vah-vah ko‘rung Kim, ajab gullar ochiptur ul malohat gulbuni. Shomi hijron mehnatin sharh ayla olman za’fdin, Ul qora bosqan kishidekkim, aning chiqmas uni. Axtaredur nahs ushshoqi badaxtar jonig‘a, Ulki har yon iltirar h ijron tunining shudruni. Ey Navoiy, demakim uyquni tush ko‘rgay ko‘zung, Yig‘lamoq bu ersa tush ko ‘rgay magar ko‘z uyquni. 583 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 319 G‘amingdin chun ajal go‘r og‘zida jismim nihon etkay, Mazorim lavhi darding shar hini tildek bayon etkay. Qanotlig‘ mo‘rdek jismimni uy qilmish ajal xayli, Magar ul nav’ qushlar bu buzug‘ni oshyon etkay. Yuz ochqoch egma qaddim za’f qildi, vah, ne bildimkim Quyosh vasli yangi oyimni mundoq notavon etkay. Og‘iz bo‘ldi ko‘ngulga ch okiyu til anda paykoning, Ne tong bu til og‘iz birla ag ar muhlik fig‘on etkay. Qiliching suyini istar qur ug‘an naxldek qaddim, Ajab ermas qazo aning gu lin gar arg‘uvon etkay. Der erdim ko‘yini yuy as hk ila el zaxmi qonidin, Ne bildimkim, ham ul el ra shki-o‘q ashkimni qon etkay. Natija kuymagu ashkimdin o‘zga topmag‘ay, ulkim, Bu gulshan shu’lavu dudin gulu sunbul gumon etkay. Tilar yuz laxt qon etkay nasibin dahr dehqoni Qayu bulbulnikim, gul xo ni uzra mehmon etkay. Jigargundur Navoiy jismi qon yoshdin mahaldurkim, Qazo bu nav’ la’l uchun fano tog‘ini kon etkay. 584 Sihhatim ozurda jononim da bo‘lg‘ay koshki, Dardi aning tinmag‘ur jonimda bo‘lg‘ay koshki. Notavon ko‘rguncha bistarda sinondek qomatin, Yuz sinon bu chashmi gi ryonimda bo‘lg‘ay koshki. Bo‘lg‘ucha ashki ravonim sayli har yon jilvagar, Jilva ul sarvi xiromonimda bo‘lg‘ay koshki. Ko‘zuma gar kirpigim osibidin sunmas oyoq, Barqi ofat bu nayistonimda bo‘lg‘ay koshki. Ul oyoq ozurda bo‘lg‘uncha bo‘lub boshim fido, Zahmati boshtin-ayoq jonimda bo‘lg‘ay koshki. Nolam ul oyg‘a yetib jon vaslidin mahrum erur, Jon dag‘i payvasta afg‘onimda bo‘lg‘ay koshki. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 320 Ey Navoiy, dema roziys enmu umrung istasa, Yuz mening umrumcha sultonimda bo‘lg‘ay koshki. 585 Nechakim, ul oyg‘a mendin mehribonroq yo‘q kishi, Yaxshi to qilsam nazar mendin yomonroq yo‘q kishi. Xastalar jonig‘a ul bemor ko‘zdin novake Gar otarsen bilki, mendin notavonroq yo‘q kishi. Ohu xunobimni lahnu boda qilmishsen gumon, Dilrabolar ichra sendin badgumonroq yo‘q kishi. Ahli ishq ozori jonin is tabon tishlar labin, Mendin ushbu qissada, oz urdajonroq yo‘q kishi. Yor etar ermish vatan bexonumonlar ko‘nglini, Shukr mendin ko‘yida bexonumonroq yo‘q kishi. Xoslar vasl istagaylar, vahki, men devonadin Ul pariy ko‘yida benomu nishonroq yo‘q kishi. Ey Navoiy, xurdai nazmi ngg‘a isloh istasang, Shohi G‘oziydin jahonda xu rdadonroq yo‘q kishi. 586 Sensizin bazm ichra qat-qat qon, ko‘ngul betob edi, Dam-badam jomi labolab chekkanim xunob edi. Har muqannad pistakim, b azm ichra erdi jilvagar, La’lingu og‘zing xayolidin ko‘ngul betob edi. Bazm edi jonbaxsh, may birla yorug‘, vahkim, manga Zulmat erdikim, hayotim chashmasi noyob edi. Halqayi bazm elga qaydu bir musalsal turradin Chekkali ul bazmdin jonimda yuz qullob edi. Yetti ko‘k javfi to‘la g‘amni azaldin go‘yiyo Ishq jam’ aylab mening jonim uchun asrab edi. Siymgun g‘alton sirishkim durki, holo bo‘ldi qon, Buki el shingarf deydurlar, burun siymob edi. No‘shi vasl ar yetmasa g‘ am yo‘q Navoiykim, mudom Hajrdin ahli vafo jomida zahri nob edi. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 321 587 Tilarmen muztar etsa ofati ozurda jonimni, Sovursa ofiyat birla tu zulgan xonumonimni. Chiqib sarxush, chopib abrash , qilib javlon, olib maydon, Vujud iqlimidin mahv aylasa nomu nishonimni. Urub jonimg‘a nishi g‘am, tuzub qatlim uchun marham Xino qilsa balo shohidlari ilgiga qonimni. Firoq ichra alifdek qaddim a g‘am tog‘ini yuklab, Uhud ostidag‘i dol etsa jismi notavonimni. Junun ko‘yida usruk sudra tib ratb-ul-lison qilsa Fano avboshig‘a dayr ichra bu rozi nihonimni. Yuzin aylab qora keynicha solib ishq atfolin, Bori mastu malang o‘ynatsa aqli xurdadonimni. Navoiy, ne may erdikim, ic hib olamg‘a fosh ettim, Ulustin yoshurun yillar ko‘ngulda asrag‘animni. 588 Soqiyo, tut bodakim, bir lahza o‘zumdin boray, Shart bukim, har necha tutsang labolab sipqaray. Bo‘g‘zuma jome quyub, qutq ar gadolig‘din meni, Vah, necha bo‘g‘zum chekib bir jur’a uchun yolboray. Bir qadah may bersalar, vah, g‘oyati iflosdin, Necha la’li qiymatiy topqan gadodek oldaray. Tortay o‘zumni evaz, kim qilsa ehson bir qadah. Bu bahona birla o‘zluk din o‘zumni qutqaray. Vajhi may jon naqdiyu tan do g‘idur, ey mug‘bacha, Xilqatim ganjinasin yuz qatla gar xud axtaray. Jong‘a yettim aql vasvosi bila, tengri uchun, Soqiyo, jomimda afyun ezki, botroq telbaray. Eyki, debsen g‘ayrdin ayru kelu chek jomi vasl, Gar bu xilvatda Navoiy mahram ermas qaytaray. 589 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 322 Bo‘lg‘ay erdi yuz tuman, ming ranju mehnat koshki, Bo‘lmag‘ay erdi balovu dardi furqat koshki. Yeldek aylarda havo sayr etkali jismim xasin O‘rtagay erdi urub bir barqi ofat koshki. Xosiyat chun telbarab sahr og‘a yuzlanmak emish, Tutmag‘ay erdim pariylar birla ulfat koshki. Ofiyat kunjin, dedim, istay buzuldum bir yo‘li, Ko‘nglum ichra kechmagay erdi bu niyat koshki. Yuz g‘arib ahvol bekaslikda har dam bor emish, O‘tmagay erdi tilimga lafzi g‘urbat koshki. Jilva qilg‘uncha tilab to vus yanglig‘ ganji zeb, Chug‘z yanglig‘ tutqay erdim kunji uzlat koshki. Yordin el rashkidin bo‘ldum judo, bo‘lg‘ay edi Iltifotin g‘ayr ila ko‘rmakka toqat koshki. Demakim, jon et fido ahbob ila topqach visol, Ey Navoiy, umr bergay oncha muhlat koshki. 590 Xushturur gulgun qadah da vrinda gulbargi tari, Xossa bayram avvali bo‘lg‘ay dag‘i gul oxiri. Har varaq bir nomayi ishratdurur fahm aylagil, Tong yelidin abtar o‘lmastin burun gul daftari. G‘uncha xudi birla gul qol qonig‘a yetti shikast, Bo‘lg‘ali paydo sarig‘ sa vsanning oltun shashpari. Gul adam shomig‘a yuzlangan uchun zanbaq guli Bor kumush mash’al dog‘iyu xurdalardur axgari. Lola qon uzra bo‘yalib, o‘t uza anbar qo‘yub Bor pariyxon, chiqmag‘an g‘ oyib chechaklardur pariy. Nilufar tutmish sipehri lojuvardiy hay’atin, Jolalar yuzinda andoqkim nujumu axtari. O‘psa la’lingni Navoiy sa nga xush kelmas, vale Xushturur gulgan qadah da vrinda gul bargi tari. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 323 591 Sevungil, ey ko‘ngul, oxirk i jisming ichra jon keldi, Quvon, ey joni mahzunkim, hayoti jovidon keldi. Safardin ul pariy yetti, me ni mahzunni shod etti, Ko‘nguldin eski g‘am ketti, tan ichra yangi jon keldi. Xirad, yig‘ bu masofingni tahammul, qo‘y gazofingni, Vara’, tark ayla lofingni ki, oshubi jahon keldi. Damekim andin ayrildim, ko‘ngulni hamrahi qildim, Bugun keldi ko‘ngul, bildimki m, ul nomehribon keldi. Keliptur yoshurun ul shah, meni majnun eman ogah, Pariy ermas esa bas, vah, n echuk ko‘zdin nihon keldi. Falak boqti fig‘onimg‘a, ajal rahm etti jonimg‘a, Xazonlig‘ bo‘stonimg‘a guli bog‘i jinon keldi. Mug‘anniy bir navoe tuz, Navoiy nag‘mae ko‘rguz, Ayoqchi, tomsa tut, to‘qqu zki Doroyi jahon keldi. 592 Ikki hamdamkim, erur ma y bazm aro hamdamlari, Topmasun bizdin malolat xotiri hurramlari. Oyu kunkim bazm tuzgaylar falak xirgohida, Zarrai sargashtadin ne bo‘lg‘usidur g‘amlari. Gul bila nasrinki, chekkay boda nargis jomidin, Zulm erur voqi’ki, bulbul bo‘lmag‘ay mahramlari. Chug‘zdin ram aylasa ne ayb durroju tazarv, Xossa bo‘lsa mastlig‘din o‘zgacha olamlari. Ey tabib, o‘lgumdurur go‘ yoki ushbu kechadin, Zaxmliq ko‘nglumga o‘qdek sanchilur marhamlari. Ey mug‘anniy, bo‘lma g‘ofilkim, zaboni hol ila, Navha aylaydur mening holimg‘a sozing bamlari. Kechalar aflok nevchun yo sh to‘kar kiyib qora, Bo‘lmasa miskin Navoiy holig‘a motamlari. 593 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 324 Yuz urma har taraf, ey sho‘xu zor qilma meni, Qaror tut nafase, beqaror qilma meni. Ko‘zumni sham’i jamoling furug‘i birla yorut, Tong otkucha kechalar ashkbor qilma meni. Xudoy uchun yana har sari bexabar borma, Fig‘onu nolada beixtiyor qilma meni. Tarahhum aylagil, ey ixtiyorsiz nola, Damo-dam el ichida sharmsor qilma meni. Hayot ranji, o‘lum yodi sa’b emish, soqiy, Bu dayr ichinda dame hushyor qilma meni. Men o‘zga, Vomiqu Farhod o‘zgadur, ey ishq, Tana’’um ahli aro e’tibor qilma meni. Qayonki borsang o‘larmen Navoiy yanglig‘ zor, Yuz urma har taraf, ey sho‘xu zor qilma meni. 594 Ey dudog‘ing sharbatida obi hayvon lazzati, Lazzate bo‘lg‘ay, nasibim bo‘lsa la’ling sharbati. Kechalar hajringda bexudmen, mening holimg‘adur Sham’ning gah kuymagi, ga h nolasi, gah riqqati. Mehnati hajringda ishim oh ila faryod erur, Oh agar faryodima yetmas visoling davlati. Lablaringning hasrati ko‘ng lumda bo‘lsa ne ajab, Shisha birla bodaning bir-b irga ko‘ptur nisbati. Orazingg‘a, ey pariy, maj nun ko‘ngulning mayli bor Telba yanglig‘kim, aning o‘ t birla bo‘lg‘ay ulfati. Umr erur ishq ahlig‘a payki nasim, ey bog‘bon, Basdurur bu muddaog‘a shohid aning sur’ati. Yuzu xolingdin Navoiyning ko‘zidur qon aro Loladekkim, dog‘i bo‘lmish ko‘z qorasi hay’ati. 595 Nargisin gul uzrakim, bemor etar noz uyqusi, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 325 Misli sho‘xedurki, sust etkay ani yoz uyqusi. Ko‘z ochib bexudlug‘umni ko‘rmasa yo‘qtur ajab Kim, manga baxt uyqusi bo‘lmish, anga noz uyqusi. Charxi soyir go‘yiyo oshiqdururkim, kechalar Bor aning ham men kebi ko‘p ashkiyu oz uyqusi, Bizni daf’ o‘lsun debon solmish o‘zini uyqug‘a, Zarqdin xoliy emastur ul fusunsoz uyqusi. Har tun aylar istimo’ el qissasin, vahkim, kelur, Menki o‘z holim desam, ul qissapardoz uyqusi. Ista komil xidmatin g‘afla tni raf’ aylay desang Bordur o‘zdin g‘oyib o‘ lmoq zumrayi roz uyqusi. Ey Navoiy, ochma g‘amdin ko ‘zki, sirrim qildi fosh, Yaxshiroq bedorlig‘idin buyla g‘ammoz uyqusi. 596 Tanuredur ichim, go‘yo qizitqan ishq o‘ti ani, Yopishturg‘an kabob o‘rni anga har dog‘i pinhoniy. Qizil raglar emas ko‘z ichrak im, ko‘z mardumin g‘amzang Aningdek nishlar urdiki, oqmish har taraf qoni. Erur qadding xayoli gah ko‘ ngul, gah ko‘zda go‘yokim, Budur ul jo‘yboru bog‘ ning sarvi xiromoni. Tariqi ishq aro ko‘nglumda dur har dam g‘ame ul uy Ajab yo‘l uzradurkim, o‘ksumas bir lahza mehmoni. G‘amim shomin yorutti qadding ul yuz shu’lasi birla, Netar kunduzni ulkim, buyl adur sham’i shabistoni. Yonar o‘tlug‘ ko‘ngulda otas hin la’ling firoqidin, Qiziq har la’lgun paykon er ur bir la’li paykoniy. Xati rayhoni ichra bodayi la’lin xayol aylab, Uchar har lahza ruhum, s oqiyo, tut rohi rayhoniy. Munungdekkim, yiroqdur ka’b ai maqsad hamonokim, Erur manzilg‘a yetmasdin jarasning tinmay afg‘oni. Navoiy davlati boqiy tilar bo‘lsang yaqin bilkim, Erur solikka mushkil topmoq ani bo‘lmayin foniy. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 326 597 Ey ko‘ngul, berding iligdin vaslining davronini, Bilmading bu nav’ talx ermish g‘ami hijronini. Go‘yiyo Farhod erur tog‘ ichrakim, cheksam fig‘on, Ul dag‘i hamdardlig‘din teng chekar afg‘onini. To‘tiyoe ko‘z tutarmenkim, ketursang, ey nasim, Ko‘rsang ul badmehr chobuk turkning javlonini. Qoldi ko‘nglum senda, lekin asradim, ey qoshi yo, Xasta ko‘nglum o‘rnida xokiylaring paykonini. Ne uchun kiymish qizil to‘n dahr bo‘stonida gul, Gar oqizmoq istamas os hufta bulbul qonini. Tiyrboroni g‘aming jismimni qildi yerga past, Vahki, yomg‘ur kasrati yiqti g‘aming vayronini. Ey ajal, tengri uchun ketkim bihil qilman sanga Qo‘ymasangkim, dardi-o‘q olg‘ay Navoiy jonini. 598 Ul oyki, mehri ila olamni muhtaram qildi, Bu telbaga nedin oyo nazarni kam qildi. Ko‘zum iziga yaqindur munga dag‘i yuz shukr, Agarchi yo‘lida gardun qadimni xam qildi. Nasihat etsa ulus tezrak bo‘lur ishqim, Bale, itikrak etar o‘tni ulki dam qildi. Firoq sharhini har kirpigim yozar, go‘yo Falak mijamni tengiz ichragi qalam qildi. Ul oy azimat etib yuz g‘amu balo naqdin Nasibim etti, yomon bormadi, karam qildi. Sipehr ishqda Majnung‘a yozdi ko‘p ta’rif, Muqobilida zamona meni raqam qildi. Ko‘zumki qon aro bo‘ldi nihon ajab ermas Ki, «ayn»g‘a chu dam o‘ldi qarin adam qildi. Shukufa siym chiqarg‘ach bu gulshan ichra xazon, Havog‘a bargini sochm oq bila sitam qildi. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 327 Navoiy jismin o‘qung zax mi etti domi balo, Visol qushlari andin magarki ram qildi. 599 Mahvashekim mehridin bo‘ldum jahon ovorasi, Rahm etib bir chora qilmas o‘lsa ham bechorasi. Zaxmlar qilding yana g‘am nishidin, ey bevafo, Butmish erdi vasl no‘shi birla bag‘rim yorasi. Bevafolar ko‘ngli tong yo‘q lablaringga bo‘lsa sayd Qaydakim la’l o‘lsa, atrofida bo‘lur xorasi. Yuziga boqqach, ajab yo‘q ko ‘zlarimga to‘lsa ashk, El ko‘ziga yosh to‘lar qilsa quyosh nazzorasi. Dardi hajringdin Navoiy ko‘n gli, ko‘ksi, bag‘ridur, Har biri yuz poravu ming yara har bir porasi. 600 Qildim ul oy ollida os hiqlig‘im izhorini, Men anga sirrim dedim bilman aning asrorini. Ko‘z qarosin hal qilib ul oyg‘a yozg‘um nomae, Bore bu tazvir ila ko ‘rgay ko‘zum ruxsorini. Ko‘zidin to jong‘a yetman la’lidin bermas hayot, Ul Masih o‘ldum deganda tirgizur bemorini. Hayfdurkim, rishtayi tasbih qilg‘ay ahli zuhd, Kufr zulfi ichra o‘lgan xalqning zunnorini. Orazing davrin chekarda go‘yiyo naqqoshi sun’, Mehr davri birla teng ochmish edi pargorini. To‘kma jominkim, balo sayli jahonni buzmasun, Mast ko‘rsang, zohido, dayri fano xammorini. Ey Navoiy, shavqidin o‘ls am imorat qilg‘asen, Tufrog‘im birla muhabbat ko‘yining devorini. 601 Ohkim, ul ganj yod etmas bizing vayronani, Ul quyosh bir zarra yorutmas buzug‘ koshonani. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 328 Egma qoshin ko‘rguzub aylar manga man’i junun, Yangi oy birla kerak sog‘ etsa bu devonani. Ko‘zuma ul vajhdin dermen yuzung afsonasin, Kim, sevarlar uyqusizlar doyimo afsonani. O‘zgalar husnidin o‘rtan manki, gardun har kecha Yorutur ming sham’u kuydurmas biri parvonani. Chiqti jonim bodayi la’lin ko‘rub, ey mug‘bacha, Vah, to‘la aylab netarsen qasdima paymonani. Bilmadikim, avval aylar na fy ranjidin xalos, Nafy qilg‘an shayx mug‘ ko‘yidagi mayxonani. Ashk yo‘lin tut, Navoiy , xoki poyi birlakim, G‘ussa bar berur qayonki m, sochsam ushbu donani. 602 Har tikan bu g‘unchadek ko‘nglumda paykon bog‘ladi, Ey jigar pargolasi, se nsiz ichim qon bog‘ladi. Sendin ayrilmoq ko‘ngulga mumkin ermas to abad, Chun sening birla azaldi n ahdu paymon bog‘ladi. Lablaringning shavqidin har qa tra qonkim, to‘kti ko‘z, Sovug‘ ohimdin ham ul da m la’lu marjon bog‘ladi. Dedi aqlu fahm ani ko‘rg ach, shikebe ko‘zlali, Vahki, tun bog‘in yana ul sho‘x chaspon bog‘ladi. Qondin o‘ldi dard bog‘in ing guli har paxtakim, Dog‘ima sabr ilgi marham birla har yon bog‘ladi. Sovurub tifli xazon tufrog‘ ila teng qilmag‘an Qaysi bir guldasta bu bog‘ ichra dehqon bog‘ladi? Ishtiyoqingdin Navoiy o‘ldiyu yetmas sanga, Go‘yiyo bu nav’ oyog‘in bandi hijron bog‘ladi. 603 Ey ko‘ngul, kelkim, ikov bo ‘lub nigore ko‘zlali, Sarv qadde istabon siyminuzore ko‘zlali. Yorlig‘ ko‘z tutqanimiz ko‘ zladi chun o‘zga yor, Bizda ham ko‘z bor, borib bi r yerda yore ko‘zlali. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 329 Chun g‘ubori markabidin ravshan aylar el ko‘zin, Termurub turg‘uncha borib , shahsuvore ko‘zlali. Sayri bog‘u dasht etarbiz ha m yana bir yor uchun, Bog‘ sari ko‘z solali, dashtsore ko‘zlali. Gar aningdek sho‘xi shah roshubi ofat topmasaq, Bir faqire mehribone g‘amgusore ko‘zlali. Garchi nopaydo erur ma qsud, armon qolmasun Xosu om ichra qila olg‘uncha bore ko‘zlali. Ey Navoiy, bo‘lmag‘ung andin bular birla xalos, Kelki, ham vaslin tilab sabru qarore ko‘zlali. 604 G‘unchadek qon bog‘lanibdur ko‘nglum, ey gul xirmani, Borg‘oli ko‘z jo‘yboridi n jamoling gulshani. Ko‘z qorasidin yozay derm en bitig, hayhotkim, Kuydurur g‘ayratki, men mahrumu ul ko‘rgay seni. Aql qochti ko‘nglum ichra soki n o‘lg‘ach dardi ishq, Mo‘r manzilgohi ermas ajdaholar maskani. Ko‘nglum uyida g‘ami toriqmasun har zaxmidin, Marhamin tashlangki, har yo ndin ochilsun ravzani. Arg‘uvoniy ashk aro savsan masallig lolmen, To to‘ningdur arg‘uvoniy, ko‘nglakingdur savsaniy. Har gul ushbu bog‘ aro ko ‘rsang tikan osibidin, G‘arqayi xunob o‘lub yuz chok erur pirohani. Ashk qonida Navoiydur so‘ngak jismi bila Ul muborizkim, qizil jins ichra bo‘lg‘ay javshani. 605 G‘ariblig‘ yana ko‘nglu mni dardnok etti, Shikastalig‘ yana ko‘k sumni chok-chok etti. Bu barcha bir sariyu yor holatimni bilib, Tag‘oful etmagi men xastani halok etti. Damingni asra, Masihoki, chiqmag‘ay gardim, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 330 Bu damki, ko‘yida jis mimni dahr xok etti. Yuzungga ulki quyosh tobi berdi yuz ming shukr, Quyosh kebi meni ham ishqing ichra pok etti. Xush ul dameki, degayl ar fano o‘tig‘a falon Qadam qo‘yarda ne vahm ayladi, ne bok etti. Ne may, ne jom, men us ruk hamesha, go‘yo ishq Tanim hadiqasida ra glarimni tok etti. Navoiyni tila andin bu runki, degaylar Adam yo‘lin tutub ul zori benavo etti. 606 La’lingga bog‘landi jonim hajr elindin ol ani, Zulfungga chirmash ti ko‘nglum qilmag‘il pomol ani. Bog‘ladi ko‘nglum manga oshiqlig‘ining tuhmatin, Shart qildim ko‘rgach-o‘q rasvo qilay filhol ani. Sendin ayru xo‘b lardin ochilur ko‘nglum, vale G‘uncha yanglig‘kim, ocharlar kuch bila atfol ani. Ey sabo, bag‘rimg‘a sanchilg‘an tikankim, anglading, Bo‘lsang ul gul birla hamdam qilg‘asen irsol ani. Ul alifkim, nil ila chekting uzoring yonida, Husn ichinda birga o‘n qilmish yonida xol ani. Bu chaman kayfiyyatin ozodaekim qildi fahm, O‘n tili savsandek o‘lsa hayrat aylar lol ani. Ey Navoiy, deb eding ko‘rgach ani jon topshuray, Bo‘lsa bu davlat muyassa r qilmag‘il ehmol ani. 607 Qani visolingga bir mendek orzumande, Visol umidi bila mehnatingg‘a xursande. Fano mayin ichib ovoralig‘ yo‘lin tuttum, Nasihat ahli manga emdi bermangiz pande. Erur tanimdagi yuz dog‘ birla munglug‘ jon, Gadoki, to‘nig‘a har sari solsa payvande. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 331 Sabab bu erdi ekin xilqatidin odamning Ki, bo‘lg‘ay anga seningdek xujasta farzande. Ko‘ngulni sho‘xlar andoq talashtilar kesishib Ki, qolmadi meni bedil nasibi parkande. Chog‘irni oqil esang la’l deb qizitma dimog‘ Ki, o‘tni islamadi gul debon xiradmande. Ajal, Navoiyni qutqaz baloyi hirmondin Ki, ul zaif bu dard ichra asru emgandi. 608 O‘tum xud etmadi ul to shbag‘irg‘a ta’sire, Bu yona o‘tki, topilmas bu ishga tadbire. Ne turfa suvrati bordurki, hech suvrat ila, Qazo musavviri qilmadi buyla tasvire. Shikoyatim ko‘pu qolmas seni qachon ko‘rsam, Tanimga tobu tilimga majoli taqrire. Tushunda obi hayot ichtim, ohkim, kelmas Ko‘ngulga la’lini o‘pm akdin o‘zga ta’bire. Meni muqayyad etar bo‘lsang ochma halqayi zulf Ki, pashsha qaydig‘a yo‘q ehtiyoji zanjire. Gul ichra shabnam ila xurdadur suyu dona, Magarki, qaydig‘a bulbulnung etti tazvire. Navoiy yordin ar zulm erurki, lutficha bor, Sen etmasang kerak o‘z qullug‘ungda taqsire. 609 Jonim chiqadur, hajr ila jonon kerak erdi, Ko‘nglum kuyadur, dard ila darmon kerak erdi. G‘am shomida parvona sifatkim, kuyadurmen, Boshim uza ul sham’i shabiston kerak erdi. Ko‘z bog‘ida yuz gul ochadur ishq, valekin Yuzu xatidin lolavu rayhon kerak erdi. Xush keldi hazin ko‘nglum aro g‘amzalaringkim, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 332 Oh o‘qlarig‘a bir nech a paykon kerak erdi. Qabrimg‘a xirom ettingu yo‘q tuhfae, vahkim, Bu xas kebi jon ichra bugun jon kerak erdi. Xush ziynati ko‘p nomadurur umr, valekin Tavqi’i vafodin anga unvon kerak erdi. Bilmay seni ul gul qovar, ey zor Navoiy, Sendek anga bir bulbuli nolon kerak erdi. 610 Bo‘ldi iyd, ul turki chob uk azmi maydon qilg‘usi, Vahki, el bexudlug‘i jonimni qurbon qilg‘usi. Barqi ofat bo‘lg‘usi har shu’laekim ayrilur, Markabi tuynog‘idin ul damki javlon qilg‘usi. O‘q hunilab o‘t yolindek har tarafkim qo‘ysa yuz, Yuz ko‘ngulni kuydurub, yuz jonni vayron qilg‘usi. Oshkoro jon olib har yon qilur mashg‘ul o‘zin, Elni bilmas deb yigit o‘zini nodon qilg‘usi. Sham’ emas ko‘z ochtilar nazzorag‘a ahli qubur Kim, ul oy iyd oqshomi sa yri xiyobon qilg‘usi. Subh maydon azmi qilg‘ach, vahki, yo‘q yolg‘uz meni Olam ahlin iydi ruxsorig‘a hayron qilg‘usi. Iydgoh ahli hujumi birla, ey shah, qilma kibr Kim, falak bu jam’ni holi parishon qilg‘usi. Ey Navoiy, rashkdin o‘ ldumki, ul qotil bugun Har taraf bu shakl ila yuz lansa yuz qon qilg‘usi. 611 Yor ila bir xilvat istarmenki, ag‘yor o‘lmag‘ay, Balki ul xilvatning atrofida dayyor o‘lmag‘ay. Ko‘zga ko‘nglum dardidin yig‘larg‘a imkon qolmag‘ay Tilga dardim sharhini aylarga guftor o‘lmag‘ay. Eldin andoq yoshurun ista rmen ul xilvatnikim, Ko‘nglum andin voqifu joni m xabardor o‘lmag‘ay. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 333 Yor budi ichra nobud o‘ lg‘amenkim, o‘rtada O‘zgalikdin demakim, o‘zl ukdin osor o‘lmag‘ay. Buki, derlar bordurur devor keynida quloq, Ul fazo davrida ko‘z yetg uncha devor o‘lmag‘ay. Maxfiy asrorimg‘a bo‘lg‘ay yor lafzidin ado, Yordin ayru valekin sohibi asror o‘lmag‘ay. Ey Navoiy, qilma har yor ollida sirringni fosh, Bormudur imkonikim, ul yorg‘a yor o‘lmag‘ay. 612 Yana balo choqinin ishq telba jonima urdi, Fano quyuni yetibon kulumni ko‘kka sovurdi. Magarki, men kebi eldin qocharni ayladi varzish, Kiyiklar ichraki, Majnun tamomi umr yugurdi. Men archi ko‘yida o‘ldum qovungki, telbarar oxir, Churuk so‘ngakni tanimdin uzub, ne itki, ko‘murdi. G‘aming qo‘yub tugan uzra tugan bu makr ila ko‘rkim, Tanimda har tugan ichra necha tuganni yoshurdi. Ko‘ngulda gar o‘qung itmish ya na bir o‘q dag‘i otkim, Bu nav’ topsa bo‘lur har kishiki, bir o‘q iturdi. Dam urmayu qadah ichkilki, telba bo‘lmasa voiz, Nedin edi urunub, qichqiribki, og‘zi ko‘purdi. Firoq dog‘ig‘a mash’al fatilasi keturungkim, Navoiy og‘zini chun ku pka qo‘ydi, pok sumurdi. 613 Labing takallum etib, so‘z da lol qildi meni, Ochildi zulfungu os huftahol qildi meni. Yuzi ko‘rundi, oching emdi zulfi silsilasin Ki, ul pariy yana majnunmisol qildi meni. Oyog‘in o‘pkali boshim yo‘lig‘a yetkurdum, Fig‘onki, zulfi kebi poymol qildi meni. Qoshi xayolida payvasta baski, chektim ranj, Falak bu g‘amda nechukkim, hilol qildi meni. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 334 Beli g‘amida xayol o‘l dum ohu afg‘ondin, Bu mo‘ya mo‘y etib, ul nola nol qildi meni. Kup og‘zima quyu qo‘y adl jomin, ey mug‘kim, Qazo bu shevada bee’tidol qildi meni. Navoiy, anglaki, jurmum cha yuz umidim bor, Faqiri zohid o‘zidek xayol qildi meni. 614 Xarob aylading, ey is hq, xonumonimni, Tasavvur aylaki, o‘ldum, bag‘ishla jonimni. Magarki, ishq malomat o‘tin yorutmoq uchun Qurutti uylaki xas jismi notavonimni. Bu turfa ko‘rki, fuzun bo‘ldi la’lgun ashkim, Agarchi shu’layi is hqing qurutti qonimni. Fig‘onki, o‘ldumu ko‘yi da xalq g‘avg‘osi Aning qulog‘ig‘a yetkurmadi fig‘onimni. Bugun tanimg‘a nishon ul hayotdin kelibon Ki, tongla topmag‘asen istabon nishonimni. Chu ishq oyatida savtu harf yo‘l topmas, Kamoli ishq iturmish magar bayonimni. 615 Dedimki, ko‘zga chekay gardi rahnavardingni, Fig‘onki, topmadi ko‘z to‘tiyog‘a gardingni. Magar zamona ko‘zi surma istar erkandur Ki, gard qolmadi surganda rahnavardingni. Firoqu orzuvu shavq har biri bir dard, Desamki, darding etay sharh qaysi dardingni. Safarda yomg‘uru yel bo‘ lmasun muzohim anga, Ko‘z, asra ashku, ko‘ngul, chekma ohi sardingni. To‘shab samandig‘a farsh, ey zamona, o‘tkarding Sipehru axtaridin sabza birla vardingni. Ko‘k ablaqin egarib, ey quyosh, sinon tortib, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 335 Magar bu zarrag‘a qilding ayon nabardingni. Navoiy, emdi nishot avji tutki, gardishi charx Keturdi mohi falaksayri tezgardingni. 616 Qo‘zg‘adi ohim so‘ngak birla tani g‘amnokni, Yel sovurdi bir ovuch tufrog‘ ila xoshokni. Demagil sihhat so‘zinkim, ko‘ksum uzra tiyg‘i ishq Aylar ikki chok, tikmasd in burun bir chokni. Buki olamg‘a havodis tushti, go‘yo qo‘zg‘amish Ul quyosh hajrida oh im anjumu aflokni. Men xud ettim azmi masjid , ey musulmonlar, valek Bok emas gar ko‘rmasam ul kofiri bebokni. Qildi chun hijron meni nobud tutma jomi vasl, Zahr chun o‘lturdi zoyi’ qilmag‘il taryokni. Qaddidin og‘zimda hayrat barmog‘idur, zohido, O‘tqa sol emdi aso, boshingga ur misvokni. G‘ayri lof ermas Navoiy pokravliqdin hadis, Topmayin bir g‘ayr naqshidin zamiri pokni. 617 Ishqing ichra ko‘ksuma oncha junun toshin uray Kim, xiradning shavkatin, taqvo shukuhin sinduray. Qilsa tavsanlig‘ ko‘ngul to rtib junun zanjirig‘a, Hajr zindonida ishqing shahnasig‘a topshuray. Ul pariy ko‘zdin chu maxfiy dur hamesha, vah, necha Istab ani topmasa, majnun ko‘ngulni yozg‘uray. G‘am tuni anjum ko‘zi yanglig‘ yumulmas ko‘z bila, Vah, necha gohe yuray, go he turay, goh o‘lturay. Chun ne taqdir o‘lsa tag‘yir o‘lmas ermish sa’y ila, Qayg‘u qismim bo‘ldi deb ortuqsi nevchun qayg‘uray. Ul quyoshqa zarrae ta’sir uchun yo‘qtur, ne sud Gar to‘quz aflokni ohim o‘tidin kuyduray. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 336 Ey Navoiy, istasam o‘lmak ne g‘am el ta’nidin, Bore men har nav’ etib, jonong‘a jonni yetkuray. 618 Ey ko‘ngul, kelkim, balo bazmida jomi g‘am tutay O‘z qatiq holimg‘a o‘lmastin burun motam tutay. Yig‘labon boshimg‘a ohim dudidin chirmab qora, Motamim el so‘ngra tutqun cha, o‘zum bu dam tutay. Olam ahlig‘a necha qildim vafo, ko‘rdum jafo, Ey ko‘ngul, kel-kelki, ta rki jumlayi olam tutay. Emdikim, ishrat surudidin ochilmang, ey ko‘ngul, Navha ohangin tuzub, bir dam seni xurram tutay. Mastlig‘din o‘zga yo‘q dardim iloji, soqiyo, May keturkim, ham ichay, bir lahza ani ham tutay. Qo‘yg‘il, ey nosihki, mug‘ dayrida o‘z ahvolima, Mast loya’qil yoqam yirtib, surudi g‘am tutay. Chun jahon birla jahon ahlig‘a yo‘q ermish vafo, Ey Navoiy, men fano sarri shtasin muhkam tutay. 619 Olsa jonimni labing davron to‘kub qon yoshini, Tong emas ul yosh ila la ’l etsa qabrim toshini. Fitna ta’lim etmasa qoshing sanga bedod uchun, Xam bo‘lub nevchun qulog‘ingg‘a keturmish boshini. Ko‘z tutar erdim qalam kirp iklarimdin bog‘la deb, Gar azalda ko‘rsam erdi suvrating na qqoshini. Mayl etar ko‘nglum qushi jon pardasin qilg‘ay qanot, Ko‘rgali har kecha mahram ko‘yining xuffoshini. Oshiq o‘ldum, chunki may berd ing, magar ey mug‘bacha Ishq o‘ti birla pishurmishlar piyolang doshini. Shayxu ahli xonaqah, tengri tuta bersun manga Haq yo‘lin ko‘rguzgali dayri fano avboshini. Jon qushi qasdig‘a sog‘i ng‘ay guruha birla yoy, Ey Navoiy, kimki ko‘rsa xoli birla qoshini. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 337 620 Ey ko‘ngul, qo‘yg‘ilki, mundin so‘ng gadolig‘ fan qilay, Ko‘yida bu fan bila bir yo‘ l boshin maskan qilay. Gah bu ishratdinki, ul ko‘y ichradurmen shod o‘lay, Gah bu mehnatdinki, andin ay ru men shevan qilay. Aylamakdin tang‘a anduhu balo toshin hisor, Jonima hayru salomat xaylini dushman qilay. Ul yuzu qomat kerak, vah, o‘zni kuch birla necha, Moyili gul aylayin yo volihi savsan qilay. Yoshurun g‘am soldi ravzanlar ko‘ngulga, ey rafiq, Qo‘yki, men ham oh ila gardunni yuz ravzan qilay. Soqiyo, ko‘z birla ko‘nglumni qora qilmish xumor, Kelki, bu uylarni may xur shididin ravshan qilay. Gar Navoiy mast agar maxmur o‘tar bu dayrdin, Bodapolodin kafan, mug‘ dayridin madfan qilay. 621 Ko‘nglumga sho‘r soldi biravning malohati, Vahkim, ajab tuz o‘ldi yana zaxmim ofati. Ter qatrasin yuzida ko‘rub ishqim o‘ldi tez, Afzun bu sudin o‘ldi o‘tumning harorati. O‘ynatti qoshu ohkim, ul dos no‘gidin Bag‘rimning o‘ldi toza o‘ngalg‘an jarohati. Sekritti raxshu kuydi ko‘ngu lning ul o‘t bila Jon mazraida xirmani oromu toqati. Ko‘nglum so‘rarg‘a keldi, vale oldi jonni ham, Mundoq bo‘lurmu dilshudalarning iyodati. Sharbati visol yo may em ish qaysi xastaning Kim, ishq anduhidin o‘luptur malolati. Mayg‘a Navoiy etti ko‘ngul shishasini zarf, Bu bo‘ldi rindliq aro aning zarofati. 622 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 338 Qilsa kul jismimni o‘rtab otashin oraz guli, Har ovuch kul dahr bo‘st onida bo‘lg‘ay bulbule. Xattu ruxsorin tilab g‘am shomi cheksam o‘tluq oh, Har sharardin ko‘k shabistonida ochilg‘ay gule. Zulfi savdosida o‘lsam tortqay qabrimda bosh Har giyahdin xo‘shae, har xo‘sha bo‘lg‘ay sunbule. Tushta ayshim subhig‘a kirdi balo shomi magar, Qasdima sho‘xe uzori uzra ochmish kokule. La’li ruhafzosini ko‘rsun biravkim, ko‘rmamish, Ruhoshom aylabon sarmast bo‘lg‘udek mule. May nihon ichsam kerak og ‘zim qo‘yub kup og‘ziga. Kim, tugatsam chiqmag‘ay andin sadoyi qulquli. Ey Navoiy, istasang bo‘lm oq zamiring lavhi pok, May suyin kelturkim, ani g‘ayr naqshidin yuli. 623 Orazing zar huqqalardin, ey malohat mash’ali, Mushafedur lojuvardu oltun aning jadvali. Turfa oedur uzoring, ko‘k anga moviy libos, Anjum aning tanga-tanga basma qilg‘an zarhali. Har nafas ortar jamolingning safosi ko‘zgudin, Ko‘zguning andoqki kuldin bo‘lg‘ay afzun sayqali. Bir pariydur lolazor ichra sarig‘ gullar aro Yo ul oy egnidadur zarbaft gulgun maxmali. Husni atrofida, ey mashshota, har yon qo‘yma xol Kim, Xo‘tan mulkida hindularning o‘lmas madxali. Nav arusi dahr aqdin istama, ko‘pkim arus Oxiri ifrit o‘lur, garchi pariydur avvali. Ey Navoiy, vusma birla ke smadin topqan fireb, Gar malakdurkim, bo‘lur shaytonsifatlar mahzali. 624 Kamand uchig‘a yetkurmas g‘amu andesha ayyori, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 339 Biyik chekmish magar mayxo na tomin sun’ me’mori. Xumorim za’fida kahgil isi to yetti mast o‘ldum, Suvalmishdur magar may loyidin mayxona devori. To‘la kup og‘zi may xurshidid ur, go‘yo teng ochilmish Chekarda bu iki xurshid davrin sun’ pargori. May ichmish xonaqah shayxi, harobat ahli, aysh aylang Ki, chiqmish baxya urg‘an xirqasidin mablag‘i kori. Ko‘rungan mosivo budi emas balkim namudedur May ustida hubobu mavj shaklining namudori. Hubobu mavj may tahrikidin zohir bo‘lur, lekin Sukun topqach vujudi ma ydin o‘zga qaydadur bori. Quyosh aksimudur hayvon suyida yo ko‘runmishdur Ravonoso may ichra soqiyi gulchehra ruxsori. Fano dayrin ko‘ngul istarki, bir-bir piri dayr elga Tutarda boda shoyad ju r’ae sung‘ay bizing sori. Navosidin fano chun hosil o‘ldi qilg‘asen, ey ishq, Navoiy rishtayi jonin mug‘anniy udining tori. 625 Emas bog‘ ichra sarig‘ lola zanbaq bilki, har sori Yangi dog‘ o‘rtab ul gul ishqidin sarg‘ardi ruxsori. Bu humrat birla ermas otas hin gul, oq gul erdikim, Yuzung barqidin o‘t tushti angakim, bo‘ldi gulnoriy. Qading ollida bo‘lg‘an jilvagar oq savsan anglakim, Ko‘k etti barcha a’zosi n sabo kojining ozori. Shajar yafrog‘lari o‘qdek qadingning hajrida bordur Boshog‘larkim, chaman ashki namidin bo‘ldi zangoriy. Dema kunduz, qarong‘u tun edi, chun pardadin chiqting, Jahonni qildi kunduzdek yu zung mehrining anvori. Desamkim, haqdurur mavjud u ashyo har nedur nobud, Hubobu mavji bahr uzra erur aning namudori. Navoiyning aqiq ashki ol erdiki, tutmish rang, Suhayli orazing go‘yoki qilmish lam’a izhori. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 340 626 Donayi xoli uzra ko‘r sa bzayi xat nishonasi, Donayi xol emas erur mehr giyoh donasi. O‘rtanurumni ishqida bilmagan, et nazzorakim, Tildur aning bayonig‘a ko‘nglum o‘ti zabonasi. Qatlima bas bahonakim, qild i bahona qolmamish, Emdi bahona uzrini qo‘lmoq erur bahonasi. Tiyra firoq tunlari sharhini ayt demakim, Ming kecha deb tuganmagay bir kechaning fasonasi. Istama ishq bahrining s ohilin, eyki g‘arqasen Bir-biriga yetishti chun to‘sh-to‘shidin karonasi. Tavsan edi ko‘ngul mayi ishqini tortqan zamon, Ko‘rki, ne rom etibdurur emdi ani zamonasi. Boshimu dayr pirining dargahi chun tushupturur Vahm, taaqqul aylamas vaz’ ila korxonasi. Fikri bu korxonani qilg‘ay edi halok, agar Bo‘lmasa aql zoyili jomi mayi mug‘onasi. Baski, Navoiy ayladi dard surudida navo, Ahli tarabni yig‘latur majlisining taronasi. 627 Ishq ahli go‘ristonida qabrim chu zohir bo‘lg‘usi, Farhod aning toshin yo‘nub, Majnun mujovir bo‘lg‘usi. Dersen, yuzum sori ko‘zung ko ‘p boqmasun gar yuz budur, Ul mehr tobidin erib, oqquncha nozir bo‘lg‘usi. G‘amzangdin o‘lturmak ishin ta’lim ola kelmish ajal, Bu nav’ ustod o‘ls a, ul oz chog‘da mohir bo‘lg‘usi. Xatti g‘uborin demakim, bo‘lg‘usi ul yuz monii, Tun pardasi oy nurig‘a ne nav’ sotir bo‘lg‘usi. Ul g‘amza kufridin ko‘ngul nav’e kelur islomg‘a Kim, tarki islom aylabon go ‘yoki kofir bo‘lg‘usi. Bo‘lg‘usi mutlaq shu’lalar ichra samandar sayridek, Sensiz ko‘ngul gulzor aro ul damki, soyir bo‘lg‘usi. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 341 Ko‘nglumdagi har ni shdin gar bo‘lsa bir til, har biri Yuz til bila o‘z holining sh arhida qosir bo‘lg‘usi. Xotirni jam’ istar esang avval xavotir daf’in et, Kimda xavotir bo‘lmasa osudaxotir bo‘lg‘usi. Qildi Navoiy qaddingga sarvi sihiy tashbihini, Bu tab’i nomavzun bila bechora shoir bo‘lg‘usi. 628 Butmadi gulshan tavofi birla bag‘rim yorasi, Bermadi o‘tumg‘a taskin sarvu gul nazzorasi, Bir zamone sarvu bir dam gulga ko‘p qildim nazar, Bo‘lmadi ul sarvi gulrux furqatining chorasi. Gul bila sarv istabon gulshan sari mayl aylamas Dashtdin ul sarvi gulruxsoraning ovorasi. Qaddi hajrida har ohim dudi sarvedur baland, Yuzidin ayru guledur ko‘kragim har porasi. Sarvu gul maftuni bo‘lmakim, nigoru zeb uchun, Sindurub har dam uzar ani falak makkorasi. Sarv o‘qdur, gul tikan, bog‘ ichra to ko‘z ollidin Borg‘ali ul sarvi gulru xning qadu ruxsorasi. Ey Navoiy, sarvu guldin kechki, qaddu yuzidin Bor emish yuz yilchilig‘ yo ‘l sarv ila gul orasi. 629 G‘am chekar jismu ko‘ngulni kulbayi ahzon sari, Xasqa o‘t solib gado eltur kebi vayron sari. Hirz qolqoni, duo dir’i nedur, ey porso, Chun balo toshi yog‘ar men telbayi uryon sari. Yor istar hajru ayni vasl erurkim, ko‘ngluma Bo‘ldi mayl aning rizo sin istabon hijron sari. Sabza nishtar, barg paykon, gul o‘t erdi jonima Har qachonkim, sensizin azm ayladim bo‘ston sari. Ne futur islom aro tushkayki, ul kofir yana Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 342 Mast o‘lub, ko‘nglakcha chiqti sekritib maydon sari. Gar xarobot ichra mumkindur sumurmak bir qadah, Xizr agar o‘ltursa borman chashmayi hayvon sari. Soqiyo, tezgindurur har lahza boshimni xumor, Davr evursang jur’ae sung‘il bu sargardon sari. Yuz Xizr umridin ortug‘roqdurur ming jon berib Bir qadam qo‘ymoq, muyassar gar bo‘lur, jonon sari. Ey Navoiy, gar desangkim f itna ko‘rmay, solmag‘il, Bir nazar har turfat-ul-ayn ul ko‘zi fatton sari. 630 Gardi yazdiy mi’jar ostida qoshing, ey ko‘rkaboy, Zor aningdekkim ko‘rungay gard ichinda yangi oy. Vusmadur ul qosh uza yoxud zarofatdin ko‘zung, Oldi bu qurbon ko‘ngul qasdig‘a miynorang yoy. Gar nihon soching tarar mashshota kelsunkim, erur Kirpigimdin shona, ashkimdin su, ko‘z xilvatsaroy. Dilrabolar ichra har dam ko‘zguga boqmoq nedur, Vahki, bilman, ey pariy, xudbinmusen yo xudnamoy. Otashin gul bargidin ko‘ngl ak kiyibdursen, valek, Desang o‘t solmay jahong‘a ch iqmag‘il ko‘nglakcha, voy. Gah tutulsa, gah ochilsa ko‘nglum ermas aybkim, Sunbulung dilband, xandon g‘unchang o‘lmish dilkushoy. Ey Navoiy, dahr sho‘xi oshiqi bo‘ldung, valek Bilki, kobin naqdi jondur gar bo‘lursen kadxudoy. 631 Boda bu maqbulluq zotimda mavjud ayladi Kim, meni zuhdu riyo ah lig‘a mardud ayladi. May o‘tining lam’asi o‘rtab vujudim xirmanin, Kullarin nay nag‘masi bir damda nobud ayladi. Bodadin xushnud o‘lubmen to meni jomi fano Davr elining sofiyu durdig‘a xushnud ayladi. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 343 Mayg‘a rahn etgil riyo sajjodasin, ey shayxkim, Har kishi bu nav’ savdo ayladi, sud ayladi. Mayg‘a ashkim la’lidin oludalig‘ gar istamas, Ne uchun soqiy labi la’lin mayolud ayladi. Odamiylig‘ ko‘rguzub qildin g parivashlarni qul, Odam uldurkim, maloyik ani masjud ayladi. El tilar mug‘ ko‘yinu istar Navoiy mug‘bacha, Azmi maqsad aylab el, ul qasdi maqsud ayladi. 632 Ohima yor og‘zi bir dam kulmagin kam qilmadi, Chun sabodin g‘uncha ochildi yana yopilmadi. Nishtari ohim ajab yo‘q ko‘nglungga kor etmasa, Tezlikdin igna hargiz xorag‘a sanchilmadi. Qatrae tomizma bizga tutq an asfar bodadin, Sham’ o‘tidin, soqiyo, harg iz sharor ayrilmadi. Ishqkim, har bir ishida yoz di yuz ming turfa xalq Turfaroq budurki, yuz mingdin biri yozilmadi. Ko‘yida ohim yeli raf’ etti ul yuz burqain, Hech gulshanda sabodin buyla gul ochilmadi. Qaysi johilg‘a nadomat bo‘ lg‘ay ul olimchakim, Har ne bildi, qilmadi, ha r neki qildi, bilmadi. Ey Navoiy, yor vaslin istabon ul toptikim, Ahli hijron zumrasida istabon topilmadi. 633 Ko‘nglum ohidin tabassum la’lingga fan bo‘lmadi Uylakim, la’l axgari yel birla ravshan bo‘lmadi. Istadi jism uyi bir ravzan o‘qungdin, voykim, Qolmadi ravzan yerikim, necha ravzan bo‘lmadi. Dedi, bir dushnom uchun joningni olg‘umdur baho O‘lturur savdoki, miodi muayyan bo‘lmadi. El chamanda ul pariy birla kezib men telbaga Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 344 Vahki, ishrat jilvagohi g‘ayri gulxan bo‘lmadi. Oh o‘tidin xirq ani pok o‘rtakim, har bulhavas Zarq ashkidin etak yu b pok doman bo‘lmadi. Lofi ishq urg‘an ko‘ngul g‘am do‘zaxidin qochmasun Kim, samandarg‘a yolindin o‘zga maskan bo‘lmadi. Ey Navoiy, kimni sevsang qilma zohirkim, sanga Kimdururkim, do‘stlug‘ fahm etti, dushman bo‘lmadi. 634 May xalos etti riyoyiy porsolig‘din meni, Shukrkim, qutqardi zuhdu xudnamolig‘din meni. Bo‘ldi nobud o‘zlugum, yuz shukrkim, qildi xalos Har zamon bu korgahda behayolig‘din meni. Dahr zolin to‘rt mazhab birla qildim uch taloq, Fard qildi boriy mundoq kadxudoliqdin meni. Bo‘ldilar begona ahli zuhd xush davlat bukim, Qildi man’ ul qavm birla oshnolig‘din meni. Orazimdin g‘ussa kojining savodin qildi ol, Shukrkim, qutqardi mundoh yuzqarolig‘din meni. Bandamen soqiyg‘akim, bi r jomi molomol ila Ayladi ozod yuz ming mubtalolig‘din meni. Tavba ahli yorumang mun doqki mahrum ettingiz Dayr ichinda mastu loya’qil gadolig‘din meni. Dushmanimsiz do‘stlarkim, qovdingiz aylab hujum, Benavolig‘ kishvarida podsholig‘din meni. Ey Navoiy, ham magar, yo mu g‘bacha, yo piri dayr Sindurub tavbam chiqarg‘ay benavolig‘din meni. 635 Yuzidin o‘lmasa, yo rab, ravo ko‘zum tilagi, Tazallumum iligidur adolating etagi. Ko‘ngulda furqat o‘qi bi rkishibdur andoqkim Kishi chekarda gumon aylagay aning so‘ngagi. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 345 Chamanda g‘uncha emaskim, bo‘lushur ul gul uchun Fig‘onim onchaki, qon bo g‘lanipturur yuragi. Chechak nechukki, yopar ko‘zni tiyra aylaptur, Ko‘zum bahorini gulgun sirishkning chechagi. Labi xayolida bag‘rim shikofini tiksam, Alifdin igna qilur, jo nu rishtadin ipagi. Xazon chamang‘a shabixun kelurga bo‘ldi dalil Sanavbar ushbu chamandin kanora aylamagi. Ne ko‘nglini buzadur dardu g‘am Navoiyning, Chu ul pariyduru bas us hbu telba ko‘nglidagi. 636 Kecha hajringda tiriklikdin malolim bor edi, Tongg‘a tegru ayta olmankim, ne holim bor edi. Furqating bedodidin yo‘q erdi bir soat majol, Bo‘lsa dag‘i yig‘lar erdim to majolim bor edi. Tosh urub ko‘ksumga, tufrog‘ lar boshimg‘a sovurub, Lek bu vaqte edikim, e’tidolim bor edi. Kelsam o‘z holimg‘a nogah bu malomatlar aro, Goh o‘zumdin, gah ulusdin infiolim bor edi. Vasl umidi kirmasa jonim arosig‘a gahe, Qayda jon elturga bore ehtimolim bor edi. Vasl tarkidin agarchi mujr im o‘ldum, vah, qachon, Hajrni bu nav’ sa’b erkon xayolim bor edi. Ey Navoiy, furqa tim ayyomi mundoq qolmag‘ay, Qolmadi chun ulki, davroni visolim bor edi. 637 Ey sabo, ko‘zdin uchur Mozandaronning vardini Kim, qilibmen surma Marvi shohi jonning gardini. Ulki ahbobin qilur parvarda ayshu noz ila, Ne tong boshim olib kets am qo‘yub yoru diyorimni. Chekma zahmat, ey tabib, ermas chu mumkin aylamak, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 346 Sharbati vasl o‘lmag‘uncha daf’ furqat dardini. Anglag‘ay do‘zaxda bor issi g‘-sovug‘ birla azob, Hajr aro kim ko‘rsa o‘tlug‘ ko‘nglum ohi sardini. Anjumi ashkin to‘kar tong otqucha mendek sipehr, Yo‘qlamish ul ham magar bir mehri olamgardini. Ey ko‘ngul, vasl istasang bexud bo‘lub g‘am yemakim, Kom topmas kimsa qilmay tark xobu xo‘rdini. Yor agar hijron aro soldi Navoiyni yiroq, Bok emastur vasl ila gar qilsa boz ovardini. 638 Junun vodiysig‘a moyil ko ‘rarmen joni zorimni, Tilarmen bir yo‘li buzmoq buzulg‘an ro‘zgorimni. Falak bedodidin garchi me ni xokiy g‘ubor o‘ldum, Tilarmen topmag‘aylar to‘tiyolig‘qa g‘uborimni. Shak ermas partave tushkach uyi ham, raxti ham kuymak, Chu go‘riston gadoyi sermag ay sham’i mazorimni. Demang qay sori azm etkung, manga yo‘q ixtiyor, oxir Qazo ilgiga bermishmen inoni ixtiyorimni. Tugandi ashki gulgun, emdi qolmish za’faroniy yuz, Falak zulmi badal qildi xazon birla bahorimni. Diyorim ahli birla yordin boshimg‘a yuz mehnat, Ne tong boshim olib kets am qo‘yub yoru diyorimnn. Yomon holimg‘a bag‘ri og‘rig‘ay har kimsakim, ko‘rgay Bag‘ir pargolasidin qong‘ a bulg‘ang‘an uzorimni. Hayotim bodasidin sargaronmen asru, ey soqiy, Qadahqa zahri qotil quy, dag‘i daf’ et xumorimni. Jahon tarkini qilmay, chunki tinmoq mumkin ermastur. Navoiy, qil meni ozod o ‘rtab yo‘qu borimni. 639 Ko‘zi hajri meni bemor etti, Qora og‘riqqa giriftor etti. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 347 Juzv-juzvimg‘a tik ib mujgoning Ruhum ajzosini afgor etti. Subh gul safhalaridin bulbul Orazing vasfini takror etti. Labing anfosidin erdiki, Masih O‘lug ihyosida izhor etti. Zarrayi mehri jamoling Yusuf Topibon olam elin zor etti. Ayladi zuhdu riyog‘a iqror Kishikim, ishqdin inkor etti. Dahrdin topti Navoiy chu malol, Maskanin kulbay i xammor etti. 640 Ey uzoring ollida sharma nda mehri xovariy, Yo‘qsa nevchun yoshunur ha r kecha andoqkim pariy. Qomatingdin azmi sahro qildi gulshandin tazarv, Tog‘ sari uylakim faryod etib kabki dariy. Gulshani husnungg‘a ziynat berdi terdin qatralar Kim, ko‘rubtur bo‘yla gulbarg uzra shabnam gavhari. Hajr so‘zi za’flig‘ jismim aro bo‘lmish nihon, Bas ajabdur bir ovuch xas ichra do‘zax axgari. Safhayi husnungda haq sirrin ko‘rar ko‘nglum ayon, Tong emas bulbulg‘a mushaf o‘rnida gul daftari. Yor bazmida visol ahli chekar jomi murod, Davr chun hajr ahlig‘a qism etti mehnat sog‘ari. Ey Navoiy, yor zulmig‘a ne chora, g‘ayri sabr, Kimsa netkay sabr qilmay zolim o‘lsa dilbari. 641 Chu ishq ilgi zabun aylar dilovar podsholarni, Taaqqul aylagilkim, nayl agay bedil gadolarni. Dalil aytay erurlar deb pariyzodu malaksiymo, Desamkim, odamiy sonida ermas bevafolarni. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 348 Vafoni, ey vafosiz, elga ko‘rguzsang karam aylab, Jafokash jonima bore musallam tut jafolarni. Aningdek hushdin begoname nkim, toniy olmaslar Meni ham oshnolar uyl akim, men oshnolarni. Qilurg‘a zulm ishq ahlini aylar jam’ ul zolim, Nechukkim, shoh ehson qilg ‘ali yig‘qay gadolarni. Agar yuz chok qild im ko‘nglakimni ham yomon ermas, Firoqing tiyg‘idin jismimda bog‘larg‘a yarolarni. Erur muhlik jahon shug‘li may ichkim, qutqarur har dam O‘kush vobastalig‘lardin bizingdek mubtalolarni. Qiyomat dashti bo‘lg‘ay tiyra do‘zax sari yuzlansam, Xito xoni sipah chekkan kebi boshlab xitolarni. Agar ushshoqingga bazm ichr a yo‘l bersang Navoiydek, Birar sog‘ar bila ham yod qil biz benavolarni. 642 Navbahor o‘ldiyu ayshim gulbuni ochilmadi, Kom ila bir g‘unchasi ba lkim tabassum qilmadi. Vasl jomidin ulus mast o‘ldilar, yuz voykim, Bir qadah birla xumori furqatim yozilmadi. El ko‘zin yorutti barqi vasl, hijron kojidin Qaysi o‘tlarkim, ko‘zumga barqdek choqilmadi. Vasl gulzori aro el mastu hijron dashtida, Qolmadi erkin tikankim, bag‘rima sanchilmadi. Lolalar ko‘nglumga qonlig ‘ dog‘lardur navbahor Kim, vatang‘a lolaruxsorim azimat qilmadi. Furqatim sa’b erkanin is hq ahli ichra bilmagay, Yorig‘a ulkim, qo‘shulmoqdin burun ayrilmadi. Qayda bag‘rim choki muhlik erkanin fahm aylagay, Ulki, hijron tiyg‘i zahroludi bag‘rin tilmadi. Chun o‘larmen sirri ishqim mahfi o‘lg‘an yaxshiroq, Bilmasun el ham chu hajri jonim olg‘an bilmadi. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 349 Bir junun o‘ti aro tushmi sh Navoiy telbakim, Bo‘ldi kuymakdin xalos ulkim, anga qotilmadi. 643 Ko‘zum tortar hamono yor kelgay, Solur ko‘nglum magar dildor kelgay. Quchushtum sarv birla tushta, go‘yo Buyon ul qaddi xush raftor kelgay. Chu sen bording, ko‘ngul ham ketmish erdi, Chu kelding, ul dag‘i nochor kelgay. Qachonkim ul pariypaykarni ko‘rsa, Ko‘ngul ul sari majnunvor kelgay. Meni ul ko‘ydin qovmangki, bulbul Guliston jonibi bisyor kelgay. Ko‘ngul bu qatla borsa xonaqahdin, Muqimi kulbayi xammor kelgan. Ko‘ngulni bir ko‘z oldi, vah, ne bildim Kim, ul sog‘ borg‘ayu bemor kelgay. Ko‘ngul jon oldurub keldi qoshingdin, Ne bildim buyla minnatdor kelgay. Navoiy borsa ul yon shod borg‘ay, Vale kelsa, topib ozor kelgay. 644 Evrulay boshingg‘au be hushu hayroning bo‘lay, Bir zamon sadqang bo‘lay, bi r lahza qurboning bo‘lay. Xoni vaslingdin agar qovs a raqibing, rag‘mig‘a Ko‘nglum istardek taxayyul birla mehmoning bo‘lay. Netti jon topsam visolingd in labingning xolidek, Ko‘zu zulfungdin necha mastu parishoning bo‘lay. Xushturur vasling mayidin har taraf xirqamda dog‘, Necha, jono, mubtaloyi dog‘i hijroning bo‘lay? Garchi bandangmen, meni ozod qilma lutfdin Kim, quyundek sadqayi sarvi xiromoning bo‘lay. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 350 Tanni jilvang vaqti tufrog‘ aylay, ey chobuksuvor, To boshingg‘a ev rulurga gardi maydoning bo‘lay. Ey Navoiy, gungu lol ista r esam tong yo‘q seni, Tobakay ozurdayi fary odu afg‘oning bo‘lay. 645 Surganda jafo tiyg‘in qo‘l asramading bore, Qonimni to‘kar chog‘da rahm aylamading bore. Yuz lofi vafo urdung, mi ng tiyg‘i jafo surdung, Har nechaki yolbardim, hech eslamading bore. Ahbobni xos etting jon bergali lutfungdin, Qatl etkali ham bizni bir istamading bore. Qatlimni burun va’da qilding, chu g‘azab surdung Ba’zini burun, so‘ngra deb tolg‘amading bore. Dardingg‘a quloq solg‘um deb, mast chiqib kelding, Holim necha sharh ettim so‘z tinglamading bore. Ey zohidi dinoyin, dayr ichra tutub taskin, Zunnor ipini tortib, xirqang yamading bore. Davrong‘a vafo chun yo‘q, shukr aylaki, ko‘nglungni Ul sari Navoiydek ko ‘p bog‘lamading bore. 646 Ey falak, bir oy g‘amidin asru zor etting meni, Po‘yadin tun-kun o‘zungdek beqaror etting meni. Toki qildim bir pariyvash dardi ishqin ixtiyor, Telbalik afg‘onida beixtiyor etting meni. Go‘yiyo har kavkabingning lam’asin bir nish etib, Dardi hijron shomi sartosar figor etting meni. Gar ulus ani ko‘rardin man’ etar ham xushdurur, Garchi mehnat xayli yo‘linda g‘ubor etting meni. Yor zulfidin meni aylab parishonro‘zgor, Tori zulfindek parishonro‘zgor etting meni. Naylay anikim, yoshim dur bo‘ldi bori holima Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 351 Yig‘lamoqqa uylakim abri bahor etting meni. Ey Navoiy, ishq torojig‘a to bo ‘ldung asir, Darbadarlardek jahonda xoru zor etting meni. 647 Mangaki ko‘rmaki ul sho‘ xning muhol o‘lg‘ay, Bo‘la olurki, bu ko‘rmak dag‘i xayol o‘lg‘ay. Quyosh yuzidin emastur misol husn ichra, Magarki, og‘zi aning zarradin misol o‘lg‘ay. Qadim niholi, deding, haddi e’tidoldadur, Xiromi o‘lturur elni, ne e’tidol o‘lg‘ay. Falaknnng oyi yuzungga mu shobih o‘lg‘ay agar, Og‘iz Suhovu Zuhaldin yuzinda xol o‘lg‘ay. O‘lukka ruh visolingda muhtamaldur, lek Hayot kimsaga sensiz ne ehtimol o‘lg‘ay. Malolatimni firoq ichra anglag‘ay ulkim, Meningdek anga birav hajridin malol o‘lg‘ay. Chu moziy o‘ttiyu mustaqbal o‘rtada ermas, Sengaki hol emas mug‘tanam ne hol o‘lg‘ay. Bu damni orif esang yaxshi tutki, johil ishi Yetishmagangavu o‘tganga qiylu qol o‘lg‘ay. Navoiy aylasa ishqingda kufru din tarki, Qachon bu voqia shavq ahlidin muhol o‘lg‘ay. 648 Vafo ko‘z tutqan andin hushdin begonae bo‘lg‘ay, Paridin odamiylig‘ ista bon devonae bo‘lg‘ay. Aningdek bazm aro ruhum qushi kirmakka yo‘l topti Magar ul husn sham’i gi rdiga parvonae bo‘lg‘ay. Farog‘at qasridin ko‘nglum agar urkub buzug‘ istar, Ajab yo‘q chug‘dning manz ilgahi vayronae bo‘lg‘ay. Yonimni so‘kti chun tiyg‘ing so‘ngaklar shaklidin ko‘rdum Buzug‘ ko‘nglum uyining fars hig‘a dandonae bo‘lg‘ay. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 352 Dema, mendin uzub ko‘ngul yana bir yor tutmishsen, Gumon qilmaki, olam ichr a sendek yonae bo‘lg‘ay. Deding, bo‘lsam sanga mehmon ne yerni bazmgah qilg‘ung Gadoyi xastag‘a manzil buzug‘ koshonae bo‘lg‘ay. Fano dayrin tilarmen bo‘lmag ‘ay hech kimsa o‘zluk ham Ulug‘ birla kichikdin bir kupu paymonae bo‘lg‘ay. Jahon makkorasi sho‘xedurur bas dilfirib oxir, Ne erkim, boshidin kechgay aning mardonae bo‘lg‘ay. Navoiy g‘amg‘a xo‘y aylabd ururkim, ofarinishda Falakning javfidek mushkil agar g‘amxonae bo‘lg‘ay. 649 Vah, necha ul sho‘x bedo din meni shaydo ko‘ray, Ishqidin yag‘mo chekay, husnidin istig‘no ko‘ray. Necha ul durri garomiy shavqida hijron tuni, Ko‘z yetishguncha sirishki m saylini daryo ko‘ray. Necha ul rashki g‘azoli chinni istab dasht aro, It kebi devona ko‘nglumni jahonpaymo ko‘ray. Necha bir kofir xayolining sipohi zulmidin Kishvari jon ichra dinim naqdig‘a yag‘mo ko‘ray. Necha zuhdu ofiyat ichra ko‘rub taqvo elin, O‘zni ishq oshubidin ol am aro rasvo ko‘ray. Necha ko‘z qoni hubobidin baliyyat dashtida Bir yuzi gulgun g‘amidin lolai hamro ko‘ray. Soqiyo, ul nav’ g‘arq et kil meni may ichrakim, Gar dam ursam may yutay, gar ko‘z ochay sahbo ko‘ray. Elda chun yo‘qtur vafo sahrog‘a qildim azmkim, Xalq ila ko‘rguncha kishva r vahsh ila sahro ko‘ray. Jon bila azm ettim ul qo til sarikim, sa’y etib, Yo Navoiydek qilay jo nni fidosi, yo ko‘ray. 650 Ey quyoshqa ko‘z qamash turg‘on jamoling partavi, Sarvi ra’nolikda xushraftor qadding payravi. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 353 Qof tog‘in gar parilar mask an etmishlar ne tong, Qarilardur navjuvonim hijlatidin munzaviy. Uylakim Moniy ishidin zoyi’ o‘ldi naqshi Chin, Ul buti Chin suvratidin bo‘ldi naqshi monaviy. Ishq ilgi quvvati men xastani qilmish zabun, Ey ko‘ngul, ne chora ayla y men zaifu ul qaviy. Bulbul ar gulbong urar gul suvratidin men xamush Kim, takallum taxtig‘a kirmas adoyi ma’naviy. Ishq sirrin rindi durdiykash bilur, yo‘q ahli dars Ulcha avroq uzra sabt o‘lmas ne bilgay Mavlaviy. Demangiz bulbul Navoiyni , samandardekki, bor Nazmi ichra shu’layi Jomiyu so‘zi Xusraviy. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 354 MUSTAZOD Ey husnunga zarroti jahon ichra tajallo, mazhar sanga ashyo, Sen lutf bila kavnu makon ichida mavlo, olam sanga mavlo. Har yon kezaram telbas ifat toki yashundung ko‘zdin pariy yanglig‘, Majnundin o‘zin toki nihon qilmadi Laylo, ul bo‘lmadi shaydo. Uryon badanim zaxmlari ichra emas qon, yuz pora ko‘nguldur. Bu ravzanalardin qiladur har biri ya’ni husnungg‘a tamosho. Har yon nazarim tushsa sen ollimda turarsen, ko‘rmas vale ag‘yor. Ravshandurur ushbuki, emas qobili a’mo, nazzorayi bayzo. Ul nodiradinkim, laqabin hur demishlar, husnung erur ahsan. Ul manzaradinkim, otidur jannati a’lo, ko‘yung erur a’lo. Zuhd ichida topmadi Navoiy chu maqome, emdi qilur ohang Kim, bo‘lg‘ay ulu bodau bir turfa mug‘anniy, mug‘ kulbasi ma’vo. Har gavhari tufrog‘ uza bir qatra su yanglig‘ tushkach adam o‘lg‘ay. Gar qilmasa ishfoq etibon Xusravi G‘oziy nazmi sari parvo. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 355 MUXAMMASLAR 1 Halqayi zulfungda ko‘nglum bo‘lg‘ali g‘am mahrami Ul qora qayg‘u bilan savdoda chun ortar g‘ami. Der sanga devonavu shaydolig‘idin har dame, Ey soching shaydo ko‘ngullarning savodi a’zami, Halqa-halqa ruhning sarmanzilidur har xami. Ey guli suriy jamoling da ftaridin bir varaq, Sabzavu rayhon sening xa ttingdin elturlar sabaq. Chini zulfungni ochibon ilgingga olsang taraq, Sunbulungni tarag‘anda gul uza tongdur araq Kim, bulutlug‘ kechaning albatta bo‘lmas shabnami. Rashkdin har dam yaqindur bag‘rim erib oqqali, Yuzungga mashshotavu ko‘z gusi mundoq yoqqali, Zulfungga mashg‘ul erur mashshota zevar toqqali, Men yiroqdin jon berurmen toqatim yo‘q boqqali, Yuzi qattiq ko‘zgukim, bo‘ lmish jamoling hamdami. Og‘zining ramzini mushkildur farovon saqlamoq, Kim adam bo‘lsa bilur ul roz pinhon saqlamoq, Barcha dilbarlardin o‘lur jonni oson saqlamoq, Sen pariyvash hurdin mus hkildurur jon saqlamoq Kim, malak hayrondur ul suvratqa netsun odamiy? Zulfi vaslin istasam ruxsori mehrafruzidin, Yo‘q ajab chun yil kelishi bilgurur navruzidin. Ko‘zlarim uyi buzuldi as hki sayla anduzidin, Men bu ko‘z birla uyotlig‘men jamoling yuzidin Kim, kelur har lahzavu ul go‘shaning bordur nami. Atlasi gardung‘a yetti rostiy ushshoq uni Kim, qabo nevchun quchar nozuk tanin vuslat tuni. Bu ajab sarishtadur ko‘rgil aro yerda muni, Ul badanning davlatidin tug‘di ko‘nglakning kuni, Husni toli’ ko‘rkim, uldur holiy ichki mahrami. Ey labing Iso damidek xasta jong‘a choraras, Vah, necha g‘amzang Navoiy qatlin etgay multamas. Ul muborak ko‘nglunga bo‘l g‘ay muyassar bu havas, Lutfini boshtin yana tirguzsang, ey Isonafas Kim, yetibdur, vah, ani o‘lturgali hijron g‘ami. 2 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 356 Ohkim, tarki muhabbat qildi jonon oqibat, Bo‘ldum ushbu g‘ussadin rasvoyi davron oqibat. Qolmadi maxfiy g‘amim el ichra pinhon oqibat, Yoshurun dardimni zohir qildi afg‘on oqibat, Asrag‘an sirrimni yoydi sayli mujgon oqibat. Toki chekti o‘qu yo qasdimg‘a ul mujgonu qosh, Ayladi paykonlari har sa ri bag‘rimni xarosh, Pardayi sabru salomat yoyi bon, ey bag‘ri tosh, Yoshurub erdim bag‘ir chokini, vahkim, qildi fosh, Har taraf ko‘zdin tarash shuh aylagan qon oqibat. Ko‘p yugurdum ishq yo‘lida meni gumrohkim, Bilgasen holimni, lekin bo‘lmading ogohkim, Ishq aro o‘lgumdurur bil, emdi, ey, dilxohkim, Tiyg‘i hajringdin nihon ko ‘ksum shikofin, ohkim, Elga ravshan ayladi choki giribon oqibat, Tiyrboroni g‘aming yog‘durg‘ali ko‘nglumga sahm, Yuz tuman dog‘i nihon qo‘ymish edi ul xavfu sahm, Xalq ani fahm etmasun deb bor edi ko‘nglumda vahm, Voykim, ko‘ksum shikofidin ulusqa bo‘ldi fahm, Ishq o‘ti bag‘rimda qo‘yg‘an dog‘i pinhon oqibat. Ul pariykim, telbalarga ishqidin monand edim, Zulfi zanjirida Majnundek asiri band edim. Javrig‘a qone’ bo‘lub vaslig‘a hojatmand edim. Shavqidin dam urmayin bedodig‘a xursand edim, Vahki, bo‘ldum hajridin rasvoyi davron oqibat. Orazi qoshida gul yuz vajh ila bordur karih, Ming jihatdin nutqi ollinda erur bulbul safih. Ko‘ziyu zulfig‘a ermas nargisu sunbul shabih, Gar budur kofir ko‘zu zunno ri zulfi, ey faqih, Bo‘lg‘udekmen, dayr ar o mastu parishon oqibat. Jonni Majnun ul pariy r uxsora yodi ayladi, Ko‘zni giryon ishq zulmi may fasodi ayladi, Tanni uryon, aqlu doni sh xayrbodi ayladi, Ishq ko‘yida jununumn i munodo ayladi, Hajr toshidin munaqqash jismi uryon oqibat. Boda ichkim davr ishida e’tidole ko‘rmaduk, Navbahori husn aro sohi b jamole ko‘rmaduk Kim, xazoni umrdin an da zavole ko‘rmaduk, Dahr bo‘stoni aro sarkash nihole ko‘rmaduk, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 357 Soya yanglig‘ bo‘lmag‘an yer birla yakson oqibat. Shahlig‘ etkandin ne hosil faqr sirrin bilmayin Hech kim mulki baqo sult oni bo‘lg‘onmu ekin, Foniyi mahz o‘lmayin Su lton Abulg‘oziy bikin, Ey Navoiy, davlati b oqi tilarsen vaslidin, Ani kasb etmak fano bo‘lmay ne imkon oqibat. 3 Ishq o‘tidin jismi zori notavonim o‘rtading, Qaysi jismi zorkim, ruhu ravonim o‘rtading, Parda orazdin olib jonu jahonim o‘rtading, Vahki, o‘tlug‘ chehra ochib, xonumonim o‘rtading, Otashin la’lingdin aytib nukta jonim o‘rtading. Sen chu tiyg‘i kin chekib sabrim sipohi qo‘zg‘alib, Ko‘nglum olib, azm etib, zoru hazin jis mim qolib, Emdikim, ko‘nglum olib, hijron o‘ti ichra solib, Dema, ne qildim, ne qild im notavon ko‘nglung olib, O‘rtading, ey qotili nome hribonim, o‘rtading. Furqat ichra yo‘qki jonim kuydi yolg‘uz shavqidin Kim, kuyar mahzun ko‘ngul ha m kecha-kunduz shavqidin, Necha, ey gardun, dedimkim, rahm ko‘rguz shavqidin, O‘tda qildek to‘lg‘anib, kuyganda ul yuz shavqidin, Nechakim tob urdi jismi notavonim, o‘rtading. O‘t tutashmish dahr aro har yon emastur lolazor, Dud erur bo‘ston ichinda sunbul ermas mushkbor, Tog‘ aro yoqutdin axgarl ar o‘lmish oshkor, Ko‘kta zohirdur shafaqdin shu’la, kavkabdin sharor Kim, ani, ey shu’laliq, ohu fig‘onim, o‘rtading. Otlanib chiqqandakim olamni qilg‘aysen xarob, Orazing xurshididin soldin g bari olamg‘a tob, Tiyg‘ tortib chun ko‘ngul sa yd etkali qilding shitob, Bismil etkach saydni ando qki, qilg‘aylar kabob, Zaxm etib ko‘nglumni chunkim oqti qonim o‘rtading. Ul quyosh tokim ko‘rundi didayi giryonima, Qolmadi o‘zluk xayoli xotiri vayronima, Har tarafdin tushti of at barqi xonumonima, Urg‘ali, ey ishqi zolim, barqi ofat jonima, Har ne o‘zluktinki bor er di gumonim, o‘rtading. To belining, ey ko‘ngul, azmi visoli aylading, Toki og‘zi nuktasining qiylu qoli aylading, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 358 Ishq o‘tida bizni bir axgar misoli aylading, Ey Navoiy, to belu og‘ zi xayoli aylading, Boru yo‘q, ya’niki payd ovu nihonim o‘rtading. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 359 MUSADDAS Subhidam maxmurluqtin tortibon dardi sare, Azmi dayr ettimki, ichgaymen sabuhiy sog‘are, Chiqti sog‘ar to‘ldurub kofirvashi mahpaykare, Naqde din olib ichimga soldi maydin ozare, Vahki, dinim kishvarin toroj qildi kofire, Kufr eliga homiyu din ahlig‘a yag‘mogare. Demakim, nevchun hayotingd in sanga yo‘q hosile, Ishqdin ollingda har dam mushkil uzra mushkile, Chun bilursen nevchun ayla bsen o‘zungni g‘ofile, Buyla bo‘lg‘ay kimga yor i bo‘lsa sendek qotile, Chobuke, ra’noqadi, no ‘shinlabe, xorodile, Mahvashe nasrinuzore, gulruxe, siyminbare. Do‘stlar, gar xalq aro yo‘q men kebi devonae, Aylamang ko‘p aybkim, yonimdadur mayxonae, Anda sho‘xkim tutar har dam to‘la paymonae, Qaysi sho‘xe bodano‘she ko‘zlari mastonae, Jon berurda la’lidin Isosifat jononae, Ko‘ngul olurda yuzidin Yusufoyin dilbare. Ul quyosh ishqidakim ko‘nglumga yo‘qtur toqate, Shomi zulfidin agar jonimg‘a yetsa mehnate, Orazi mehrig‘a qilsam mayl ermas hayrate Kim, erur har kimsakim, nazzora qilsa soate, Zulfi ko‘zlarni qora qilm oqqa shomi furqate, Shomi furqat daf’ig‘a ruxsori mehri anvare. Mayl qilman bog‘ aro gar bo‘lsa gul yo sunbule, Yoki guldek yuzda sunbul dek sochilg‘an kokule, Ulki, andin har dam aylarm en fig‘onu g‘ulg‘ule, Gul’uzoredur vale, savti nechukkim bulbule, Ham guliston bazmi ichra sarv qomatlig‘ gule, Ham shabiston bazmi ihyosida sham’i anvare. Rahm qilmas notavon ko‘nglum aning zori bo‘lub, Chehra ochmas ko‘zlarimning ashki gulnoriy bo‘lub, Iltifot etmas tanim hajr ichra bemori bo‘lub, Vaslidin marham yeturmas bag‘rim afgori bo‘lub, Olloh-Olloh, bo‘yla ofat ning giriftori bo‘lub, Naylagay bir men kebi zori zaifi abtare. Ko‘hi darding za’fliq tan birla chektim muddate Kim, visol ummididin ko‘nglumda erdi quvvate, Emdi rahm etkilki, yuz lanmish ajoyib holate, Ne ko‘ngulda quvvate qolmish, ne tanda sihhate, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 360 Ne qaroru sabru ne tobu tavon, ne toqate, Ne ko‘ngul, ne jonu ne ru hu ravon, ne paykare. Ul zamonkim, bo‘ldum ul oy mehrig‘a moyil bu nav’, Bilmadimkim, bo‘lg‘usidur jonima qotil bu nav’, Kelgusidur ishqida ollimg‘ a yuz mushkil bu nav’, Aylagumdur hajridin mayxonani manzil bu nav’, Soqiyo, dildorim ul yanglig‘ meni bedil bu nav’, Rahm etib, aylab manga tutqil labolab sog‘are. Oshnolig‘ tark etib, chun yor etar begonalig‘, Men qila olman salomat ko‘yida farzonalig‘, Aylayin dayri fano ahli bila hamxonalig‘ Kim, malomat jomidin hosil etay mastonalig‘, To bo‘lub bexud Navoiydek qilay devonalig‘ Kim, tarahhum qilmasa, q ilg‘ay tamosho ul pariy. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 361 TARJI’BAND I Ketur soqiy, ul mayki, subhi alast Aning nash’asidin ko‘ngul erdi mast. Maekim qilur, quysalar jom aro O‘zi mastu kayfiyyati mayparast. Eshit sarguzashteki, bir kun manga Necha mayparast o‘ldilar hamnishast. May olmoqqa piri mug‘on jazbasi Meni chekti andoqki, mohiyni shast. Qilib xirqa may rahniyu zarfining Etib og‘zini mum ila sangbast. Kelur erdim egnimda mayliq sabu, Bo‘lub to‘qquz aflok ollimda past Ki, ogoh o‘lub to‘sh-to‘shumdin qabab Manga toptilar ihtisob ahli dast. Shikastim mening oncha ermas edi Ki, may zarfi topti orada shikast. Chu sindi sabu, chorae topmadim, Meni muflisi ur[u], giryoni mast. Xarobot aro kirdim oshuftahol, May istarga ilgimda sing‘an safol. II Ketur, soqiyo, mujdae jomdin Ki, pajmurda bo‘lmishmen anjomdin. Bu gulshan guliga chu yo‘qtur vafo, Ne parhez etay jomi gulfomdin? Chu yo‘q shomi hijron xumorig‘a subh, Ichib anglamay subhni shomdin. Xalos aylay o‘zni mayu nuqlning Suyu donasi birla bu domdin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 362 Bo‘lay dayr pirig‘a andoq murid Ki, yod etmayin shayxul-islomdin. Kiray dayr aro uyla majnunu mast Ki, ketsun xirad xos ila omdin. Solay bir alolo xarobot aro Ki, chiqsun fig‘ on ahli ayyomdin. Xarobotiy o‘lmog‘lig‘im, zohido, Suol etma men zori badnomdin. Garav qilg‘ali mayg‘a chun qolmadi Ne tasbihu ne xirqa, nokomdin. Xarobot aro kirdim oshuftahol, May istarga ilgimda sing‘an safol. III Safol ichra bir jur’a loe manga, Erur jomi gitiynamoe manga. Ketarmakka xudbinlig‘im ranjini, Qani boda yanglig‘ davoe manga. Chu men dayr piri vafosidamen, Falakdin yetishmas jafoe manga. Falakdin jafo yetsa, ey mug‘bacha, Ne g‘am sendin o‘lsa vafoe manga, Tariqat sulukini kasb etkali, Hamul kunki, bo‘ldi havoe manga. Burun zuhdu taq voni aylab shior, Dedimkim, yetishgay safoe manga. Borib xonaqah ichra qildim maqom, Bu ma’no xud o‘ldi baloe manga. Boqib xilvatu zikru sajjodani, Zuhur etti har dam riyoe manga. Bulardin o‘zumni xalos ayladim Ki, to hosil o‘lg‘ay fanoe manga. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 363 Xarobot aro kirdim oshuftahol, May istarga ilgimda sing‘an safol. IV Tilarmen bu dayr ichra koshonae Ki, bo‘lg‘ay jivorida xumxonae. Bu xumxona sahnidag‘i mayfurush Saxo shevalig piri farzonae. Aning qurrat-ul-ayni kup ollida Iliginda paymona jononae. Sumanbarlar ichra pariychehrae, Pariychehralar ichra devonae. Menga gohi ul bersa may birla jon, Bu qilsa gahe qatli mastonae. Erur telbalikdin ishim tunu kun Xayol aylamak uyla afsonae. Necha muflis istab dedim may uchun Qilali ichin oro dangonae. Eshittimki, qilmish yana piri dayr Xarobot ahlig‘a mayxonae. Bugun ochib ul ma ykada eshigin, Berur har gado yetsa paymonae. Xarobot aro kirdim oshuftahol, May istarga ilgimda sing‘an safol. V Yana bo‘lmisham oshiqu zor ham, Xarobotiyu rindu xammor ham. Mubohot etib durdkashlik bila, Qilib taqvovu zuhddin or ham. Surohiyni but aylabon og‘zida, Qilidin eshib belga zunnor ham. Bo‘lub mayg‘a sajjodavu xirqa rahi, Borib nuql uchun ka fshu dastor ham. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 364 Fano dayri ichra qalandarsifat Kezib balki devonakirdor ham. Pariychehra atfolning toshidin Bo‘lub sarbasar jismim afgor ham. Meni ishqdin o‘rtagan mug‘bacha Ki, devonavashdur, pariyvor ham. Chu bildimki, bu nav’ birla erur Xarobot ko‘yida mayxor ham. Erur chunki yakranglik sharti ishq, Bu taqrib birla meni zor ham. Xarobot aro kirdim oshuftahol, May istarga ilgimda sing‘an safol. VI Qani soqiyi gul’uzorim mening Ki, jon qasdi etmish xumorim mening. Firoq ichra ko‘p mehnatu dardu ranj, Chekiptur tani xoksorim mening. Xumor emgagidek vale ko‘rmamish Tani g‘amkashu joni zorim mening. Bu xayli balo daf’ig‘a avlo ul Ki, mayxona bo‘lg‘ay hisorim mening. Ko‘pu ozdin tutsa may piri dayr, Fidosi aning yo‘qu borim mening. Yetursa qadam boshima mug‘bacha, Erur javhari jonnisorim mening. Xarobot aro kirganim, ey faqih, Deyin, bo‘l dame rozdorim mening. Kecha xonaqah ichra sarmast edim, Bugun maysiz itti qarorim mening. Xumor aylab ul nav’ oshuftakim, Iligdin borib ixtiyorim mening. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 365 Xarobot aro kirdim oshuftahol, May istarga ilgimda sing‘an safol. VII Meni may bas oshuftahol ayladi, Bu vodiyda Majn unmisol ayladi. Boshimni ko‘p atrofida mayfurush Uzum jismidek poymol ayladi. Chog‘ir kasrati may batidek manga Xirad bulbulin gungu loy ayladi. Sabukashligim ayni idbordin Qadimni yuk ostida «dol» ayladi. Mayi la’l oltun qazah shaklidek, Yuzum sarig‘, ashkimni ol ayladi. Qadimdin falak ofiyat xirqasin Chekib rahni jomi zulol ayladi. Sipehr atlasi dayr ko‘yi aro Mening kisvatim eski shol ayladi. May istarda idboru oshuftalig‘ Manga jom sing‘an safol ayladi. Xarobot piri chu bir jom uchun Meni mundoq oshuftahol ayladi. Xarobot aro kirdim oshuftahol, May istarga ilgimda sing‘an safol. VIII Yana durdkashmen mubohot uchun, Berib jon havoyi xarobot uchun. Ketur, soqiyo, boda og‘zimg‘a quy Damekim, o‘lubmen bu mir’ot uchun. Ne mir’ot, balkim quyosheki, fayz Anga om erur barcha zarrot uchun. Manga zohid etti base sarzanish May ichmakka sarf o‘lg‘an avqot uchun. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 366 Dedim: yaxshiroq boda ul zuhddin Ki, qilg‘ay kishi shuhratu ot uchun. Manga bodadin bo‘ldi nafyi vujud, Sanga zuhd ani qilmoq isbot uchun. Bo‘lub tund masjid sari qildi azm, Meni qarg‘ayin deb munojot uchun. Munojot etib kirdi xilvat aro Yasalg‘on riyoyiy karomot uchun. Karomot men qildim ul lahzakim, Riyo biymidin daf’i ofot uchun. Xarobot aro kirdim oshuftahol, May istarga ilgimda sing‘an safol. IX Yana boshlamish boda ichmak habib, Manga ichmay o‘lg‘aymu sabru shikeb. Icharmen vale qon, nedinkim ichar Habibim bila boda har dam raqib. Nasibi raqibening ar may bo‘lub, Nasibim mening bo‘lsa qon yo nasib! Ne zulmeki, gulshanda gul mahrami Bo‘lub zog‘u mahrum erur andalib. Ne tong bog‘lamoq, kofiri ishq o‘lub, Kishi belga zunnoru osmoq salib. Yoqam chok etib ko‘ksuma tosh urub Solib rustaxez el aro men g‘arib. Bular naf’ chun qilm adi ko‘ngluma, Labolab qadah birla berdim fireb. Chu bildimki, bexudlug‘umdur iloj, Xarobot yo‘lida bo‘ldum nisheb. Nechukkim, yetib rustame ko‘yig‘a Kirar erdi sarmast mahmudi habib. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 367 Xarobot aro kirdim oshuftahol, May istarga ilgimda sing‘an safol. X Nechuk may bila bo‘lmasun ulfatim Ki, jon qasdi aylar g‘amu mehnatim. Nazar ayla bu korg ah vaz’ig‘a Ki, ortar tamoshosida hayratim. Quyosh yo‘qki, bir zarra mohiyatin Topa olmadi sa’y ila fikratim. Ne kelmak ayon bo‘ldi, ne ketmagim, Ne mabda’ yaqin bo‘ldi, ne raj’atim. Ne kasbi ulum etti hal mushkilim, Ne tutti ilig taqvovu toatim. Topay deb xabar us hbu maqsuddin, Tutashti base qavm ila suhbatim. Ne qildi bu dardim ilojin hakim, Ne shayx ayladi daf’ bu illatim. Ne qilmoqqa bir amrdin hosilim, Ne kechmakka bu fikrdin jur’atim. Mening boshima bas qotiq tushti ish, Chu toq o‘ldi bu dard ila toqatim. Xarobot aro kirdim oshuftahol, May istarga ilgimda sing‘an safol. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 368 MASNAVIY Sano haqqakim, koshifi hol erur, Xirad mushkilotig‘a halol erur, Alimeki, yo‘qtur bidoyat anga, Azimeki, yo‘qtur nihoyat anga; Hazar ichra bechoralar yovari, Safar ichra ovoralar rahbari; Ne solikkakim, dasht etib jilvagoh, Tavakkulni aylab anga zodi roh; Musofirni yo‘ldin kecha gum qilib, Yonig‘a aning qumni qoqum qilib; Anikim, qilib ishqdin yoralig‘, Nasib aylabon anga ovoralig‘; Birovga necha g‘urbat izhor etib, Chu bir yerda ko‘p turg‘uzub, xor etib; Biravnikim aylab bir el ichra xor, Anga chora aylab ul eldin firor; Safarni tamug‘din nishon aylabon, Tamug‘ ranjin andin ayon aylabon; Ko‘ngulsizga mushfiq, kishisizga yor, Umidi yo‘q el andin ummidvor. Aning hamdidin so‘ngra yuz ming durud, Bari farruxoyin humoyunvurud. Nabi ravzasig‘a alayhissalom, Ham olu ham ashobig‘a bardavom Ado bo‘ldi chun hamdu na’tu sano, Bu ovoradin yuz tuman ming duo. Angakim erur fazl avjida mehr, Ne mehreki, bir zarra anga sipehr. Safo subhining mehri farxundasi, Fano shomining sham’i raxshandasi. Karam borgohida masnadnishin, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 369 Adam xonaqohida xilvatguzin. Tikib xirqalar egniga ahli roz, Aning qoptani vuslasidin tiroz. To‘ni charxu anda o‘zi bir jahon, Jahonni qilib bir to‘n ichra nihon. O‘tuk ultangi taxta na’layn anga, Bo‘lub har qadam o‘rni kavnayn anga. Falakdin sipohi fano oshurub, Sipohiyliq ichra o‘zin yoshurub. Jamol ichra tong boshi nohiddek, Kamol ichra tush vaqti xurshiddek. Vafo anga pesha, saxo anga fan, Vafovu saxo koni Sayyid Hasan. Zihe ravzadin xulqung ortuq base, Kelib bog‘i qadringda tubo xase. Chu sensen bugun olam ahlida fard Ki, holin de olg‘ay sanga ahli dard. Mangakim, vidodingg‘a xursandmen, Kanobingg‘a shogirdu farzandmen. G‘ame yetti charxi jafopeshadin, Hamul anjumi xorij andeshadin. Ki, bo‘lmoq vatan ichra dushvor edi, Ko‘ngulga jalo daf’i ozor edi. Safar tushti ollimg‘a beixtiyor, Qazo amrida elga ne ixtiyor?! Bilurmen seni ham safardin qazo, Agar qaytarurg‘a qilib iqtizo. Qilib avd, mayli vatan aylasang, Ichib boda azmi chaman aylasang. O‘z ilgingga jomi mayi nobni Olib istasang bir-bir ahbobni. Alarni chu may birla shod aylagung, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 370 Meni dog‘i, albatta, yod aylagung. Bu azmimni shoyadki taftish etib, Firoqim zamiringg‘a tashvish etib, Meni yo‘qlabon borcha ahbob aro, Tilab topmayin xayli ashob aro, Degaysenkim, ul zori ovoravash Ki, hijron mayidin bo‘lub jur’akash, Ne qildi ekin charxi nobaxtiyor Ki, sargashtalik ayladi ixtiyor? Xayolig‘a hodis ne bo‘ldi ekin? Bu azmig‘a bois ne bo‘ldi ekin? Chu holimdin ahbob ogoh emas, Degaylar hadiseki, dilxoh emas, Ayon bo‘lg‘ay ollingda hangomae, Bitimak manga farz edi nomae, Sanga holatimni ayon aylamak, Bu azmim vujuhin bayon aylamak. Manga necha nav’ o‘ldi bechoralig‘ Ki, ollimg‘a tushti bu ovoralig‘. Bir ulkim, chu so‘zdindur inson sharif Chu hayvong‘a so‘z yo‘qtur uldur kasif, Ko‘ngul durji ichra guhar so‘zdurur, Bashar gulshanida samar so‘zdurur. Erur so‘z falak jismining joni ham, Bu zulumotning ob i hayvoni ham, Agar jon emas, bas nedurkim, Masih Uluk tirguzur, deb kalomi fasih? Agar obi hayvon em as bas nechuk, Topar jon zulolidin aning o‘lug. Ne bo‘lg‘ay aning vasfida el so‘zi Ki, harneki derlar erur chun o‘zi. Bu so‘z k-ofarinishdin ashrafdurur, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 371 Aning dag‘i mavzuni altafdurur, Javohir necha xo‘bu dilkashdurur, Vale nazm silki aro xushdurur. So‘z ichraki, yolg‘on erur nopisand, Chu nazm ettilar, q ildi dono pisand. Men ul menki, to turk bedodidur, Bu til birla to nazm bunyodidur. Falak ko‘rmadi men kebi nodire, Nizomiy kebi nazm aro qodire. Ne nazme der ersam meni dardnok Ki, har harfi bo‘lg‘ay aning durri pok. Yetar tengridin oncha quvvat manga Ki, bo‘lmas bitiriga fursat manga. Bu maydonda Firdavsiy ul gurd erur Ki, gar kelsa Rustam javobin berur. Raqam qildi farxunda «Shahnoma»e Ki, sindi javobida har xomae. Musallamdurur zohiran bu ishi Ki, ma’razg‘a kelmaydurur har kishi. Dedi o‘z tili birla ul koni ganj: Ki, si sol burdam ba «Shahnoma» ranj. Ani derga bo‘lsa q achon rag‘batim, Erur oncha haq lutfidin quvvatim, Ki, har necha nutq o‘lsa kohilsaroy, Bitigaymen o‘ttuz yilin o‘ttuz oy. Agar xossa ma’no gar iyhom erur, Aning kunda yuz bayti halvom erur Vale ayt deb, kim manga tutti yuz Ki, men yuz uchun demadim ikki yuz, Ne yuz, ne iki yuzki, bu kilki tez, Atorud bila qilsa zohir sitez, Aning sayri bir davr oxir bo‘la, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 372 Falakni latoyifdin etgay to‘la. Birav bo‘lsa bir ishda bu nav’ fard, Vale ko‘rmasa bahra jo‘z ranju dard. Bo‘lub Qof vajhi maoshig‘a kon, Murabbiysi anq og‘a hamoshyon, Uyi notavon ko‘ngli yanglig‘ buzuq, Bu uy ichra anduxu g‘am yer ozuq, Mayi bazmi barcha yurak qonidin, Surudi hazin ko‘ngli afg‘onidin, Desakim, topay eski puldin farog‘, Topilmay juz a’zosida yangi dog‘. Maishat uchun orzu qilsa siym, Ani topqay, ammo esarda nasim, Kishi jinsi mulkida mardum giyo Diram sinfi avzoida kimiyo. Kishi bo‘lsa andog‘ki, o‘tti maqol, Bu yanglig‘ kishiga bu nav’ o‘lsa hol, Nechuk mayli ovoralig‘ etmagay, Boshin olibon bir taraf ketmagay?! Yana bir bukim, z ohir o‘lmish mango Ki, chiqmish Xuro son elidin vafo. Vafo azm aylarda bo‘lmish magar Saxovu muruvvat anga hamsafar. Bu uch fe’l chiqqach arodin tamom, Yana bo‘lmish uch fe’l qoyimmaqom. Vafo yerida zohir o‘lmish nifoq, Saho o‘rnida buxl tutmish visoq. Muruvvatqa bo‘lmish hasad joygir, Zihe hush elu mulkati dilpazir. Ne mulku ne el emdi tahrir etay, Alar holatin vasf bir-bir etay. Dema mulkkim, vahshatobodi zisht, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 373 Tamug‘ bilgurub g‘oyi b o‘lg‘ach bihisht. Tamoshosini kimki, bunyod etib, Sipohonu Ray mulkidin yod etib. Hisori anou taab mahbasi, Siyahcholdin tiyra ro‘roq base. Imorotida ganjdin yo‘q asar, Xizona xaroba bo‘lub sarbasar. Masojidda toat bila nur yo‘q, Xavoniqda non rasmi dastur yo‘q, Ham avqofni sadr amlok etib, Vale ko‘pragin may uchun tok etib, Ham el manzilin shah katakdek buzub, Tovug‘ o‘rnig‘a c hug‘d o‘lturg‘uzub. Madorisda ilmu salohu yaqin Aningdekki, dayr ichra islomu din. Ko‘ngul jam’i ahli munojot aro, Aningdekki, taqvo xarobot aro. Elida kishilikdin osor yo‘q, Sharoratdin o‘zga padidor yo‘q. Ne el, ne kishi, balki shaytonu dev, Kelib barchag‘a da’b bedodu rev. Bo‘lub lomakon sathidin xonlari, Adam mulki bug‘doyidin nonlari. Qora pul uchun aylabon qatl fan, O‘luktin tama’ aylab ammo kafan, Ne vayronda eski tanobe bilib, Yilon sog‘inib, ga nj da’vo qilib. Qizil oltun istab qoratoshtin, Falak go‘yi bir dona xashxoshtin. Tutulsa birav o‘g‘ridur deb kuchun Tutubon ilig, lek kesmak uchun. O‘lum kelsa bir zori bedil sari, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 374 Madad aylabon lek qotil sari. Hirot ahlin eltib havodis yeli, Esib day yelidek Samarqand eli. Bu mulk ahli ul elga zoru asir, Bo‘lub nahbu yag‘mo qalilu kasir. Manga bu el ichra ne bir hamdame Ki, bir dam ikovlan deyishsak g‘ame, Ne shoheki topsa ishim ixtilol, Madihiga ko‘rguzgamen ishtig‘ol. Ne bir ahli davlatdin oncha umid Ki, andin navo topsa bir noumid. Ne vajhi maoshe muqarrar manga Ki, bo‘lg‘ay farog‘e muyassar manga. Ne bir hujrakim, kom topqay ko‘ngul, Dame anda orom topqay ko‘ngul. Ne bir sho‘x vaslig‘a ul moyadast Ki, azmim ayog‘ig‘a bergay shikast. Ne yoreki, ranjimni qilg‘ay qabul, Ne zoreki, hajrimdin o‘lg‘ay malul. Yetishsa o‘lum ranji bemorlig‘, Su berguncha qilmay birav yorlig‘. Su bermak nekim, zohir aylab g‘ulu, Olurg‘a agar bo‘lsa jonimda su. Sen erdingki, har ishda yorim eding, Ne g‘amkim, yetar, g‘amgusorim eding. Seni ham sipehri muxolifmazoq, O‘kush rev ila soldi mendin yiroq. Biravgaki yuz qo‘ysa muncha balo, Ne bo‘lg‘ay aning chorasi juz jalo?! Zaruratki, yasab safar bargini, Tushub yo‘lg‘a qilg ‘ay vatan tarkini. Uchunch ulki, chun xoliqi zuljalol Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 375 Ki, ham lamyazal keldi, ham loyazol. Chu lavhi vujud uzra tortib qalam, Iki kavn tarhig‘a urdi raqam. Burun chekti mundog‘ sipehri rafi’, Yana yoydi bu nav’ arzi vasi’. Nekim jilvagar qildi aflok aro, Ne qildi ayon arsayi xok aro. Demay yetti obou to‘rt ummahot Ki, xilqat to‘ni kiydi chun koinot. Emas erdi maqsud juz odamiy Ki, haq sirrining bo‘lg‘ay ul mahrami. Baridin g‘araz garchi inson edi, Anga dag‘i maqsud irfon edi. Bu so‘z sidqig‘a dag‘i beta’nu tanz, Dalolat qilur oyati «kuntu kanz». Xayolimda andog‘ musavvar bo‘lur Ki, ul ikki ishdin muyassar bo‘lur. Biri buki, bir jazba haqdin yetib, Ko‘ngulni yaqin jomidin mast etib, Haqiqat sari turktoz aylagay, Jahon shug‘lidin beniyoz aylagay. Anga qolmag‘ay ham o‘zidin xabar, O‘zidin nekim, o‘zlugidin asar. Bo‘lub raf’ imkoni mavjudlug‘, Topib haq vujudida nobudlug‘. Chu haq topti bu nisbatidin aning Ki, maqsud edi xilqatidin aning. Musharraf qilib ani o‘z rozidin, Yana ham o‘z anjomu og‘ozidin. Buyurdiki, el bo‘lg‘ali bahravar, Suluku marotibg‘a qilg‘ay guzar. Yana bir budurkim, gado gar muluk Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 376 Talab yo‘lida qilg‘ay oncha suluk. Burun murshidi komil istay yurub, Ani topqach o‘zin anga topshurub. Suluk amrida urmayin beshu kam, Aning amridin ayru dam yo qadam, Fano dashtida sayri bo‘lg‘ach tamom, Haq andin so‘ng etkay ato ul maqom Ki, bir jazb ila oshno bo‘lg‘ay ul, Muqimi harimi safo bo‘lg‘ay ul. Alarkim nishoni masolik debon, Burung‘ini majzubi solik debon. Bu birningki, har amri marg‘ubdur, Otin solike debk i, majzubdur. Chu avvalg‘i ish bo‘lmadi dastgir, Ikinchisidin xo‘b emastur guzir. Menikim, bu savdo nizor ayladi, Havas ilgida beqaror ayladi. Ne imkonki, topqay qaroru sukun, Biravkim bu fikr etti ani zabun. Urarmen qadam toki borg‘uncha gom Ki, bo‘lg‘ay muyassar menga ushbu kom. Agar bo‘lsa bu yo‘lda umrum talaf, Chu bu yo‘ldadur ul ham erur sharaf Va gar bo‘lsam o‘z komima bahramand, Zihe mulki jovidu baxti baland. Xusho ulki olamda gar chekti ranj, Yana olam asbobig‘a topti ganj. Xush ulkim, agar cheksa ming xori dard, So‘ngi tushsa ilgiga bir toza vard. Ne farruxdur ul hajr ovorasi Ki, vasl etkay oxir aning chorasi. Emas bo‘lsa davron murodi bila, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 377 Fano bo‘lsa matlub yodi bila Janobingda uldur manga multamas Ki, men benavoni sog‘ingan nafas. So‘zum ayt foniylig‘ ohi bila, Madad ayla himmat sipohi bila, Bu erdi so‘zumkim dedim men g‘arib, Yana tengri diydor qilg‘ay nasib! Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 378 QIT’ALAR «G‘AROYIB US-SIG‘AR» MUQA TTAOTINING SARSUHANLARI 1 TYeNGRI ZOTI HAQIQATIDAKIM, XIRA D MABHUTU NODONDUR VA AHLI XIRAD FARTUTU HAYRON Haq zotig‘a biravki, xirad birla fikr etar, Otin el ichra oqilu farzona aylabon. Miqdorini tengiz suyining istar anglamoq, Lekin hubob jomini paymona aylabon. 2 RASULI A’ZAM ShA’NIDAKIM, QUYoShDI N OLAMOROYROQDUR U NAFI QILG‘ON XUFFOShDIN TIYRAROYROQ Muhammadi arabiy sha’ni andin a’zam erur Ki, nuqs bo‘lg‘ay ulus bo‘lsa nafyig‘a qoyil, Quyosh ashi’’asig‘a lam’a andin ortuq erur Ki, zarra kasrati bo‘lg‘ay ziyosig‘a hoyil. 3 FANO ShARBATI BOBIDAKI M, TA’MI ZAHRI QOTILDURU BAQOYI ABAD NUShI UL ZAHRDIN HOSIL Foniyi mutlaq o‘lmayin solik, Anga yo‘qtur umidi maqsadi kull, Qora tufroqg‘a sinmagan qatra, Andin imkoni yo‘q ochilmoq gul. 4 FANO MAQOMIG‘A YeTKAN SOLIK VASFIDAKIM, MOLDIN ANGA ZIYoN YO‘QTURU JOHDIN NUQSON Soliki ozodani ko‘rsang g‘aniy, qilg‘ay debon Mol aning man’i suluki qilmag‘il inkor anga. Kema tiyri mol aro bo‘lmish muqayyad demagil, Ko‘rki, oncha mol o‘lurmu moni’i raftor anga. 5 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 379 O‘ZLUKDIN QUTULMOQ SUUBATIDA VA ANANIYYaT TA RKI ShIDDATIDA Ey ko‘ngul, tan taxtasin bu qa’ri yo‘q girdobdin Istasang sohilg‘a chekmak, bilki, bu oson emas, Piru iste’dodu tavfiq o‘lmasa bo‘lmas bu ish, Kimdururkim, bag‘ri bu hasratdin aning qon emas. 6 AQLNING BARChA TARIQIDA MAOShNI DUShVOR BILMAGU JUNUNG‘A QAROR BYeRMAK Vajhi maosh uchun kishikim desa fikr etay, Qismat rizosidin anga begonaliq kerak. Kunji qanoat archi erur saltanat valek Eldin tama’ni uzgali mardonaliq kerak. Kim ishq asiri o‘lsaki, mumkin emas visol Dardu balog‘a hamdamu hamxonaliq kerak. Lazzoti nafs tarki samari ofiyat berur, Lek ul shajarni ekka li farzonaliq kerak. Tajrid nuridin kishi ko‘z yorutay desa, Ahbob hajri sham’ig‘ a parvonaliq kerak. Gar anjumanni desa muridu muti’ etay, Ko‘p nuktavu fasonada afsonaliq kerak. Botin harimida tilasa maxzani huzur, Zohir uyi asosig‘a vayronaliq kerak. Zohir yuzidin ar tilasa toju izzu joh, Dardu balo muhitig‘a durdonaliq kerak. Desang xalos o‘lay bori sidin Navoiydek, Bexudlug‘u may ichmagu devonaliq kerak. 7 QANOAT NAQShINING IFShOSIYu NAQShBANDIYa TARIQINING ADOSI Qanoat tariqig‘a kir, ey ko‘ngul Ki, xatm o‘lg‘ay oyini izzat sanga. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 380 Desang shoh o‘lay yeru ko‘k basdurur, Bu bir taxtu ul chatri rif’at sanga. Fano shu’lasida yoshur jismni, Kerak bo‘lsa zarbaft xil’at sanga. Yetar lola butkan qoya qullasi, Murod o‘lsa gulgun hashmat sanga. Erur bas arig‘ nukt avu qon yoshing, Duru la’ldin zebu ziynat sanga. Desang xilvatim anjuman bo‘lmasun, Kerak anjuman ichra xilvat sanga. Vatan ichra sokin bo ‘lub soyir o‘l, Safardin agar bo‘lsa mehnat sanga. Nazarni qadamdin yiroq solmag‘il, Bu yo‘l azmi gar bo‘lsa rag‘bat sanga. Damingdin yiroq tutmag‘il hushni Ki, yuzlanmagay har dam ofat sanga. Bu to‘rt ish bila rub’i maskun aro, Chalinmoq ne tong ko‘si davlat sanga. Bu ohang ila bo‘lg‘asen naqshband, Navoiy, agar yetsa navbat sanga. 8 TAVAKKUL SIFATIYu BY eTAVAKKULLAR MAZAMMATI Tavakkulni ulkim qo‘ yub, xotirig‘a Tushar shoh ollinda qulluq havosi, Nasibi aning bir ayoq osh erur bas, Agar ganji Qorun erur muddaosi. Biravkim, bo‘lur bir ay oq osh uchun qul, Yuziga keraktur qazonning qarosi. 9 MAHLUQ MULOZAMATIDIN TANFIRU G‘ AYRI HAQ MULOZAMATIDIN TAHZIR Kimki mahluq xizmatig‘a kamar Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 381 Chust etar, yaxshiroq ushalsa beli. Qo‘l qovushturg‘ucha bu avlodur Ki aning chiqsa egni, sinsa eli. Chun xushomad demakni boshlasa kosh Kim, tutulsa dami, kesilsa tili. 10 KAMOL KASBIGA DALOLATU NUQS ONIDIN IZHORI MALOLAT Kamol et kasbkim, olam uyidin Sanga farz o‘lmag‘ay g‘amnok chiqmoq. Jahondin notamom o‘tmak biaynih, Erur hammomdin nopok chiqmoq. 11 JABHA ChININING MAN’IKI, ORAZ GU LINING XORIDURU MUROD YuZINING G‘UBORI Biravkim, jabhasida chin erur tuta olmas Murod shohidining so idini komi bila. Agarchi fannida sohib kamol erur sayyod, Qachon balig‘ tuta olg‘ay su mavji domi bila. 12 SO‘ZGA QULOQ SOLMOQU OG‘IZ OChMAMOQ , GAVHARNI TYeR IB, O‘Z GAVHARIN SOChMAMOQ Quloqda asra garonmoya so‘zniyu fikr et Ki, dursiz o‘lsa, ne bo‘lg‘usidur sadaf holi. So‘zungni dag‘i ko‘ngul ic hra asrag‘ilkim, hayf Kim, uyla durjni guhardin etkasen xoliy. Bu durju ikki sadafni to‘la dur etkanga, Zihe uluvvi guhar, balki gavhari oliy. 13 HIDOYaT AHLIG‘A HAVO DIS OSIB YeTKURA OLMA SDAVU NAVOYIB ZARAR YeTKURA OLMASDA Ne rahraveki, toji hidoyat boshidadur, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 382 Yo‘q bok anga havod isi aflok toshidin, Hudhudki, qo‘ydilar aza liy toj boshig‘a, Tushkaymu jola yog‘qan ila toji boshidin. 14 ZOHIDI RIYoYIY KO‘NGLIDIN MALOMA T AHLI KIYNI RI ShTASIN UZMAGU SALOMAT YO‘LIN KO‘RGUZMAK Ko‘rsang, ey zohid, muqomirvash qalandarpeshae, Bo‘lma ko‘p mashg‘ulu dunyo shug‘lidin qil ijtinob. Dona o‘ynab vajhin isor etsang andin yaxshikim, Evurub tasbihu yormoq sudin etkaysen hisob. 15 BADASL ELGA MULOYaMATDIN EHTI ROZ KO‘SIN URMOQU IDBOR AHLI SUHBATIDIN IJTINOB QILMOQ Yuziga asli yomonning ko‘p ochma gulshani xulq, Siyahgilemga albatta mehr aylama fosh Ki qilmadi gul isi birla toza ruh jual, Quyosh charog‘ig‘a parv ona bo‘lmadi xuffosh, 16 DUShMANDIN TAHZIR QILMOQKIM, BIYMI BO‘LG‘AY, XUSUSANKIM, UL DUShMANI QADIMIY BO‘LG‘AY Chu dushman o‘ldi qadimi y ziyonidin hazar et, Agarchi nutqi ravonbaxs hi jong‘a rohat erur. Su birla o‘t aro ziddiyat o‘ldi chun azaliy, Agar hayot suyidurki, o‘tqa ofat erur. 17 VIQOR TARG‘IBIDAKIM, QOFI QURB QO FIDIN NIShONADURU UL QOF DAVLAT ANQOSIG‘A OShYoNA Viqor gavhariyu hilm ma’dani bo‘lako‘r, Desangki, qilg‘ay itoat sanga gado bila shoh. Bu sheva tog‘da zohirdururki, davrondin Qachonki tafriqa yetti, ulusqa bo‘ldi panoh. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 383 18 TUZLUK IRTIQOBIDAVU EGRILIK IJTINOBIDA Biyik maqomig‘a ulkim tilar sabot, kerak Ki, egrilikni qo‘yub, tuzluk aylasa qonun. Tuz o‘lsa soyasida el tinib manor kebi, Sipehr uyida turar qarnlar nechukki sutun. Gar egridur yog‘ibon o‘qu bog‘lanib bo‘yni, Bo‘lur qabaq yig‘ochidek besh-o‘ncha kunda nigun. 19 ROSTLIQ SIFATIYu ROSTRAVLAR KAROMATI Xiromon suda soyir bo‘l moqu uchmoq havo uzra Ajab ermas, qachonkim rostravliq qilsa zoda. Shior aylab bu ishni kema tiyri, ko‘rki, su uzra Xirom aylab havog‘a bodbondin soldi sajjoda. 20 TAZVIR AShKI ShAQOVAT DONASIYu NODON YoVASI IDBOR NIShONASIDUR Poklar joni bo‘lur ozur da tazvir ashkidin, Ko‘zgu ruxsori nechukkim, zang tutqay nam bila. Rostlar ko‘nglini aylar tiyra nodon yovadin, Sham’ni ul nav’kim, johil o‘churgay dam bila. 21 NIHONIY SAXOVATDA KO‘ShISh OSORIYu ANING JILVASIDA NIKUHISh IZHORI Saxiy uldurki, nav’e bazl qilg‘ay, Agar xud sufra ichra bo‘lsa noni. Kim, ul chodir ko‘machidek yetishkay Gado uyiga ko‘zlardin nihoniy, Falakdek yo‘qki, avval jilva bergay Quyoshning qursidek olamg‘a oni. 22 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 384 TAKALLUF AHLINING DUNYoG‘A ShYeFTALIG‘IDAVU DUNYoLIKKA FIRYeFTALIG‘IDA To‘nni zarbaft aylabon xiffatdin uchqan har taraf, Yo‘q ajab gar bor esa dunyo matoi kom anga. Ul chibinkim, ko‘zga oltun yanglig‘ eshnar xil’ati, Ko‘pragi, bilkim, najosat uzradur orom anga. 23 O3 SO‘Z DYeMAKNING MANFAATIDA VU KO‘P SO‘ZNING MAZARRATIDA Navoiy, tiling asrag‘il zinhor, Desangkim, yemay dahr ishidin fusus. Nazar qilki, o‘q og‘zi tilsiz uchun, Qilur tojvarlar bila dastbus. Necha tojvardur kesarlar boshin, Chu hangomsiz nag‘ma tortar xurus. 24 HINDU TARBIYaTIDAKIM HADIS MAZM UNI BILA BYeTAXALLUFDURU XILOF QILG‘ONG‘A BAHRAYe TAASSUF Issig‘ nafas bilan hindug‘a tarbiyat qilsang, Xisoli haryon o‘lur jahl tavsanin surmak. Ko‘mirni o‘tqa solib la’li otashin etsang, Natija bo‘lg‘ay anga qayda tushsa kuydurmak. 25 LAIMG‘A TA’ZIM O‘Z-O‘ZIGA RANJI AZIMDUR, BALKI AZOBI ALIM Laim farqig‘a iqbol tojini qo‘ymoq Yaqinki, bo‘lg‘usidur mujibi azobi aning. Nutuqchi boshig‘a shunqor tumog‘asi tong emas Ki, bo‘lg‘usi sababi ranju iztirobi aning. 26 OLIY ShA’N EL KIChIK YoShLIG‘ EKANDA HAM OLAMOROYDURU OY BIR KYeChALIKDA ANGUShTNAMOY Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 385 Biyik maqomlig‘ el tifl ekanda ham bo‘lmas Ki, tiyra qilg‘ay ani jahlu zulmat ahli tili. Qamar charog‘i agar bo‘lsa barcha bir kechalik, Ne nav’ o‘churgay ani shabparak qanoti yeli. 27 SAXOVU BUXL BOBIDA NU QTA SURMAK VA AROL ARIDA IKKI VOSITA KYeLTURMAK Debon bergan kishi erdur valekin Demay berganga erlik bil musallam. Ne deb, ne bersa bilgil ani xotun, Debon bermasni xot undin dag‘i kam. 28 AVOM RO‘ZASIN BAYoN QILMOQ VA DA HANBO‘STLAR OChLIG‘IN AYoN QILMOQ Ne ro‘za bo‘lg‘ay angakim, ochuq bo‘lub og‘zi, Dame kam o‘lmag‘ay andin kalomu harza-kalom. G‘aribroq buki, qilg‘ay bahonayi sunnat Ki, sharbat aylagay oshom zohir o‘lmay shom. Namoz qilmag‘ayu qilsa ham namoz ichra Taxayyul aylamagay g‘ayri lavn-lavn taom. Chiqib namozdin o‘lg‘ay taom ila mamlu Bu shart birlaki bo‘lg‘ay taomi barcha harom. Dimog‘ topsa rutubat bu nav’ at’imadin Gunas bosh urg‘ucha uyg‘anmag‘ay kishi nokom. Ko‘zin chu ochti yana ro‘za aylagay niyat, Agarchi fosid erur me’davu saql andom. Bu turfakim, tilagay bu qadr qabohat ila Ki, ro‘za tutmag‘ini anglag‘ay xosu avom. Bu savm ilaki malak ani yozmag‘ay juz fisq, Zihe malakvash soyim, zihe xujasta maqom. Navoiyo erur ortuq bu yemak-ichmakdin Yilon etini yebon, zahrin aylamak oshom. 29 AChChIG‘ SU KASRATIDIN TANBIHU DA RYoDA ChUChUK SUNI ANGA TAShBIH QILMOQ Uyla g‘arqi maydururlar xalq bu davr ichrakim, Shar’ning ayn-ul-hayotidin asar mafhum emas. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 386 Ul sifatkim, bahrning achchig‘ suyida ba’zi el Topilur derlar chuchuk su ham vale ma’lum emas. 30 PODShOH MUQARRABI KIShI GA EL HASAD YeMAK VA BU IShNING DILPAZIR JIHATIN DYeMAK Shahg‘a muqarrab o‘lsa bi rav barcha xayldin, El barcha dushman o‘ls a aning birla vajhi bor. Kim xaylu shoh oshiqu ma’shuq erur yaqin Gulchehraeki, oshiq anga bo‘lsa beshumor. Ul barchasidin o‘lsa birisiga multafit, Dushman bo‘lurda o‘zgalariga ne ixtiyor. 31 ABLAHNING HARZASI INTIBOHIDA VU EShAKNING FARYoDI IKROHIDA Umrin ablah kechurub g‘aflat ila, Nukta o‘rnig‘aki tortar xarros. Bir eshakdurki, tag‘oful yuzidin Qilg‘ay izhor payopay arros. 32 XO‘BLAR VASLIG‘A MAG‘RUR BO‘LMAM OQU ALARNING I LTIFOTIG‘A MASRUR Zamona xo‘blarining visoli sharbatidin, Navoiyo, tilabon kom ko‘ p chuchutma mazoq. Ki, har piyolasi zimnida koming etkay talx, Sipehr tutqusidur yuz tag‘ora zahri firoq. 33 «ANNOSU’ ‘ALO DINI MULU K» HADISINING TAFSIRI Shahning af’oli etar xaylu sipohig‘a asar, Chu nabi dediki, «annos u ‘alo dini muluk». Hukamo ham dedilar shahni tengiz, xayli ariq, Ul achig‘dur, bu achig‘, ul chuchuk o‘lsa, bu chuchuk. 34 Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 387 JAVOHIRSYeVAR SALOTIN INKORIDAVU ANING TOShQA MUShOBAHATI IZHORIDA Shaho, el javhari jonin chiqarding, Javohir hirsidin bedod etib fosh. Chu o‘lgungdur ne osig‘ to‘kmak ani Mazoring uzra andoqkim, ushoq tosh. 35 ATFOLNI QARILAR XIZMATIG‘A YO‘LDA MOQU ChUChUK SO‘Z BILA ALDAMOQ Qarilar xotiri nozukdur, ey tifl, Shikastidin qilib vahm, o‘lma gustoh: Unuttungmuki, atfol o‘ynag‘anda, Sinar oz mayl ko‘rgandin quruq shoh. 36 O‘Z TOIFADIN ShIKOYaTU ELGA YaXShILIQ QILIB, YoMO NLIQ KO‘RGAN HIKOYaT Ne toli’durki, har kimni desam yor, Manga ul oqibat bo‘lur badandesh. Biravdur gar ani desam ko‘zumsen, Chekar mujgon kebi qasdimg‘a yuz nish. 37 UL BOBDAKIM, HUSN QUShI AShK DONASI BILA SAYD BO‘LMASU JON RIShTASI BILA GIRIFTORI QAYD Ul turfa qush havosida ko‘z to‘kti durri ashk, Jon yoydi rishtasin anga aylab havoyi qayd. Lekin gar inju sochsa kishi dona o‘rnig‘a, Tovusni qachon qilur o‘rgamchi domi sayd. 38 UL MAZMUNDAKIM TAKALLUFLU Q TO‘N MUJIBI KULFATDURU BYeTAKALLUFLUQ ADAMI ULFAT Kiyib samur ila kish qilma asru ra’noliq, Ipak libos ila tutma g‘urur jomi to‘la. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 388 Tiyinning o‘z tuki-o‘q bo‘ldi jonig‘a ofat, Farisaning paridin keld i o‘z boshig‘a balo. 39 LOJUVARDDIN RANGYe KO‘RMAGAN KO ‘KIN TUZMAGU UL KO‘KTA RANGYe KO‘RGUZMAK Shohi sipehrqadr Abobakr ul shahe Kim, ko‘k ravoqi dargahi qadrig‘a toq erur. Bu charxi lojuvard uza xurshid, go‘yiyo Ko‘kbo‘z takovarig‘a muzahhab janoq erur. Bir pora lojuvard sari go‘yiy angladi Kim, bu zaifi xastag‘a ko‘p ishtiyoq erur. Hukm etti bir qulig‘aki, taslim aylasun, Go‘yo vusuli ul kishi ollinda shoq erur. Yerdin desa qazib chiqaray, yer erur qatiq, Ko‘k konidin desaki, olay, ko‘k yiroq erur. 40 KUCh BILA KULGUDIN YIROQ SOVUQLUQQ A YoVUG‘ROQ, VALYe KUCh BILA YIG‘LAMOQ ERUR ANDIN SOVUG‘ROQ Hikmat ahli ollida sovuq sifat yo‘q kimsada Subhi kozibdek mahalsiz aylagon kulgu kebi. Lek mundin ko‘p sovuqdur ashk to‘kmak zo‘r ila Day yelida qatra-qatra muz tomizg‘an su kebi. 41 ANONIYaT UYIN BUZMOQ BOBIDAKIM, FA NO ZOVIYaSIN TUZMAKDUR VA O‘ZIN KAM QILMOQDA O‘ZIN KO‘RGUZMAK Kimki, o‘zluk imoratin buzdi, Bo‘ldi naqdi fano aning muzdi. Ul imoratni buzmayin solik Bo‘la olmas bu naqdg‘a molik. 42 QONI’ VASFIDAKIM, «ALQANO’ATU KANZUN LO YuFNO» MAZMUNI BILA AMAL QILUR Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 389 VA HAR NYeChA NAF’ TO PSA QANOAT QILMAS Qanoat go‘shasin tutqilki, chun anqo bu da’b etti, Anga qushlar ichinda qurb qofida nishimandur. Chu parvoriy tovug‘ning og‘z i tinmas tu’madin garchi, O‘lar oxir anga avval katak zindoni maskandur. 43 YuRUShDA OTLARI ZA’FI TA’RIFIDAK IM, MUAMMO IChIDA GI OTDYeK PAYDO EMAS ERDILAR Bu yurushda iki ulog‘im bor, Lek bormen sipohiyliqda yayoq. Iki shatranj otidek birisi Ko‘tara olmay o‘z yeridin oyoq. Chopsa shatranj xonasi xatidin. Biri rangi qoradurur, biri bo‘z, Sekrimaklik alarg‘a behad shoq. Qora yerdur dag‘iyu bo‘z tufroq. 44 UL IMOM BOBIDAKIM, NAMOZ QILM OQDIN MAQSUDI JAMOATDIN O‘ZNI MUMTOZ QILMOQ ERDI Turfa ish ko‘rkim, falon har vaqtkim, qilg‘ay namoz, Anda bir ish, g‘ayri nomashru’, zohir bo‘lmag‘ay. Gar qiyomu gar qiroat, gar rukuu gar sujud, Har ne qilg‘ay biri o‘z yerinda sodir bo‘lmag‘ay Bo‘lmag‘ay hozir jamoatqa vale yolg‘uz dag‘i, Qilmag‘ay to bir jamoat anda hozir bo‘lmag‘ay. Bovujudikim, jamoat aylagaylar barcha hazl, To imomat qilmag‘ay osudaxotir bo‘lmag‘ay. 45 TUS MAZORLARI BOBIDAKIM VAYRONA DA GANJI MADFUNG‘A, BALKI SADAF IChRA DURRI MAKNUNG‘A MUShOBIHDURLAR Avliyoullah mazori Tus vayroni aro Ko‘pturur, yo‘q bok agar tavfida ko‘rsa kimsa ranj, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 390 Munchakim vayrona kezdim ganj bir ham yo‘q edi, Buyla vayron kim ko‘ruptur anda madfun muncha ganj. 46 G‘ALAT BITIR KOTIB BOBI DA QALAM SURMAGU QORASI NING G‘ALATIN YuZIGA KYeLTURMAK Falon kotib ar xatni mundoq yozar, Bu mansabdin ani qo‘parmoq kerak. Yuzin nomasidek qora aylabon, Qalamdek boshin dag‘i yormoq kerak. Qoradin qorag‘a beribon uloq, Qalamravdin ani chiqarmoq kerak. 47 KOMIL QALAMZAN SO‘ZIDAKIM, TA’RIFI LOZIM KYeLGAYKI, QALAM TILIN BILUR KIShI ANI BILGAY Qiblat-ul-kuttobkim, derlar ani Sulton Aliy, Kim qazo qilki masallik xomasi yozmas g‘alat, Qaysi qit’amniki yozdi bordi andin she’rlik, El solurlar juzvdong‘akim, erur bir qit’a xat. 48 HIMMAT BOBIDAKIM SARV NING SARAFROZLIG‘IG‘A SABABDURU ARIG‘NING XOKSORLIG‘IG‘A BOIS Himmat ahliki erur tuzluk aro sarv kebi, Dahr bo‘stonida sa rsabzduru ozoda. Ulki, su yanglig‘ erur past nihodu kajrav, Chekib afg‘on anga tinmaslig‘ erur omoda. 49 DILBASTALIG‘ MAN’IDAKIM VASL NAF’I JO N TORTMOQDURU HAJR SARSARI JON BYeRMAK Ey Navoiy, kishiga berma ko‘ngul, Agar ul hurdurur, yo‘qsa pariy, Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 391 Vasli naf’i buki, chekkaysen jon, O‘lturur, lek firoqi zarari. 50 QALAMINING SIYaHKORLIG‘INING BYeROH LIG‘I VA O‘ZINING SIYoHRO‘LIG‘INING UZRXOHLIG‘I Ilohiy, ul raqamekim, chekibdurur qalamim, Min-ash-sharorati av g‘ayriho farartu ladayk. Agar xud o‘lsa malih ajri rahmatingdur aning, Va lav yakunu qabihan, fa-minhu, tubtu ilayk. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 392 RUBOIYLAR 1 Subhonallohi xoliqi z-ul-majdu alo Kim, andin erur to‘la xalo birla malo. Gar mehr aning misli degaylar uqalo, Mehr ollida zarra yanglig‘ o‘lg‘ay masalo. 2 Ko‘k po‘yavu sayr ila talabgor sanga, Kun sorg‘oribon ishqda bemor sanga. Oy dog‘ ila qulluq aylab izhor sanga, Tun anjumi naqdidin xaridor sanga. 3 Yo rabki, inoyatingni yor ayla manga, Yo‘qluqqa hidoyatingni bor ayla manga, Ham kahfi kifoyatingni dor ayla manga, Ham durri inoyating nisor ayla manga. 4 Shoheki falak sori chu mayl o‘ldi anga, Ko‘k zarfi socharg‘a nur kayl o‘ldi anga, Aflok shahi tobeu xayl o‘ldi anga, Balkim, yeru ko‘k xayli tufayl o‘ldi anga. 5 Jonimdag‘i «jim» ikki dolingg‘a fido, Andin so‘ng «alif» toza niholingg‘a fido, «Nun»i dag‘i anbarin hilolingg‘a fido, Qolg‘an iki nuqta ikki xolingg‘a fido. 6 Bu qosid ishim ohu fig‘on ayladilo, Bu ruq’a tanimni notavon ayladilo. Bu sa’b xabar ichimni qon ayladilo, Bu qonlig‘ ichim haloki jon ayladilo. 7 Uylansa birav toriy o‘lub nakbat anga, Makkoraki, qaltabon surar shahvat anga. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 393 Zisht ersa gar eldin yoshurur rahmat anga, Xo‘b ersa gar elga ko‘rguzur la’nat anga. 8 Kim bo‘lsa bu motamkadadek olam aro, Sayr aylasa g‘amsirishtlik odam aro, Gar odam erur bo‘lsa keraktur g‘am aro, Olamda esa, bo‘lsa kerak motam aro. 9 Ishqingda necha zor bo‘lay furqat aro, Yetsam xush erur bazminga bir ishrat aro. Ko‘z ikki yuzungdin olmasam suhbat aro, Ikki taboningdin uy lakim xilvat aro. 10 No‘sh aylar emish qadahni jonona to‘la, Soqiy, manga tut jomi harifona to‘la. Quy, gar xud erur sipehr paymona to‘la, Har nechaki, xoliy etsam, et yona to‘la. 11 Nomangki, tirikligimdin uldur matlub Ochib o‘qug‘ach bir necha lafzi marg‘ub, Ko‘p to‘lg‘anib ashk ichra o‘zumdin bordim, Ul nav’ki, su ichiga tushkay maktub. 12 Nomangki, erur boisi iqbolu tarab, Yetkursa tarab meni hazing‘a ne ajab. Yolg‘uz mendin ketarmadi ranju taab Kim, bo‘ldi base xalq hayotig‘a sabab. 13 Bir aybg‘a garchi xalq qilg‘ay mansub, Faqr ahlidin iztirob emastur mahsub Sidq ersa xud etmak kerak o‘z fe’lini xo‘b Kizb ersa, malomat dag‘i bordur matlub. 14 Su ko‘zgusini bog‘ aro aylarda shitob, Siymob qilur erdi taharruk bila tob. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 394 Day qildi bu simobni andoq ko‘zgu Kim ko‘zgu aning qoshida bo‘lg‘ay siymob. 15 Vasling bo‘lubon jong‘a muyassar, yo rab, Chehrang qilibon ko‘zni munavvar, yo rab, Nutqung sochibon bazmda gavhar, yo rab, Yo rabki, ijobat aylagil har «yo rab». 16 Mahbubdurur gulu visoli matlub, Ko‘rmak ani gulbun uz ra bilgil mahsub. Bazm ichra uzub keturgan ermas marg‘ub, Ul nav’ki majlis ichra o‘lgan mahbub. 17 Ey ulki, so‘zung tush ti habib ollida xo‘p, Mendin yo‘lig‘a boshing qo‘yub, tufrog‘in o‘p Ahbobg‘a ham birin-birin xidmat etib, Arz ayla, niyoz ila duo ko‘ptin-ko‘p. 18 Gardun uza bazm uchun maqom ayladi tut, Ul bazmda xurshidni jom ayladi tut. Ul jom ila ishratni mudom ayladi tut, Oxir dami yer quyi xirom ayladi tut. 19 Gar oshiq esang zebu takallufni unut, Yaxshiyu yomon ishda taxallufni unut. O‘tkan gar erur yomon taassufni unut, Kelgan gar erur yaxshi tasarrufni unut. 20 Ey ishq, aning ko‘yida tavfi haram et, Bizni dag‘i ul tavfg‘a boshla, karam et, Bir doyira ko‘yi tegrasida raqam et, Gar chiqsa oyog‘im raqamingdin, qalam et. 21 Chun xanjari hajring manga qat’ etti hayot, Bori g‘amu darding o‘qini tinmayin ot Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 395 Kim, oncha qovursun pa r o‘lub butsa qanot, Toyir bo‘lubon yetkam en oxir sanga bot. 22 Bo‘ldi mening o‘lmagimga savdo bois, Savdog‘a havoyi jomi sahbo bois. Sahbog‘a dag‘i dayru chalipo bois, Bu barchag‘a ul dilbari tarso bois. 23 Ko‘nglumni olibdur ul shahi sabzdavoj, Kim g‘amza bila olur mamolikdin boj. Boshi uza mamlakat xiroji bir toj, Toji uza gavhari mamolikka xiroj. 24 Kunduz ko‘rsang o‘zungni mahzun, qadah ich, Andoqki, quyosh ravshanu mavzun qadah ich. Ul damki, quyosh botti, shafaqgun qadah ich, Jomingni qilib nechukki gardun, qadah ich. 25 Gul vaqti muyassar o‘lsa gulfom qadah, Andin so‘ng tutsa bir gulandom qadah. Man’ aylasa barcha ahli islom qadah, Qofirmen agar qilmasam oshom qadax 26 Ruhumg‘aki maydin erdi har lahza futuh, Nosih tili nishi qildi ani majruh. May loyini marham qi layin shomu sabuh, Ul vaqtqachaki, toza bo‘lg‘ay manga ruh. 27 Qo‘rqutma meni tamug‘din, ey zohidi yax, Jannat manga bo‘lg‘usi debon urma zanax Kim, do‘zax aning yodi bila jannat erur, Jannat bori sening biladur do‘zax. 28 Ruxsori uza xollarin ul dilband, Ochti chu meni ko‘rdi base hojatmand. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 396 Ayshimg‘a yomon ko‘z etmagan emdi gazand, Xossaki, ul-o‘q bo‘lubtur o‘t uzra sipand. 29 Yoshimg‘a bag‘ir qoni chu erdi monand, Ko‘z asradi yoshdek bo‘lub andin xursand. Turmadi ko‘zumda yetkach ul sarvi baland, Bo‘lmas kishi farzandi kishiga farzand. 30 Ko‘nglum saydi uzub ulustin payvand, Sargashtasifatlig‘ bila erdi xursand. Qullobi muhabbating yana soldi kamand Saydeki, uzub edi rasan, ayladi band. 31 Ey sharbati la’ling obi hayvondin alaz, Hayvon suyini qo‘yki, chuchuk jondin alaz. Ne jondin alaz, ne obi hayvondin alaz Kim, harneki yo‘q, andin alaz, andin alaz. 32 Budur tilagimki ulki, ma’budung erur, Tutqay seni ul yonki, sening sudung erur. Ko‘nglungga yeturgay ulcha behbudung erur, Ilgingga keturgay ulcha maqsudung erur. 33 Gul zikrin eshiturmenu yo‘q guldin asar, Bu bog‘ eshigidin is taram oncha guzar Kim, topmasa gul jamolidin bahra nazar, Bore isidin yetsa dimog‘img‘a xabar. 34 Soqiy, badanimni notavon etti xumor, Ko‘nglumni qadahdek to‘la qon etti xumor. Har uzvuma yuz ranj ayon etti xumor, Tutqil qadaheki, qasdi jon etti xumor. 35 Mulk ochqali har xusravi oliymiqdor, Insofu adolatu saloh etsa shior. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 397 Fath o‘lg‘ay aning nihoyati oxiri kor, Alminnatu lillahki, sanga barchasi bor. 36 Ko‘zum uchadur, magarki yorim keladur, Es har dam ozar, magar nigorim keladur. Yo bodiyayi firoq sayrida qilib, Yuz marhala qat’ sh ahsuvorim keladur. 37 Oshubki ul ko‘z tarfi aylanadur, Bog‘labsenu jon bu darddin o‘rtanadur. Yo g‘oyati usruklug‘idin bulg‘anadur, Ul mast kebiki, bulg‘anur bog‘lanadur. 38 Ag‘yor ila juft berma fardim bor Kim, furqati za’fida ruxi zardim bor. Gar dardidin ohi g‘ussa parvardim bor, Man’ aylama, ey rafiqkim, dardim bor 39 Har lahza ko‘ngul g‘amingda mahzun bo‘ladur, Mahzunlug‘i lahza-lahza afzun bo‘ladur. Savdo anga yuz onchaki, Majnun bo‘ladur, Yuz muncha desam ham ne ajab chun bo‘ladur. 40 Ey bodi sabo, aylasang ul sari guzor, Jon birla ko‘ngulni t opshuray olg‘ach bor. Ko‘nglumni itiga tu’ma qilg‘il zinhor, Jonimni dag‘i oyog‘ig‘a anla nisor. 41 Ey jism, aning ko‘yini paydo qilako‘r, Ey ko‘ngul, o‘shul ko‘ yni ma’vo qilako‘r. Ey ko‘z, sen aning yuz in tamosho qilako‘r, Ey ashk, aning ko‘yi sari oqilako‘r. 42 Eldin qochib ulki, tutsa tog‘ ichra qaror, Sovug‘da yeri bu tog‘ning javfida g‘or. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 398 Issig‘da makoni andakim, yotmish qor, Olam elining shahlig‘idin bor anga or. 43 Andin berikim, qoshi mda yorim yo‘qtur Hijronida juz nolayi zorim yo‘qtur. Dasht o‘zra quyun kebi qarorim yo‘qtur, Sargashtaligimda ixtiyorim yo‘qtur. 44 Har garmraveki, bo‘lg‘ay ul koshifi roz, Maqsud qarimi sari qilg‘ach parvoz. Tong yo‘q falak uzra aylabon jilvayi noz, Na’layni malakka bo‘lsa mehrobi namoz. 45 Olam bor emish, Navoiyo, sho‘rangiz, Olamdag‘i el boshtin-ayog‘ rangomiz. Ishq istar emish seni adam Misri sari, Borg‘ilki, erur el tilagan yerda aziz. 46 Ahbob dengizki, xonumondin tama’ uz, Ne xonu ne mon, kavnu makondin tama’ uz. Ne kavnu makon, jonu jahondin tama’ uz, Lekin demangiz muniki, andin tama’ uz. 47 Jondin seni ko‘p sevarmen, ey umri aziz, Sondin seni ko‘p sevarmen, ey umri aziz. Har neniki, sevmak andin ortuq bo‘lmas, Andin seni ko‘p sevarmen, ey umri aziz. 48 La’lingni qilib nuktasaro, ey qorako‘z, Ishq ahli hayotig‘a yaro, ey qorako‘z. Chekma yana surma ko‘z aro, ey qorako‘z, El qonig‘a qilma ko‘z qaro, ey qorako‘z. 49 Ul ko‘zki, dame bo‘lmadi sog‘, ey qorako‘z, Qonimdin ichar mudom ayog‘, ey qorako‘z. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 399 Bilmonki erur anga qarog‘, ey qorako‘z, Yo mast edi qo‘ydi toza dog‘, ey qorako‘z. 50 Jonbaxsh labing chashm ayi hayvonmu emas?! Hajridin aning ichim to‘la qonmu emas?! Har qatrayi qon la’li Badaxshonmu emas?! Har porayi la’li javhari jonmu emas?! 51 Gar oshiq esang, mehru vafo qilma havas, Dard istavu daf’ig‘a davo qilma havas, Hijronu visol mutlaqo qilma havas, Dildoringdin g‘ayri rizo qilma havas. 52 Mahbubqa e’timod qilmoq bo‘lmas, Andin talabi murod qilmoq bo‘lmas. Ko‘zning qorasin midod qilmoq bo‘lmas, Gar bo‘lsa bitig sa vod qilmoq bo‘lmas. 53 Ham savmaa kunji shayxi tarrorg‘a bas, Ham shayx yuzi zohidi hushyorg‘a bas. Ham dayrda mastlig‘ meni zorg‘a bas, Ham mug‘bacha vasli joni bemorg‘a bas. 54 To subh xuruse uyg‘anib urdi nafas, Xuffosh qanot ochqucha may qilma havas, Chun valvala chekti ko‘y aro tabli asas, May ich anga tegrukim, yetar savti jaras. 55 G‘urbatda g‘arib shodmon bo‘lmas emish, El anga shafiqu mehribon bo‘lmas emish. Oltun qafas ichra gar qizil gul butsa, Bulbulg‘a tikandek oshyon bo‘lmas emish. 56 Ul durri saminki, bor edi ko‘zuma yosh, Aylarda ajal anga jafo rasmini fosh. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 400 G‘am tirnog‘idin qilib qarog‘imni xarosh, Yashurg‘ay edim ani ko‘zum uyida kosh. 57 Yo‘q bodayi vasl, obi hayvon ul emish, Ahbob muloqoti dema, jon ul emish. Gardun g‘amu ranj suvr atin naqsh etsa, Jon chehrasi atrofig‘a hijron ul emish. 58 Yillar tutubon shayx maqolotig‘a go‘sh, Ne ko‘ngluma zavq yetti, ne jonima jo‘sh. Jonimg‘a navo soldiyu ko‘nglumga xurush, Bir jur’a bila mug‘bachayi bodafurush. 59 Sharbat manga xunobu g‘izo g‘am bo‘lmish, Bistar tufrog‘u oh hamdam bo‘lmish. Holimg‘a xaloyiq ishi motam bo‘lmish, Sensiz o‘larim sa’b edi, ul ham bo‘lmish. 60 Soqiy, meni xorxordin ayla xalos, Gul-gul yuzung och, bahordin ayla xalos. Yo may beru intizordin ayla xalos, Yo o‘lturubon xumordin ayla xalos. 61 Ber jomu ol, ey mug‘bacha, jonimni evaz, Qo‘sh tutqilu, ol ikki jahonimni evaz. Ani sumururda qatr ae tomsa agar, Sen ham to‘k aning o ‘rnida qonimni evaz. 62 Kim istasa saltanat, sa xodur anga shart, Har va’daki aylasa vafodur anga shart. Kim faqr talab qilsa, fanodur anga shart, Ollig‘a nekim kelsa, rizodur anga shart. 63 Bu davrda yo‘q sen ke bi xushxon hofiz, Huffoz aro sarhalqayi davron hofiz. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 401 Qur’ong‘a sen o‘lg‘an kebi yakson hofiz, Bo‘lsun sanga barcha ishda Qur’on hofiz. 64 Kim aylasa soqiyi gulandom tama’, Ilgidin aning sog‘ari gulfom tama’. Andin so‘ng agar taqvoyu islom tama’, Aylar esa, gul mardak erur xomtama’. 65 Ul damki, quyosh ayla di mag‘ribqa ruju’, Gar suhbat o‘shul quyo sh bila topsa vuqu’. Xushtur qilmoq jom quyoshig‘a shuru’, Ul damg‘achakim, qilur quyosh jomi tulu’. 66 Mug‘ dayrida dast bersa bir lahza farog‘ Kim, mug‘bacha ishqidin qizig‘ bo‘lsa dimog‘. Ul tutsa mug‘ona lahn ila har dam ayog‘, Bosh olsam oyog‘idin kerak boshima dog‘. 67 Bir gul g‘amidin dedim qo‘yay bag‘rima dog‘, Borgaymu debon atri dimog‘img‘a farog‘, Borgin chu mulavvas ayladi bum ila zog‘, Emdi ani islamakka yuz hayf dimog‘. 68 Berding manga dayr aro iqomat, ey mug‘, Tuttung qadahi mayi malomat, ey mug‘. Bu ishni xud aylading karomat, ey mug‘, Yo rabki, hamisha bo‘ l salomat, ey mug‘. 69 Nomang yetibon topti ko‘ngul izzu sharaf, Har lafzi bo‘lub murod durrig‘a sadaf. Har satri alam cherigining daf’i uchun, Iqbol sipohidin chekibon bir saf. 70 Soqiy, badanimni qildi g‘am tiyg‘i shikof, Qonim bori oqti, tutma o‘zungni maof. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 402 Tutqil badali moyatahallal mayi-sof, To mast qilay g‘am cherigi birla masof. 71 Yuz mehnatu g‘am ko‘ngluma yetkurdi firoq, Jonimg‘a balovu dard o‘qin urdi firoq. Jismimni fano o‘tig‘a kuydurdi firoq, Chun kuydi, kulini ko‘ kka sovurdi firoq. 72 Ko‘nglumni g‘amu dard ila qon ayladi ishq, Ko‘z yo‘lidin ul qonni ravon ayladi ishq. Har qatrani bilmadim qayon ayladi ishq, Bedil ekanim buyla ayon ayladi ishq. 73 Ul damki quyosh botti yu sarg‘ardi shafaq, Bazmingg‘a shafaqgun may ila ber ravnaq. Ne haqni unut, ne mayni quyg‘il mutlaq Kim, tongla erur tengri karimu barhaq. 74 Ollimda tabibi chorasozim ham yo‘q, Yonimda rafiqi dilnavozim ham yo‘q. Tegramda anisi jongudozim ham yo‘q, Boshimda shahi bandanavozim ham yo‘q. 75 Kim ko‘rdi ekin jahonda oyo xushluq, To bir kishi aylagay tamanno xushluq. Yuz yilda agar bir o‘ lsa paydo xushluq, Omodadurur yonida yuz noxushluq. 76 Hajringda mening sabrim a juz nuqson yo‘q, Ko‘nglum aro g‘ayri nolavu afg‘on yo‘q. Jonimg‘a hayot umid i xud imkon yo‘q, Yo‘q-yo‘q, yo‘q, sabr yo‘q, ko‘ngul yo‘q, jon yo‘q. 77 Yo‘q dahrda bir besarusomon mendek, O‘z holig‘a sargashtavu hayron mendek. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 403 G‘am ko‘yida xonumoni vayron mendek, Ya’niki, aloxonu alomon mendek. 78 Berahmdurur olamu zolim aflok, Bemehrdurur anjumu davron bebok. Qay sarvi chamanki, jilva qildi cholok Kim, yerga to‘kulmadi nechukkim xoshok. 79 Zohid senga, hur, manga jonona kerak, Jannat sanga bo‘lsun, manga mayxona kerak. Mayxona aro soqiyu paymona kerak, Paymona necha bo‘lsa to‘la, yona kerak. 80 Ey jonu ko‘ngul, bir-b iringizga qorishing, Ul ko‘y sari raxshi tamanno yorishing. Hol ustida erkanim so‘z in o‘tkarishing, Holimni so‘rarg‘a kelmasa yolbarishing. 81 O‘lsam yasamang munda mazorimni mening, Yuklab eliting jismi figorimni mening. O‘tru chiqarib ahli diyorimni mening, Ko‘yida qo‘yung tani nizorimni mening. 82 Ey ulki, zamona ahlidin ayrilding, Ishq ahli tariqi xo‘b ekanni bilding. Xush qilding, alar tavriniyu qotilding, Rahmat sanga, yaxshi aylading, xush qilding. 83 Ko‘ksumni jafo tiyg‘i bila yora qiling, Ko‘nglumni chiq aring dag‘i yuz pora qiling. Har porasini bir sari ovora qiling, Ishqim o‘tig‘a bu nav’ ila chora qiling. 84 Gar dilbar emas malakvashu hurxisol, Andin so‘ng ulusning ko‘zi ko‘ru tili lol. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 404 Ne husnig‘a ru’yatu ne ishqimg‘a maqol, Billah menu oshiqliq erur amri mahol. 85 Bir sari sarig‘ parlou men tutsag‘ yo‘l, Ne tog‘u, ne tuz, desang ne obodu, ne cho‘l. Yirtuq kepanakdin chiqarib yalang qo‘l, Ul qochsayu men qovsamu, men qochsamu ul. 86 Turmay meni zoru notavon birla ko‘ngul, Ulfat tutmish ul os ton birla ko‘ngul. Yoreki manga jon edi ham azm etti, Men mundavu xizmatingda jon birla ko‘ngul. 87 Umring quyoshig‘a bermasun charx zavol, Joning qamarini qilm asun davr hilol. Tun-kun bo‘lg‘il mahravishu mehr xisol, Dahr ahlig‘a nurbaxshu farxundajamol. 58 Ey joni habibu ko‘ngli ahbobqa lol, Men ham qildim jonu ko‘ngulni irsol, Ko‘nglumga ber ahbob bila jomi visol, Jonimni habib oyog‘i tufrog‘ig‘a sol. 89 Sadbarg, binafsha, yo‘qsa nargis, yo gul, Ichmak bo‘lmas bular havosi bila mul. To hajr yelidin o‘ldi oshufta dimog‘, Yuz noxuna ko‘z ichravu yuz pora ko‘ngul. 90 Tog‘ ichra ajab shohdur ul sheftahol, Kim topsa bulog‘e suyi andoqki zulol. Boshi uza chatri saltanat har yangi tol, Su ichkali jomi ayshi bir eski safol. 91 To dahrdurur, dahr uza sulton bo‘lg‘il, To olam erur, olam uza xon bo‘lg‘il. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 405 Davron elining jismida ham jon bo‘lg‘il, Ham jonlarig‘a moyayi darmon bo‘lg‘il. 92 Mug‘ dayri sari bugun tamanno qildim, Ul mug‘bacha husnini tamosho qildim. Din naqdini kufri birla savdo qildim Kim, qildi bu ishkim, meni rasvo qildim?! 93 Yoshung‘an emish qora bulutqa mohim, Gardunni sovurmog‘liq erur dilxohim. Kirmish qora tufroqqa quyoshdek shohim, Nevchun qora qilmasun quyoshni ohim. 94 Johilki, hasad bo‘lg‘ay aning jahlig‘a zam, Nur el ko‘zidin anglasa o‘z ko‘zida kam. Ko‘zlarni olishmoqqa chekib tiyg‘i sitam, El ko‘zini ham o‘yg‘ayu o‘z ko‘zini ham. 95 Bahru kemadin ko‘ngulda ko‘ptur alamim Kim, sekrimayin qadam, yugurmay qalamim. Maqsuddin oncha soldi bir damda yiroq Kim, yuz yil ani tay qila olmas qadamim. 96 G‘urbatqa tushub zaifu bemor o‘ldum, Dardu g‘amu mehnat ilgida zor o‘ldum. Sartosar ajal toshidin afgor o‘ldum, Sensiz ne balolarg‘a giriftor o‘ldum. 97 Ishq ahliki, manzurdin istarlar kom, Ul kom kerakki, bir nazar bo‘lsa tamom. Gar bo‘lsa nazzorasida andishayi xom, Ko‘zlarga nazar dog‘i harom o‘ldi harom. 95 Masjidqa necha ahli riyodek yetayin, Yo rind kebi azimati dayr etayin. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 406 Maqsud topilsa yaxshi, yo‘qsa netayin, Boshimni olib qay sari emdi ketayin. 99 Jonim aro o‘t la’li suxandoning uchun, Yuzum uza kavkab mahi toboning uchun. Ko‘ksumda alif sarvi xiromoning uchun, So‘zlab, yuz ochib ke l bu taraf joning uchun. 100 Zulfung girihig‘a poybast o‘lmishmen, La’ling mayidin bodaparast o‘lmishmen, Ul mayni ichib yo‘lungda past o‘lmishmen, Hay-hay, ne dedim, magarki mast o‘lmishmen. 101 Zog‘eki cho‘qub oqizdi qon ko‘nglumdin, Tirnog‘ ila uzdi notavon ko‘nglumdin. A’zosida ko‘r asar damim dudidin, Minqor ila changida nishon ko‘nglumdin. 102 Xushtur bo‘lsak, ikovla hamdam senu men, Bir-birga desak, yetushsa har g‘am senu men. Bo‘lsaq bor esak haramg‘a mahram senu men, Mug‘ dayri aro bo‘lsa vatan ham senu men. 103 Ey bodi sabo, agar havo aylagasen, Gulshang‘a yetarni muddao aylagasen. Sarv ollida yer o‘pub duo aylagasen, Gul qoshida qullug‘um ado aylagasen. 104 Menmenmu visol umidid in shod o‘lg‘an, Bir-bir g‘amu anduhdin ozod o‘lg‘an. Oz-ozg‘ina bergan soyi gul atri nasim, Bulbuldek ishim nolav u faryod o‘lg‘an. 105 Isyon tutuni bermayu chehramga amon, Ul nav’ qora qildiki, mo‘rida samon. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 407 Oq aylamagini men si yahro‘yi yomon, Aylayolmon afv suyi birla gumon. 106 Isyon aro qolg‘an ibtilonimu deyin? Ma’mur etkan nafsi vag‘onimu deyin? Yo‘q toat ila kibru riyonimu deyin? Yaxshi demak o‘zni bu balonimu deyin? 107 Dayr ichra tilab jomi hiloliy partav, Sajjoda garav bo‘lsa ne tong, ey rahrav, Chun mug‘bacha ollida qilur sajda birav, Yo‘q ayb musallosi aning mayg‘a garav. 108 Jonimg‘a qilur javru jafo yor asru Kim, yor ichida javru jafo bor asru. Bo‘ldum chekibon ja vru jafo zor asru, Men javrkashu yor jafokor asru. 109 Gar qilsa kishi qilib gunohe, tavba, Ul jurmg‘a bo‘lsa uzrxohi tavba. Qilmoq necha goh jurmu gohe tavba, Bu jurm ila tavbadin ilohiy tavba. 110 Ne yuzini g‘oza aylamish farsuda, Ne ko‘ziga surma to rtmish behuda. Ne qoshini vusma aylamish oluda, Bu yuzu ko‘zu qoshdin eman osuda. 111 Nomang manga ruhdin nishon bo‘ldi yana, Osoyishi joni notavon bo‘ldi yana. Har harfi aning tanimda jon bo‘ldi yana, Har lafzi hayoti jovidon bo‘ldi yana. 112 Chun lola to‘kuldi, lolagun jom ichma, Gul fasli tugandi mayi gulfom ichma. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 408 Javzoda chu tutti mehr orom ichma, Ko‘p bo‘lsa zarurat o‘lmayin shom ichma. 113 Mug‘ dayrida bo‘lsa manga bir koshona, Malja’ dag‘i piri dayrdek farzona. May mug‘bacha tutsa har zamon mastona, Kofir bo‘layin bo‘lsa murodim yona. 114 Ham jismingga za’f bo‘lsa jonim sadqa, Ham joningga jismi notavonim sadqa. Sarvingg‘a shikast o‘lsa ravonim sadqa, Yo‘q-yo‘qki, sanga jonu jahonim sadqa. 115 Yo koshifi asrori nihon bo‘lsa kishi, Halloli rumuzi osmon bo‘lsa kishi. Yo oshiqi zori notavon bo‘lsa kishi, Devonavu rasvoyi jahon bo‘lsa kishi. 116 Sen xud borasen ko‘ngulni qaytarg‘il, axiy, Bedilliq o‘tidin meni qutqarg‘il, axiy. Yo tiyg‘ chekib to‘sh-to‘shidin yorg‘il, axiy, Bir porasini bizga berib borg‘il, axiy! 117 Sen borg‘ali ortmish ko‘ngul zorlig‘i, Oh o‘qlaridin har nafas afgorlig‘i. Bilman unutulg‘anmu ekandur manga hajr, Yo ko‘prak erur bu qatla dushvorlig‘i. 118 Jonimg‘a yetipturur xumor, ey soqiy, May tutqilu berma intizor, ey soqiy. Avval o‘zing ayla ixtiyor, ey soqiy, Tutqil menga so‘ngra zinhor, ey soqiy, 119 Oxir dami umr etsa shitob, ey soqiy, Tutqil manga oncha mayi nob, ey soqiy Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 409 Kim, hashrda mast o‘lay xarob, ey soqiy, To anglamay etsalar azob, ey soqiy. 120 Dedim zaqaning tutub, saqog‘ingni o‘pay, Ko‘z qoshingga surtubon qabog‘ingni o‘pay. Guldek yuzung islabon dudog‘ingni o‘pay, Yo‘q, yo‘q-yo‘q, agar de sang, ayog‘ingni o‘pay. 121 Har zulf xamig‘a qilma vobasta meni, Har ko‘z havasidin etmagil xasta meni. Har qosh tamaig‘a solma payvasta meni, Yo rab, borisidin ayla vorasta meni. 122 Jonimda xumordin azob, ey soqiy, Ko‘nglumda ham andin iztirob, ey soqiy. Yetkur manga jomi mayi nob, ey soqiy Kim, holim erur asru xarob, ey soqiy. 123 Furqat sahari g‘amg‘a yo‘liqturdi meni, Hijron kuni yuz balog‘ a topshurdi meni. G‘am shomi o‘lum holig‘a yetkurdi meni, Tong otqucha uyqusizlig‘ o‘lturdi meni. 124 Munglug‘ boshim ostidag‘i toshimnimu dey? Tosh ustidagi g‘arib boshimnimu dey? Hasrat suyidin ko‘zimda yoshimnimu dey? O‘lmakdin sa’broq maoshimnimu dey? 125 Ne dashti maxuf emish fano sahrosi Kim, anda kirarga yo‘q balo yarosi. Hargiz chu yonib ke lmadi nopaydosi, Kimdin kishi aylagay nishon ilqosi. 126 Avval menga vasli ruhparvar ne edi, So‘ngra qilmoq hajr ila muztar ne edi. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 410 Desam bo‘lar, ey sho‘xi sitamgar, ne edi, Derkim, senga ne, men bilayin har ne edi. 127 Ko‘z birla qoshing yaxs hi, qabog‘ing yaxshi, Yuz birla so‘zing yaxs hi, dudog‘ing yaxshi. Eng birla menging yaxshi , saqog‘ing yaxshi, Bir-bir ne deyin, boshdin ayog‘ing yaxshi. 128 Yo rabki, fano bazmida xos ayla meni, Faqr ahlig‘a sohib ixtisos ayla meni, Yo doxili zumrayi xa vos ayla meni, Yo ranji avomdin xalos ayla meni. 129 To dasht bahor birla rangin bo‘lg‘ay, Gulzor nigorxonayi Chin bo‘lg‘ay. Dasht uzra senga saltanat oyin bo‘lg‘ay, Gulzor aro taxt ustida taskin bo‘lg‘ay. 130 To charx visoli ko‘yidin surdi meni, Qatl aylagali hajrg‘a topshurdi meni. Gar hajr o‘lum holig‘a yetkurdi meni, Yor etkani ta’na, lek o‘lturdi meni. 131 Hajring sipahi zeru zabar qildi meni, G‘am kishvari ichra darbadar qildi meni. Andinki batar emas, batar qildi meni, Jon olg‘ucha ne deyki, nelar qildi meni. 132 Nomangki, menga mujdayi jone erdi, Hijron g‘amidin xatti amone erdi. Zulmatqa savodi gar nishone erdi, Mazmun anga obi zindagoniy erdi. 133 Til so‘z bila to qizitti hangomamni, Bir ham tiya olmadim bu xudkomamni. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 411 Har necha itikrak ayladim xomamni, Ul xoma qaroroq ayladi nomamni. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 412 KO‘RSATKIChLAR TARIXIY, ADABIY VA MIFI K ShAXSLAR NOMI KO‘RSATKIChI Abobakir — qit’a 39, 1. Abulg‘oziy Sulton Husayn Bahodirxon — debocha, 10. Ayoz —g‘azal 213, 6; 276, 3. Aliy — g‘azal 276, 5; qit’a— 47, 1. Amir Xusrav Dexlaviy — debocha, 11. Afridun — g‘azal 97, 7; 105, 9; 22, 7. Axraman — g‘azal 266, 2. Bahrom — g‘azal 172, 6. Bilol — g‘azal 51, 4. Bilqis —g‘azal 223, 9; 253, 7. Bulahab — g‘azal 45, 8. Bul’alo — g‘azal 45, 8. Vomiq —g‘azal 2, 6; 111, 3; 149, 5; 337, 8; 393, 3; 4 12, 6; 487, T; 593, 6. Dovud — g‘azal 225, 6; 287, 5; 538, 4. Doro — g‘azal 5, 3; 591, 7, debocha, 9. Jamshid (Jam) — g‘azal 1,3; 16,6; 41,9; 97,7; 10 5,8,9; 120, 7; 178, 6; 222, 7; 257, 7; 315, 7; 347, 7; 353, 6; 415, 3; 511, 3; 556, 5; 573, 6; 581, 7; 650, 7. Imron —328, 4. Iskandar (Skandar) —5, 3; 257, 7; 591, 7. Iso —g‘azal 90, 1; 114, 3; 133, 2; 207, 5; 225, 2; 257, 3; 264, 9; 293, 5; 347, 2; 364, 6; 429, 4; 450, 7; 462, 3; 475, 1; 486, 2; 522,4; 542,2; muxammas —1,7 bandi musaddas — 3 baid. Kay — g‘azal 581, 7. Kayoniy — debocha 19. Kalim — g‘azal 51, 6. Kayxusrav — g‘azal 511, 3; 516, 5. Laylo —g‘azal 2,4; 20,4; 45,6; 72,6; 184, 5; 198,5; 221,7; 228, 1; 359, 6; 368, 4; 386, 4; 440, 4; 489, 2; 505, 2; 559, 6; mustazod 1, 4. Lutfiy — g‘azal 457, 6. Mavlaviy — g‘azal 650, 6. Majnun —g‘azal 2, 4; 20, 4; 35, 4; 45, 6; 60, 3; 68, 5; 72, 6; 105,6; 113,3; 1 14,6; 126,5; 135,4; 138,5; 149,5; 184,5; 187, 5; 2 21, 7; 222, 1, 2, 3; 2 27, 6; 228, 1; 257, 5; 289, 4; 30 5, 5; 320, 2; 3 35, 4; 336, 1, 7; 337, 8; 345, 3; 359, 6; 361, 7; 3 68, 4; 386, 4; 393, 3; 3 98, 7; 412, 6; 4 13, 7; 426, 5; 4 29, 3; 435, 5; 439, 2; 440, 4; 449, 6; 453, 4; 455, 7; 458, 7; 480, 2; 482, 6; 487, 7; 489, 2; 493, 6; 505, 2; 528, 7; 548, 7; 552, 5; 559, 6; 590, 573, 2; 598, 6; 612, 2; 627, 1; muxammas —2, 5 band, 7 band; tarji’band —7 band, 1 misra; ruboiy — 39, 3. Malik shox Alp Arslon — debocha, 11. Maryam —g‘azal 146, 5; 364, 6. Mirak — g‘azal 331, 6. Mirzo Chuchuk —g‘azal 559, 1. Moniy — g‘azal 650, 3. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 413 Muxammad — debocha 1. Muxammad Umar — g‘azal 528, 6. Namrud — g‘azal 5, 2. Nizomiy — masnaviy VII, 5. Nux —g‘azal 102, 5; 196, 7; 334, 7. Odam —g‘azal 6, 1; debocha 5. Rustam — tarji’band IX, band 9; masnaviy VII, 8. Rasul — g‘azal 5, 7; 89, 7. Ruxulloh (Masih, Muso) — g‘azal 18, 3; 23, 6; 49, 5; 57, 5; 59, 1; 65, 2; 73, 4; 89, 2; 101, 3; 120, 6; 139, 4; 146, 6; 150, 5; 156, 5; 164, 4; 165, 3; 219, 5; 226, 3; 231, 5; 285, 2; 287, 5; 289, 2; 293, 5; 311, 4; 328, 4; 351, 4; 3 53, 4, 7; 374, 3; 384, 3; 388, 2; 462, 1; 463, 2; 465, 4; 471, 6; 483, 1; 486, 1; 488, 1; 501, 9; 508, 6; 558, 4; 600, 3; 605, 3; 639, 4; masnaviy VI, 6. Saynid Hasan — masnaviy III, 6. San’on — g‘azal 565, 3. Somiriy — g‘azal 388, 2. Sulaymon —g‘azal 7, 7; 157, 8; 196, 7; 253, 7; 266, 2. Suxayb — g‘azal 51, 4. Suxayl —g‘azal 21, 4; 291, 1. Uzro (Azro) — g‘azal 2, 6. Farhod —g‘azal 2, 7; 35, 4; 111, 3; 118, 5, 126, 5; 149, 5; 187, 5; 205, 6; 222, 1, 2, 3; 320, 2; 335, 4; 336, 7; 335, 3; 393, 3; 412, 6; 413, 7; 426, 5; 429, 3; 435, 5; 439, 2; 458, 7; 483, 2; 489, 4; 493, 6; 499, 1; 540, 4; 555, 3; 593, 6; 5 97, 2; 627, 1. Firdavsiy — masnaviy VII, 8. Fuzayl Bormoqiy — g‘azal 376, 3. Xalil — g‘azal — 2, 8; 389, 7; 472, 5. Xizr —g‘azal 16,6; 24,6; 57,5; 74,1; 10 1,3; 225,3; 249,6; 278, 1; 334, 5; 359, 3; 370, 6; 384, 5; 387, 6; 403, 5; 488, 8; 512, 2; 529, 1; 542, 7; 577, 4; 629, 6, 8. Xotam — debocha 5. Xusrav —g‘azal 156, 9; 282, 7; 3 55, 3; 540, 4; 650, 7. Shirin —g‘azal 2, 7; 483, 2; 489, 4; 540, 4. Shuayb — g‘azal 51, 6. Yusuf —g‘azal 272, 1; 358, 1; 374, 3; 436, 3; 441, 8; 461, 9; 462, 3; 479, 4; 502, 2; 523, 1; 538, 4; 558, 4; 639, 5; musaddas 3 band. Ya’juj — g‘azal 209, 7. Ya’qub —g‘azal 462, 2; 538, 4. Qorun —g‘azal 56,6; 97, 7; 336, 8; 476, 2; 496, 8; 573, 6. Qubod —g‘azal 120, 7; 353, 6. Xomun — g‘azal 336, 4. Hofiz Sheroziy — g‘azal 287, 7. GYeOGRAFIK NOMLAR KO‘RSATKIChI Adan — g‘azal 475, 4. Ajam —g‘azal 199, 9; 309, 7; 317, 7; 430, 7. Afranj — g‘azal 92, 9. Badaxshon — g‘azal 407, 5; ruboiy 50, 3. Batxo — g‘azal 6, 7. Alisher Navoiy. G‘aroyib us-sig‘ar kutubxonasi 414 Bog‘i Safid — g‘azal 127, 7. Boki Zog‘on — g‘azal 127, 7. Zamzam — g‘azal 6, 5. Zuhal — g‘azal 223, 9. Jayxun —g‘azal 20, 1; 2; 403, 3; 496, 3. Imron — g‘azal 328, 4. Iroq —g‘azal 91, 9; 199, 9; 309, 7; 317, 7; 430, 7; 471, 7. Kan’on —g‘azal 144, 2; 462, 2. Ka’ba —g‘azal 6,4; 117, 9; 1 96, 5; 294, 8; 370, 6; 440, 9; 509, 5. Kashmir — debocha 12. Madina — g‘azal 92, 9. Marv — g‘azal 637, 1. Mozandaron — g‘azal 86, 7; 637, 1. Nerez — g‘azal 309, 7. Ray — musaddas XI, 2. Samarqand — muxammas XIII, 2. Sipohon — musaddas XI, 2. Tus — qit’a 45, 1. Ummon —g‘azal 95, 4; 407, 6; 529, 3. Xuroson — masnaviy X, 3. Xutan —debocha 12; g‘azal 264, 1; 520, 3; 623, 5. Qof —g‘azal 133, 6; 194, 6; 465, 5; masnavny IX, 3. Qulzum — g‘azal 95, 4. Chin —g‘azal 231, 2; 505, 5; 6 50, 3; ruboiy 129, 2. Yaman — g‘azal 21, 4. Yasrib — g‘azal 6, 8. Hinduston — g‘azal 167, 5. Hijoz —g‘azal 91,9; 199,9; 213,7; 309,7; 317,7; 430,7. Hiriy (Hirot) — g‘azal 91,9; masnashsh XSh, 2. ETNIK NOMLAR KO‘RSATKIChI Arab — g‘azal 45, 6; 89, 6. Barlos — g‘azal 262, 7. Gabr — g‘azal 282, 10. Juxud — g‘azal 116, 4; 282, 10. Lo‘li —g‘azal 140, 8; 451, 6; 578, 5. Tarxon — g‘azal 262, 7. Turk —g‘azal 213,5; 441,6; 481,5; 499,5; masnaviy VII, 4. Tarso — g‘azal 282, 10. Xito — debocha 12 bet; g‘azal 641, 8. O‘zbak — g‘azal 240, 4. Hindu —g‘azal 24, 1; 58, 7; 116, 3; 197, 5; 312, 3; 374, 7; 444, 4; 5 10, 2; 528, 2; 578, 1; 623, 5.